AANWIJZINGEN VOOR HET GEBRUIK

4e jaargang 2003/2004, nummer 3
Verschijnt 8 keer per jaar
ISSN: 1568-8852

Treffer is bestemd voor leidinggevenden aan +12 en +14 groepen. Het geeft informatie voor het werken met het ledenblad Treffer.

In dit blad treft u aan:
- Aanwijzingen voor het gebruik van de Treffer 'Kunst'
- Programmasuggesties
- Toelichtingen op de vragen

AANWIJZINGEN VOOR HET GEBRUIK

"Dat is een hele kunst", u kent deze uitdrukking wel. Kunst wordt verschillend gewaardeerd. Het roept altijd reacties op. Of je vind het mooi of je vind het niets. Kunst, is de titel van de derde Treffer van het seizoen 2003-2004. Misschien zul je bij het thema kunst denken, wat moet ik nu weer met dit thema op de club? Tieners zijn toch niet geïnteresseerd in kunst? Mijn ervaring is dat je ze 'erbij moet trekken'. Als je ze uitlegt wat er met de kunst bedoeld wordt en wat voor achtergrond het heeft zijn ze wel te boeien. Daarnaast heeft het ook een vormende werking. Op school wordt op een educatieve manier met hen nagedacht over kunst. Op de club willen we een verdere doordenking over kunst plaats laten vinden. Want kunst is een gave van God en kunst moet dus ook tot eer van God zijn.

Bruikbare thema's zijn:
- Kunst als gave
- Hemelse kunst
- Vincent van Gogh

De verschillende werkvormen treft u aan op de volgende pagina's:
- Vragen voor beide groepen blz. 3
- Bijbelstudie voor de+14 groepen blz. 4
- Opdracht voor beide groepen' blz. 5
- Vragen en opdracht voor beide groepen blz. 6
- Vraag voor+14 groepen blz. 7
- Vraag voor+14 groepen blz. 8
- Vraag voor beide groepen blz. 9
- Opdracht voor beide groepen blz. 10
- Puzzel voor+12 groepen blz. 12

Lezen: Exodus 31:1-11, Psalm 139, Hebreeën 11 en Openbaring 21:10-22. Zingen: Psalm 19 vers 4 en 6, Psalm 27 vers 3, Psalm 33 vers 1 en 2. Psalm 69 vers 14, Psalm 115, Psalm 122 en Psalm 150.

Programmasuggesties

Doel van de schets
Met deze schets willen we het thema kunst onder de aandacht brengen van onze tieners. Het doel is om kunst te bezien vanuit een bijbels perspectief. Wat zegt de Bijbel over kunst, is er kunst in de Bijbel en wat moet het doel van kunst zijn? Vragen die aan de orde kunnen komen op een verenigingsavond. Je kunt met hen kijken wat ze mooi vinden of wat ze niet mooi vinden. En dit dan weer terugbrengen tot de vraag of het tot eer van de Heere is of niet. Eindig de avond met het tekstgedeelte uit Hebreen 11. Waar staat: "Want hij (dat is: Abraham) verwachtte de stad, die fondamenten heeft, welker Kunstenaar en Bouwmeester God is." En leg de vraag aan hun hart of het hun verlangen is om voor eeuwig bij deze Kunstenaar en Bouwmeester te zijn.

Idee voor +12 en +14 groepen
- Opening
- Doe met elkaar de opdracht van pagina 5
- Een inleiding over het thema kunst. Probeer daarin de reacties van de opdracht te verwerken.
- Pauze
- Doe met elkaar opdracht op pagina 10. De benodigdheden vind je in het ledenblad.
- Bespreek met elkaar de opdracht en kijk hoe het gegaan is.
- Afsluiting.

Idee voor +12 groepen
- Opening
- Schrijf op een groot vel: Kunst is... en laat iedereen een reactie (van één of twee woorden) op het vel schrijven.
- Een inleiding over kunst waarbij de vraag naar voren komt over wat kunst moet zijn.
- Pauze (je kunt ze in de pauze eventueel de puzzel op pagina 12 laten doen)
- Maak de vragen op pagina 6 en 7 in groepjes
- Afronding

Idee voor +14 groepen
- Opening
- Inleiding over Kunst. Je kunt zowel kunst in de Bijbel als ook hedendaagse kunst aan de orde laten komen.
- Pauze
- Bijbelstudie over Exodus 31:1-11
- Afsluiting

N.B. de uitleg van de opdrachten kun je vinden bij de aanwijzingen per pagina.

Aanwijzingen bij pagina 3
De inleiding maakt door middel van teksten duidelijk dat kunst niet toebehoort aan 'de (boze) wereld', zoals velen denken. Ook maakt de inleiding duidelijk dat kunst een doel heeft: de eer van God. Als we de eer van God niet bedoelen in ons leven, zullen alle kunstuitingen eenmaal van ons weggenomen worden. We zullen op een plaats komen waar geen kunst meer zal zijn.

De vragen 1,2 en 3 staan niet op bladzijde 3 maar kunnen wel gesteld worden bij de tekst.
1 Welke mooie (vaak kostbare) materialen worden er in dit visoen genoemd? Goud, parels, enzovoorts.

2 Wat is er met deze materialen door de Kunstenaar en Bouwmeester gemaakt? Het hemelse Jeruzalem met haar poorten, straten, gebouwen, enzovoorts.

3 De bouwwerken zijn rijk versierd. Waarom wordt dat zo uitgebreid beschreven in dit visioen? Het gaat Gods kinderen toch om de Heere, niet om de hemel?
a Het heeft God goed gedacht de werkelijkheid om ons heen zo mooi te maken tijdens de schepping (en na de zondeval nog zo mooi te laten). Dit blijft gelden bij de herschepping, het nieuwe Jeruzalem,
b Daarnaast moet je het hemelse Jeruzalem geestelijk zien, zoals de meeste hoofdstukken uit Openbaring. De poorten die bestaan uit parels, waardoor je naar binnen wijzen heen naar de Heere Jezus: de Parel van grote waarde. In elke windrichting staan drie poorten. Gods kerk komt vanuit alle windstreken der aarde in het hemelse koninkrijk. Zo zijn er nog meer geestelijke uitleggingen te vinden.

4 Wat mis je als je Babylon vergelijkt met het hemelse Jeruzalem? In één woord: kunst. In Babyion zal alle vreugde worden weggenomen. Geen muziek, geen kunst. Dit wijst heen naar het leven in de buitenste duisternis. Gods eer zal daar niet bezongen worden, maar daar zal wening zijn en knersing der tanden.

5 In welke stad zou jij willen wonen? Waarom? We willen allemaal wel in het hemelse Jeruzalem wonen. De vraag is wel waarom je daar wonen wil: 1) Om het verderf te ontvlieden (en verder niet) of 2) om bij de Heere te zijn. Als het goed is, is het je in de eerste plaats om de Heere te doen.

Aanwijzingen bij pagina 4
De antwoorden op de vragen van de Bijbelstudie:
1a Ze werden vervuld met de Heilige Geest, met wijsheid, met verstand en met wetenschap. De Heere gaf hen deze gaven.
1b Als de Heilige Geest niet leidt, dan leidt een andere geest ons, namelijk de geest van de duivel.
1c De Heere werkt middellijk. Hij geeft hen verstand, wijsheid en wetenschap, zodat Bezaleël en Aholiab ook datgene kunnen doen wat God van hen vraagt.
2 Ja, een goddelijk bevel sluit de verantwoordelijkheid en de creativiteit van de mens niet uit. Andersom juist, de Heere schakelt de verantwoordelijkheid en creativiteit van de mens in.
3a Andere mensen ontvangen les van Bezaleël en Aholiab, zodat ze zich kunnen bekwamen in het vervaardigen van kunst. In dit verhaal kun je zien dat kunst ook te leren is.
3b Het gaat niet om hun eigen eer, maar om een huis voor de Heere, dus Gods eer.
4a Vrijwillige offers werden gebracht. Een spontane collecte.
4b In de kerk is kunst aanwezig. Orgel(spel), doopvont, zilveren avondmaalsbekers, glas-inlood- ramen in sommige van onze gemeenten, architectuur van het gebouw, houtsnijwerk of prenten in de consistorie. In reactie op de weelderigheid van de Rooms Katholieke Kerk hebben we gekozen voor een sobere, eenvoudige inrichting. Bepaalde kunstuitingen passen daar prima in.
5a De tent der samenkomst, de ark, de tafel der toonbroden, de gouden kandelaar, het reukaltaar, het brandofferaltaar, koperen wasvat, ambtskleding. Kortom: de tabernakel plus toebehoren.
5b Nee, de nadruk ligt niet zozeer op de engelen, maar op het verzoendeksel. Onder dat deksel lag de Wet des Heeren. Hoe kan het dat de vervloeking van de wet het volk Israël niet doodt? Door het verzoendeksel, dat heen wijst naar de komende Middelaar en Verlosser, Jezus Christus. Met Zijn bloed heeft Hij de zonden van Zijn kinderen weggenomen en hen met God verzoend. De engelen staan zo gegroepeerd dat ze zich hierover verwonderen. Er is namelijk blijdschap in de hemelen over een zondaar die zich bekeert.
5c Zie 5b. Zalig worden is een wonder van genade. Gevallen engelen kunnen niet zalig worden, gevallen mensen wel. De cherubim verheugen zich over Gods daden om zondaren zalig te maken. Ze ervaren dat God Wonderlijk is.
6 Al onze beste werken zijn een wegwerpelijk kleed en bevlekt met zonden. God zelf moet de Tabernakel heiligen. Dan pas is deze woning een heilige woning.
7a Het is een heen wijzing naar de komst van de Messias en het Koninkrijk van God. De Tabernakel is mooi, maar als Zijn Koninkrijk bevestigd wordt op deze aarde zal Gods Kerk zeggen, net als de koningin van Scheba: de helft is me nog niet verteld.
7b Zie 7a of Openbaring 21:9 en verder.

Aanwijzingen bij pagina 5
Aangezien de jongeren nog weinig (willen) weten over kunst volgt eerst een kennismaking zonder de nodige voorkennis. Elk kunstwerk wordt individueel of in tweetallen of in groepen beoordeeld en becijferd. Om er voor te zorgen dat ze niet te snel klaar zijn - ze kunnen namelijk met ja of nee antwoorden -, kun je een afsluitende opdracht geven. Elke groep presenteert één van de kunstwerken. Ze leggen bijvoorbeeld uit waarom het schilderij een 6 waard is aan de hand van de gestelde criteria. Een andere groep legt uit dat het schilderij van Rembrandt een 8 waard is. Opvallende zaken, bijvoorbeeld Appel wordt hoger beoordeeld dan Rembrandt kun je aan de orde stellen. Of waarom sommige groepen de emotionele kant hoger waarderen dan vakmanschap. Of je komt met conclusies: "Alles gehoord hebbende vinden jullie kunst dat wat voorstelt beter dan abstracte/voorstellingsloze kunst." Zou dit ook zo zijn als een groep kunstenaars deze werken beoordeeld zou hebben? Kortom: smaken verschillen. Dat heeft te maken met onze achtergrond, cultuur, kennis, inzicht en emoties.

Achtergrondinformatie bij de kunstwerken: 'De schreeuw' van Munch laat ons zien de mens zonder God, de zinloosheid van het bestaan. Wie hoort de schreeuw? Niemand behalve de persoon zelf. Het schilderij van Mondriaan bestaat uit vlakken en lijnen. Kunst moest volgens hem de wiskundige wetten van het heelal weergeven. Hij wilde de onveranderlijke werkelijkheden onthullen die lagen achter de veranderlijke werkelijkheid. Escher noemde zichzelf geen kunstenaar. Hij hield ervan mensen op het verkeerde been te zetten. Water stroomt omhoog enz... Hij is erg wiskundig ingesteld en een goede tekenaar. Rembrandt is een echte vakman. Hij schildert veel Bijbelse taferelen. Hij is goed in het weergeven van licht en diepte. Karel Appel schildert op de manier van een kind. Hij wil de onschuld van een kind weergeven. Zo zouden we eigenlijk allemaal moeten leven.

Aanwijzingen bij pagina 6
1 Op zich is hem dat wel gelukt. Veel details zijn weggelaten. De kleuren zijn wel fel, maar vormen toch een harmonisch geheel. Het onderwerp zelf, namelijk de slaapkamer, zorgt al voor rust. Je denkt al snel aan de combinatie: slapen = rust.
2a Klopt de dieptewerking / het perspectief? Nee, want dat kun je zien aan de technisch niet correcte dieptewerking. Als je alle lijnen (bijvoorbeeld van het bed en de stoel), zou doortrekken kom je niet op een gezamenlijk punt uit in de diepte. Het idee dat de verhoudingen moeten kloppen doet er bij moderne schilders niet meer toe. Als het belemmerend werkt gooien ze oude ideeën overboord.
2b Kloppen de verhoudingen? Nee, kijk maar naar de twee rieten stoelen. Dat komt doordat het idee van de kunstenaar, de emotie die hij wil overdragen belangrijker is dan het juist weergeven van de werkelijkheid.
2c Waren de kleuren in werkelijkheid ook zo? Nee, maar dat komt doordat hij een idee wil overdragen, niet zozeer de werkelijkheid. En daarnaast wil hij een impressie weergeven. Een indruk. Daar de invloed van zonlicht krijg je kleurnuances.

Aanwijzingen bij de opdracht over het verkopen van kunst van Van Gogh:
- Van Gogh schilderde niet in opdracht, maar wat hem aantrok. Namelijk de gewone (arme) man, de gewone dingen. Die werden in die tijd door vrijwel niemand geschilderd.
- Van Gogh hield veel van lichtval. Hij bewonderde ook diegenen die licht goed konden weergeven op schilderijen. Hij deed dit zelf ook.
- Er ligt veel emotie in Van Goghs kunstwerken opgesloten. Het doorgeven van emotie is belangrijker voor hem dan het weergeven van de werkelijkheid. In de introductie van de opdracht kunt u deze punten meenemen. De meest creatieve (!) groep heeft gewonnen. De hoeveelheid tekst is dus niet het belangrijkst.

Aanwijzing bij pagina 7
Soms zijn kunstenaars hun tijd ver vooruit en worden daardoor niet begrepen. Pas later komt men dan tot de ontdekking dat er een knappe kunstenaar geleefd heeft. Dan gaat de markt van vraag en aanbod in werking en kunnen de bedragen heel snel heel hoog oplopen.

Aanwijzingen bij pagina 8
Dit is een lastige vraag. Voorstanders betogen dat je op deze manier kunt evangeliseren. In een gesprek met Mar Slingerland vertelde ze dat als je niet in een galerie staatje ook niet bekend kunt worden bij het publiek, waar je afhankelijk van bent. Aan de andere kant is het duidelijk dat verkopen op zondag niet kan. In galeries worden namelijk kustwerken verkocht.

Aanwijzingen bij pagina 9
Op deze pagina willen we laten zien dat de Heere de oorsprong is van alle moois wat we op de aarde kunnen zien. We moeten daarbij niet vergeten dat het in het paradijs nog mooier is geweest. Toch zien we in de natuur nog iets van de schoonheid van de schepping.

Toelichting bij de vraag: Dit lied wordt pas gezongen als God ons bekeerd heeft. God moet ons zelf de ogen openen voor Zijn heerlijkheid, majesteit en macht. De Heere wil dat om niet schenken aan degenen die hierom verlegen zijn.

Aanwijzingen bij pagina 10
De ervaring leert dat je met zo'n opdracht lang bezig bent, ook als je groepsgewijs werkt. Bouw deze opdracht op uit drie fasen. 1. Uitleg/instructie en materiaal uitdelen. Het mooist zou zijn dat het materiaal al klaar ligt. 2. De opdracht zelf/zelfstandig werken. Hierbij bent u als leidinggevend actief betrokken. 3. Het opruimen. Begin daar vroeg genoeg aan en neem daar gerust 15 minuten voor. Ben je snel klaar met opruimen, dan kun je nog wat kunstwerken evalueren.

Stellingen:
- Alleen bekeerde mensen mogen kunstenaar zijn. Kan niet. Dan mogen bij wijze van spreken alleen bekeerde mensen taxi rijden of alleen bekeerde mensen straten maken. Kunstenaars hebben gaven ontvangen. Christenen zullen deze aanwenden tot de eer van God, hoe onvolmaakt ook. Niet-christenen zullen de gaven niet aanwenden tot Gods eer. Het gaat er dus om hoe wij de gaven die we hebben gekregen gebruiken. Kortom: Je mag niet onbekeerd zijn.
- Je mag genieten van kunstwerken van mensen die zeggen dat God niet bestaat. Er valt op het terrein van de kunsten veel te genieten van de goede dingen die er nog mogen zijn. Echter is ook hier de realiteit van de zonden allerwegen merkbaar. Dat uit zich niet zozeer in het verschil tussen een realistisch ('echt') schilderij en een abstract ('voorstellingsloos') schilderij. Het kwaad schuilt ergens anders, dichter bij: het betreft ons hart die van nature van God afwijkt, willens en wetens. Het is dan ook onze plicht kunstwerken te beoordelen aan de Schrift. Ook de uitstraling en gevoelens die het kunstwerk oproepen. Genieten mag alleen als dat kan binnen het kader van de tien geboden. Anders doen wij onszelf geweld aan.
- Als kinderen naar de kunstacademie willen, moeten ouders dat afraden. Praktisch: Op onze voortgezet onderwijsscholen hebben we docenten tekenen en handvaardigheid nodig. Die volgen vaak een opleiding aan de kunstacademie. Daarnaast is het zo, dat je motivatie helder moet zijn. Waarom wil je de kunstacademie doen? Om beroemd te worden in je vak? Om de bekende kunstenaar te worden met weergaloze exposities? Of, omdat je je talenten wilt ontplooien en dienstbaar wil zijn in deze wereld en gehoorzaam aan God. Natuurlijk blijven er moeilijke punten, zoals het weergeven van het menselijk lichaam (al dan niet naakt). Of: drama/acteren. Voor deze twee vormen van kunst moet je vanuit de Schrift en de traditie huiverig zijn en je er verre van (proberen te) houden, omdat de schaduwkanten overheersen.
- De kunstzinnige gave die je van de Heere hebt ontvangen moet je gaan gebruiken. Anders verstop je je talent onder de grond. Klopt, maar hoe ga je ze ontplooien. Dat is een veel belangrijker vraag.
- Onze kerken mogen best wat kunstzinniger ingericht worden. Centraal moet blijven staan: de prediking van het Woord van God. Toch zien we dat kunst aanwezig is in de kerk: orgel(spel), doopvont, zilveren avondmaalsbekers, glas-inlood- ramen in sommige van onze gemeenten, architectuur van het gebouw, houtsnijwerk of prenten in de consistorie. In reactie op de weelderigheid van de Rooms Katholieke Kerk hebben we gekozen voor een sobere, eenvoudige inrichting. Bepaalde kunstuitingen passen daar prima in.

Aanwijzingen bij pagina 11
Aan welke voorwaarden vind je dat (schilder)kunst moet voldoen? Maak eens een lijstje en vergelijk / bespreek die lijsten met elkaar.
- oogstrelend
- de tijd weergeven waarin we leven
- een ander mag het niet kunnen namaken
- het moet creatief zijn
- tot de eer van God
- dienstbaar voor de naaste
- een boodschap hebben
- de kijker moet erover na gaan denken

Aanwijzingen bij pagina 12

Oplossing van de puzzel:

Antwoorden:
- jaar van Van Gogh
- museumbezoek

Onderstaand lied kan gezonden worden op de club. Het heeft niet direct met kunst te maken, maar het bezingt wel de heerlijkheid van de schepping en de heerlijkheid van de Schepper. En dat heeft alles met Kunst te maken.

Heer', onze God

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen