AANWIJZINGEN VOOR HET GEBRUIK

1e jaargang 2000/2001, nummer 5
Verschijnt 8 keer per jaar

Treffer is bestemd voor leidinggevenden aan +12 en +14 groepen. Het geeft informatie voor het werken met het ledenblad Treffer.

In dit blad treft u aan:

-Aanwijzingen voor het gebruik van de Treffer "Muziek"
-Programmasuggesties voor een avond over de schets
-Bijbelse vertelschets voor de +12 groepen
-Achtergrondinformatie over een aantal thema's
-Toelichtingen op de vragen

AANWIJZINGEN VOOR HET GEBRUIK

Hierbij ontvangen jullie de vijfde Treffer. Het nummer gaat over "Muziek" en verschijnt in de serie werkschetsen voor -16.
Zowel de +12 groepen als de +14 groepen kunnen met de schets aan de slag. Voor beide groepen adviseren we om meerdere personen (jongeren en ouderen) te betrekken bij het onderwerp. Er zijn vast wel jongeren op de vereniging of volwassenen uit de gemeente die een muziekinstrument bespelen. Deze kunt u inschakelen bij de verenigingsavond over Muziek. Bruikbare thema's zijn:
-Muziek in de Bijbel Een jongere
-Muziek in de kerk Een kerkorganist
-Wat beluister je op je slaapkamer? Een jongere
-De meerwaarde van muziek Een jongere die musiceert
-Zingen op de vereniging Een leidinggevende
-Zangers aan de glazen zee(Openb. 15) Een leidinggevende

Als u eerlijk met de jongeren in gesprek wilt gaan zal dat veel van u vragen. We doen een aantal suggesties:
- Laat jongeren (anoniem) cd's bij u inleveren, zodat u kunt beluisteren wat zij mooi vinden.
- Deze muzikale confrontatie kan schokkend zijn. Maar het blijft wel belangrijk dat u üw smaak en daartegenover bijbelse normen goed uit elkaar houdt. Er is méér muziek goed, dan alleen die muziek waar u van houdt. Het is heel belangrijk of u een bepaalde muziekstijl kent of niet. Veel klassieke muziek bijvoorbeeld moet je léren beluisteren. Veel jongeren zijn bereid om naar de bijbel te luisteren, maar kunnen niets met "dat zijn wij nou eenmaal niet gewend" of zelfs eenvoudigweg "dat mag niet".
- Alle muziek uitpluizen en beoordelen is onbegonnen werk. U bent al een heel eind als u de tegenstelling God - satan duidelijk kunt maken. God, de Heilige, Die ook óns heil zoekt. Satan, die alleen maar uit is op onze ondergang. Gods gaven, die rein en zuiver zijn. Satans muziek, die chaotisch, rusteloos en hard is.
- Nodig iemand uit die verstand heeft van muziek, of iemand die de slechte muziek echt kent (en zich daarvan heeft afgewend).
- Neem tijdschriften mee en laat de jongeren een collage maken.

De verschillende verwerkingsvormen treft u aan op de volgende pagina's:
-Vragen voor groepsdiscussie pagina 4
-Vragen voor +12 groepen pagina 6
-Discussiepagina voor beide groepen pagina 10
-Muziekquiz voor beide groepen pagina 12
Het bovenstaande is een advies. U kunt uiteraard de verwerking op een andere leeftijdsgroep inzetten, dan door ons aangegeven. Halverwege het verenigingsseizoen kent u immers de jongeren en weet u welke opzet het beste bij hen past. De verwerkingsvormen zijn goed inzetbaar voor zowel +12 en +14. Wel is het belangrijk om het niveau van de groep in te schatten. In de schets treft u voldoende vragen en groepsopdrachten aan. Ons advies is om niet alle vragen te bespreken, maar vooraf een selectie te maken uit het aanbod.

Deel de schetsen na de inleiding uit, zodat de jongeren tijdens de inleiding niet alvast in de schets gaan lezen. Wanneer de schetsen uitgedeeld zijn, kan met de verwerkingsvormen in de schets verder gewerkt worden. Geef de Treffer mee naar huis, zodat we ook jongeren en ouders bereiken die niet op de vereniging komen.

PROGRAMMA SUGGESTIES

Doel van de schets
Het doel van de schets is om met jongeren in gesprek te komen over muziek. Door er met elkaar over te spreken kan het belang van muziek, en vooral de muziekkeuze van de jongeren, onderstreept worden. Wat beluisteren ze thuis op hun kamer? Wat is het belang van de gemeentezang tijdens de eredienst en hoe is hun opstelling daarin? Het is een onderwerp dat alle jongeren aanspreekt, of ze nu musiceren of niet musiceren, of ze nu meezingen tijdens de eredienst of niet meezingen, of ze nu muziek beluisteren op hun kamer of nooit muziek beluisteren. Welke keuze ze daarin ook hebben gemaakt, het is voldoende aanleiding voor een pittig gesprek met elkaar. We wensen u een goede en gezegende verenigingsavond.

Idee voor +12 en +14 groepen die gezamenlijk vergaderen
- Opening
- Presentatie van een jongere die een muziekinstrument bespeelt, over zijn of haar muziekinstrument.
- Inleiding over muziek. Betrek hier meerdere jongeren en ouderen bij door ze elk over een onderdeel een korte eigen inleiding te laten houden. Zie ook hierboven onder "Aanwijzingen voor het gebruik"
- In groepjes bespreken van de vragen uit de schets.
Pauze
- Een groepsgesprek naar aanleiding van de discussiepagina's 9 en 10. Als de groep te groot is, kun je beter de groep splitsen in kleine groepjes.
- Een kort afsluitend gesprek met elkaar. Verval niet in herhaling door het voorgaande opnieuw te bespreken, maar probeer wat reacties uit de groep te krijgen. U kunt dit gesprek meer diepgang geven door pagina 8 over de Houseparty voor te lezen en daar een reactie over te vragen.
- Sluiting

Idee voor +12 groepen
- Opening.
- Oplossen van de Muziekquiz op pagina 12 met elkaar. Verdeel de groep in meerdere kleinere groepjes en maak er een competitie van door het gebruik van de "vier op een rij"-variant.
- Inleiding over de schets (door jongere of leidinggevende) of de Bijbelse vertelling(door leidinggevende)
Pauze
- Groepsbespreking of bespreking in kleine groepjes aan de hand van de vragen op pagina 4 en 6.
- Gezamenlijk bespreken van de vragen
- Sluiting

Idee voor +14 groepen
- Opening
- Associatie-opdracht: De discussiepagina's 9 en 10 uitvergroten op een collagevel. De groep verdelen in kleinere groepjes. Vragen of de groepjes er hun reactie op willen geven.
- Korte inleiding over de schets door meerdere jongeren en leidinggevenden.
- Bespreking van de vragen op pagina 4 in groepjes. Probeer hierbij de jongeren te laten vertellen wat ze zelf voor muziek beluisteren. U kunt ze dit bijvoorbeeld op een collagevel laten schrijven.
Pauze
- Gezamenlijk gesprek naar aanleiding van de reacties op de vragen en de muziekkeuze die ze hebben aangegeven op het collagevel. Schrijf op een nieuw collagevel mogelijke aandachtspunten. Bijvoorbeeld: Natuurlijk zing je mee op de vereniging. Vertaal de tekst in het Nederlands van muziek die je beluistert op je kamer. Wees eerbiedig tijdens de gemeentezang in de eredienst.
- Sluiting

Idee voor +12 en +14 groepen
- Opening
- Associatie-opdracht: Verdeel de groep in kleinere groepjes. Laat de jongeren opschrijven welke muziek ze mooi vinden of zelf beluisteren. Vergelijk dit vervolgens met de muziek van koning David.
- Korte presentatie over de schets door meerdere jongeren, een organist of instrumentalist uit de gemeente, leidinggevenden.
Pauze
- Gezamenlijk gesprek naar aanleiding van de associatie-opdracht. Geef aan dat het gaat om Gods eer. Wat geeft de Heere in de Bijbel aan over muziek. Staat dat haaks op onze muziekkeuze of niet?
- Met elkaar de Muziekquiz doen die staat op pagina 12 van de Treffer. Neem een 'vier op een rij'-spel mee naar de vereniging. Verdeel de groep in twee groepen en laat ze tegen elkaar spelen.
- Sluiting

Zie voor andere verwerkingsvormen de map "Ideeënmap +12/+14".

Tips om de betrokkenheid te vergroten:
-Vraag of alle jongeren die een muziekinstrument bespelen, dit instrument mee willen brengen. Vraag of ze er in 10 zinnen iets over willen vertellen.
-Samen zingen bij het orgel of een muzikaal intermezzo door meerdere jongeren geeft een positieve stimulans om er een hechte groep van te maken. Meedoen geeft medeverantwoordelijkheid.

BIJBELSE VERTELSCHETS VOOR DE +12

De Treffer over Muziek is een uitgelezen schets om met de jongeren in gesprek te komen over muziek. Het is een echt praat-onderwerp. Het is om die reden dat we deze keer geen bijbelse vertelschets hebben opgenomen. Met muziekinstrumenten op tafel, met de discussiepagina's, met de column over de houseparty en het inschakelen van de organist uit de gemeente kunt u minimaal één verenigingsavond vullen. In de muziek gaat het, zoals op veel terreinen van het leven, om een strijd tussen goed en kwaad. Tussen God en satan. Tussen góed gebruik en slécht gebruik van hetzelfde middel. Denk ook aan gebruik of misbruik van boeken, ge- en misbruik van geld enzovoorts. In deze schets is geprobeerd om die strijd weer te geven. Dat iets goed is, óf fout. En dat er geen tussenweg bestaat. Waarbij we wel in de gaten moeten houden dat goed is wat voor Gód goed is, en niet dat wat naar ónze smaak goed is of dat wat in onze traditie pastil Muziek is allereerst gave van God. Daarom is het jammer dat wij van zo'n wonderlijk mooie gave niet veel meer genieten. Ze gebruiken als ontspanning, of om van Gods grootheid te zingen. Zoals alles, is ook de muziek in satans handen verworden tot een karikatuur ervan. Wij dragen als mens de verantwoordelijkheid om eerlijk om te gaan met dat wat de Heere ons geeft. Ook de muziek. Dit neemt niet weg dat satan veel macht heeft en dat zijn 'muziek' naadloos aansluit bij onze hartstochten. Het valt voor jongeren niet mee om dan nee te zeggen.

ACHTERGRONDINFORMATIE

De Jeugdbond heeft een boekje geschreven over muziek, "Muziek is kiezen", dat de moeite van het lezen waard is. Uit de oude uitgave "Over muziek gesproken" (niet meer verkrijgbaar) is hierna een hoofdstuk overgenomen over muziek in de bijbel. Voor een echte liefhebber zeer boeiend. Zangers en speellieden Muziek is er al zo lang de aarde bestaat. Uit de Bijbel weten we dat de morgensterren bij de schepping van de aarde vrolijk zongen. De engelen juichten toen tot Gods eer en brachten daarmee de eerste muziek voort. Muziek zal er ook altijd blijven. Johannes ziet in een visioen de 144.000 die op hun citers spelen en een nieuw gezang zingen, het lied van Mozes en het Lam. Aan deze muziek zal geen einde komen. Tot in eeuwigheid zullen er in de stad Gods zangers en speellieden zijn (Psalm 87 : 7) die Gods lof zullen verkondigen. Behalve over deze hemelse muziek, lezen we in de Bijbel ook regelmatig over aardse muziek. Als we de Bijbel doorbladeren op zoek naar gegevens over muziek, komen we nogal wat tegen. Al in de eerste hoofdstukken lezen we dat Jubal als eerste op aarde eenvoudige muziekinstrumenten maakte. Een lange rij van zangers en speellieden is hem gevolgd. Lamech zingt zijn wraaklied, Mrjam haar overwinningslied en David zijn klaaglied. Er zijn er bij die zingen tot eer van God, terwijl het anderen eigenlijk om zichzelf gaat. We komen ook veel speellieden tegen die de zang op veierlei instrumenten begeleiden.

Met trommels en reien
Het oudste muziekinstrument is de stem. Vanaf het moment dat de mens geschapen is, heeft hij ook met liederen geprobeerd te zeggen wat er in hem leefde. Als er reden is tot grote blijdschap zijn woorden alleen soms niet voldoende om deze vreugde te uiten. Luther zegt in dit verband: "De mens heeft boven andere schepselen de stem verkregen, opdat hij God met gezangen en woorden tegelijk zou kunnen loven". Het hart maakt de liederen en de mond spreekt ze uit. In Ex. 15 vinden we het lied van Mozes en de kinderen Israëls nadat de Heere hen veilig door de Rode Zee had geleid. Dat ging met zang en tegenzang. Om de beurt werd er door een groep gezongen. Aansluitend hierop prezen Mirjam en de vrouwen de Heere. Zij zongen het refrein van het lied. Opmerkelijk is dat hier al sprake is van muziekinstrumenten waarmee de zang wordt begeleid. Zij luisteren de zang op met trommels of tamboerijnen en voeren reidansen uit. Met de trommels was het mogelijk om niet alleen de zang te verfraaien maar ook het tempo en ritme in goede banen te leiden. Om de wijze van musiceren ten tijde van het Oude Testament beter te begrijpen, moeten we eens luisteren naar Job 30 : 31. Job spreekt daar als volgt over de ellendige toestand waarin hij verkeert: "Hierom is mijn harp tot een rouwklage geworden en mijn orgel tot een stem der wenenden". Als hij over zijn bespotters spreekt, zegt hij in vers 9 van hetzelfde hoofdstuk: "Maar nu ben ik hun een snarenspel geworden". De bedoeling van deze woorden wordt duidelijk als we denken aan de manier van zingen of muziek maken die nu nog gebruikelijk is bij de natuurvolken. Deze mensen hebben de gewoonte zingend te mediteren. Ze zingen geen bekende liederen, maar ze zingen dat waar ze aan denken of wat ze op dat moment meemaken. Dat vinden we ook bij Job. Hij klaagt over zijn ellende en past zijn muziek er bij aan, terwijl hij zich begeleidt op zijn harp. Zijn harp is hem daartoe tot een rouwklage geworden. Daarentegen maken zijn tegenstanders hem belachelijk, al zingend en spelend met snarenspel.

Op deze manier zijn veel liederen in Israël ontstaan. Men mediteerde al zingend, al dan niet met een muziekinstrument. Israël is dan ook een volk geweest van zang en lied. Vooral de zang was erg geliefd. Hoe zanglustig het volk bijvoorbeeld was tijdens het werken op het land blijkt uit de zinspelingen van de profeten. Jesaja zegt in hoofdstuk 16 : 10: "In de wijngaarden wordt niet gezongen, noch enig gejuich gemaakt. . ." Het treden van de wijnpers vond plaats op de maat van het gezang. Bij de gastmalen had men zangers en zangeressen die de gasten onderhouden. Soms werden de gasten uitgeleide gedaan met zang en muziek. In Genesis 31 : 27 verwijt Laban aan Jakob dat hij stilletjes is weggegaan zodat hij hem geen uitgeleide had kunnen doen "met vreugde en met gezangen, met trommel en harp". Als het volk Israël in de woestijn een put vindt, heft men van vreugde een lied aan. De vrouwen van Israël zingen een triomflied als David zijn tienduizenden heeft verslagen. Niet minder lezen we over klaagliederen. David maakt een klaaglied over Saul en Jonathan nadat hij gehoord heeft dat ze gesneuveld zijn. Ook heft hij een klaagzang aan bij de dood van Abner. Verder valt er in dit verband natuurlijk te denken aan het bijbelboek Klaagliederen, waarin Jeremia op de puinhopen van Jeruzalem treurt over de verwoesting van de stad. Israël zelf had de harpen aan de Babylonische wilgen gehangen: "Hoe zouden wij een lied des Heeren zingen in een vreemd land?" (Psalm 137 : 2). Een ander bijbelboek, het Hooglied van Salomo is wel één van de treffendste voorbeelden van uiting van diepste gevoelens. Het wordt niet voor niets het Lied der liederen genoemd. De Kanttekenaren van de Statenvertaling noemen het een "zeer schoon en bovenmate treffelijk lied". Het Hooglied tekent ons immers de liefde die er is tussen Christus en Zijn gemeente. Nog veel meer liederen zouden hier genoemd kunnen worden, zoals spotliederen, lofliederen, strijdliederen en overwinningsliederen. Deze veelheid aan liederen geeft aan welke grote plaats de muziek bij Israël innam bij het uiten van hun spontane gevoelens.

Muziek Gods
Muziek en zang, zangers en speellieden krijgen nu een vastere plaats in de oudtestamentische eredienst. De Bijbel vermeldt nadrukkelijk dat David de tempelmuziek instelde overeenkomstig het gebod des Heeren (2 Kron. 29 : 25). De muziekinstrumenten die David gemaakt had, worden dan ook niet voor niets muziekinstrumenten der muziek Gods genoemd (1 Kron. 16 : 42). Het is boeiend om na te gaan hoe de dienst van de zangers en speellieden was geregeld. Er worden niet minder dan 4000 levieten tot lofzangers aangesteld om iedere morgen en avond de Heere te loven en te prijzen bij het offer (1 Kron. 23 : 30). De zangers worden ingedeeld in 24 koren. Omdat er zoveel waren, diende men bij toerbeurt in de tempel. Door loting werd bepaald in welke volgorde ze in de tempel moesten dienen. Binnen deze groep van 4000 muzikanten wordt een bijzondere groep van 288 zangmeesters aangesteld, ook weer onderverdeeld in 24 koren van 12 leden. Zij leerden hun leerlingen de psalmen zingen. Hiertoe waren deze zangmeesters speciaal opgeleid: "Zij waren geleerd in het gezang des Heeren, allen meesters" (1 Kron. 25 : 7). Het geheel stond onder leiding van de opperzangmeesters. Ten tijde van David waren dat er drie: Asaf, Heman en Jeduthun. De laatste wordt ook wel Ethan genoemd, maar is hoogstwaarschijnlijk wel een ander dan Ethan de Ezrahiet, de dichter van Psalm 89. Heman was een kleinzoon van de godvrezende richter Samuël. Asaf is bekend door de psalmen die hij schreef.

Als we letten op de verdeling van het muzikantencorps valt het op dat elke familie zich gespecialiseerd heeft in één bepaald instrument. Zo bespeelt Asaf met de zijnen de koperen cimbalen of bekkens. Ethans familie bespeelt de harp en de familie van Heman de hoorn. Behalve dat ze een muziekinstrument bespeelden, dirigeerden en componeerden de opperzangmeesters ook. Asaf wordt genoemd als dichter van wel twaalf psalmen. Men kent solo- en koorzang. Wel wordt er uitsluitend eenstemmig gezongen. Bij het zingen worden door de levieten ook muziekinstrumenten gebruikt, zoals luiten, harpen en cimbalen.

Het geheel wordt ingesteld onder leiding van koning David, de muzikale profeet. Alle voorschriften voor de eredienst waren hem door de Heilige Geest ingegeven. Zijn zoon Salomo nam ze dan ook trouw over. Toen jaren later de tempel van Salomo in gebruik werd genomen, stonden de zangers en speellieden, in fijn linnen gekleed, met hun cimbalen, luiten en harpen tegen het oosten van het altaar. Daarnaast was er een priesterkoor van 120 priesters met hun trompetten. De vreugde en geestdrift die men in de tempelmuziek uitte, was zo groot dat het huis des Heeren met Gods heerlijkheid werd vervuld. Dit gebeurde op het moment dat de 120 trompetten bliezen en de zangers begeleid door hun cimbalen, harpen en luiten zongen: "De Heere is goed en Zijn weldadigheid is tot in eeuwigheid".

Zoals de eredienst onder David is ingesteld en verder door Salomo is uitgevoerd is het helaas niet gebleven. Het verval van het godsdienstig leven in Israël was er de oorzaak van dat ook de tempelmuziek langzamerhand verloren ging. Maar telkens als er een geestelijke opbloei kwam, zoals onder Jojada, Josia en Hizkia, werd er ook weer aandacht geschonken aan de tempelmuziek. Zij heeft echter nooit meer in de schaduw kunnen staan van de muzikale eredienst zoals die onder David en Salomo is geweest.

Lofzangen Israëls
In de tempeldienst zullen er merendeels psalmen zijn gezongen. Afgezien daarvan zullen er misschien nog andere liederen zijn gebruikt. Van Salomo is bijvoorbeeld bekend dat hij 1005 liederen heeft gedicht (1 Kon. 5 : 32). David heeft zijn eerste psalm aan Asaf gegeven toen de ark naar Jeruzalem was gebracht voor het gebruik in de eredienst. Dit was Psalm 105. Naast deze psalm staan er nog 72 andere op zijn naam. Daarom worden de psalmen ook wel aangeduid als de psalmen Davids. Een oudere Hebreeuwse naam voor het Boek der Psalmen is het "boek der lofzangen". De Heere woont immers onder de lofzangen Israëls (Psalm 22 : 4). Hoewel alleen Psalm 145 een lofzang wordt genoemd, is het toch een toepasselijke naam. In veel psalmen wordt opgewekt om de Heere te zingen, Hert) met gezang te loven, met vrolijke gezangen of met een nieuw lied. De Heere moet niet alleen met de stem worden geprezen, ook de muziekinstrumenten hebben hier een plaats: "Looft de HEERE met de harp, psalmzingt Hem met de luit en het tiensnarig instrument" (Ps. 33 : 2). De opschriften doen iets vermoeden over het gebruik van de psalmen. Wel is het zo dat er over de vertaling van de diverse opschriften niet altijd eenstemmigheid bestaat. Wel 57 maal komt de naam psalm voor, die harpzang betekent. Sommige psalmen worden tevens aangeduid als lied. Bekende aanduidingen zijn verder nog "een onderwijzing" of "een gouden kleinood". Dit laatste woord wordt ook wel vertaald als "meditatie". De Psalmen 120-134 zijn de bekende liederen Hammaaloth, ook wel vertaald als optochts- of bedevaartsliederen. Deze werden gezongen bij het opgaan naar de tempel. Een groot aantal psalmen, wel 55, draagt de toevoeging "voor de opperzangmeester". Zij werden aan hem gegeven om in de tempel gezongen te worden.

Binnen deze groep van psalmen komen aanduidingen voor die er op wijzen dat de melodieën van deze psalmen aan andere toenmaals bekende liederen werden ontleend. "Op ajeleth hasschachar" (Psalm 22) wil zeggen: op de wijze van "de hinde van de dageraad". De melodie van het lied Schoschannim of "de leliën" diende zelfs voor meerdere psalmen, te weten 45, 69 en 80. Als laatste voorbeeld: Psalm 56 moest gezongen worden op de wijs van "de duif op verre terebinten".

Enkele opschriften geven aan welke muziekinstrumenten gebruikt moesten worden bij het zingen. De bekendste zijn "op de neginoth" (bij snarenspel), "op de nechiloth" (bij fluitspel) en "op de gittith" (bij de harp). Tenslotte vinden we in de psalmen nog enkele tussenschriften die op de muziek betrekking schijnen te hebben. Nog meer dan bij de opschriften is de betekenis hier onzeker. Het woord "higgajon" is door de Statenvertalers in Psalm 9 : 1 7 onvertaald gelaten, terwijl het in Psalm 92 : 4 een voorbedacht lied wordt genoemd.

Het veel meer bekende woordje sela komt wel 71 keer voor, in 30 psalmen en zelfs in Habakuk. Men is het er over eens dat dit woord verband houdt met de uitvoering van de psalm in de eredienst. Sommigen denken aan een herhalingsteken. Bij het zingen van de psalm zou het volk bij het woordje sela de tempeizangers nazingen. Volgens anderen duidt het een tussenspel aan. Duidelijk is dat er nauwelijks iets bekend is over de uitvoering van de muziek.

Instrumenten des Heeren
De tempelmuziek werd uitgevoerd met "instrumenten des Heeren" (2 Kon. 30 : 21). Als we lezen van trompetten, cimbalen, luiten en harpen moeten we echter niet denken dat de tempel een groot orkest rijk is geweest. De ontwikkeling van de muziek en de muziekinstrumenten verkeerde nog in een primitief stadium. Als de Bijbel over Jubal spreekt als een vader van allen die harpen en orgels hanteerden, zijn daar instrumenten mee bedoeld die in de verste verte niet lijken op onze harpen en orgels. Zo'n harp was het primitiefste snaarinstrument dat we ons maar kunnen indenken en het orgel was waarschijnlijk een heel eenvoudige dwarsfluit. We moeten ons wel realiseren dat er over de muziekinstrumenten uit de bijbelse tijd weinig bekend is. Nog meer onzekerheid is er hoe de muziek toen geklonken heeft. Het is in ieder geval duidelijk dat David zijn psalmen niet begeleidde met mooie harpachtige akkoorden. Pas na de Middeleeuwen ontwikkelde zich de meerstemmige muziek. Vöör die tijd werden de muziekinstrumenten met name gebruikt om de zang te ondersteunen en te verfraaien en het ritme aan te geven. Het is vrijwel zeker dat de muziekinstrumenten in Israël bijna niet zonder dans of zang werden gebruikt. We lezen in de Bijbel over drie soorten muziekinstrumenten. De citer, de harp en luit behoren tot de snaarinstrumenten. Dit zijn eenvoudige instrumenten, bestaande uit een klankbodem waar overheen enkele snaren zijn gespannen. Zij zullen vooral als begeleidingsinstrument voor de zang zijn gebruikt. David gebruikte zijn harp om zijn psalmen te begeleiden. Harpen werden met name bij feestelijke gelegenheden en in de eredienst gebruikt. De bekendste slaginstrumenten zijn de trommels of tamboerijnen, cimbalen en schellen. Zij zijn van groot belang omdat het ritme in die tijd een belangrijke plaats innam in de muziek en ze dienden vooral voor de begeleiding van de dans. Zo'n reidans was het middel om een feest op te vrolijken. De cimbaal bestond uit twee metalen bekkens die met de handen tegen elkaar werden geslagen. De tamboerijn is een handtrommel met belletjes die rinkelen als men er mee zwaait. Men klapte ook wel in de handen om het ritme te versterken. We kunnen in Psalm 47 : 2 de oproep lezen: "Al gij volken, klapt in de hand; juicht Gode met een stem van vreugdegezang". De derde groep instrumenten wordt gevormd door de blaasinstrumenten. Hiertoe behoren de fluit, de bazuin of hoorn en de trompet. De bazuin is de hoorn van een ram of bok waaruit de pit is verwijderd. Bazuingeschal riep Israël tot de oorlog op of maakte alarm bij een naderend gevaar. De bazuin kon slechts een doffe toon laten horen. De 300 bazuinen van Gideons bende zullen 's nachts wel een angstwekkend gebrul hebben doen horen! De zilveren trompetten behoorden bij de tabernakeldienst. Zij werden ondermeer gebruikt voor het verzamelen van het volk. De trompetten werden door de priesters bespeeld. Een machtig orkest van bijna alle muziekinstrumenten horen we in Psalm 150: "Looft Hem met bazuingeschal, met de harp, de luit, de trommel, fluit, snarenspel en cimbalen. Alles wat adem heeft love de Heere".

Lofzangen en geestelijke liederen
In tegenstelling tot het Oude Testament vinden we in het Nieuwe Testament betrekkelijk weinig gegevens over de muzikale gebruiken uit die tijd. Terwijl we niet veel lezen over muziekinstrumenten, komen we des te meer tegen over de zang. Allereerst valt te denken aan de lofzangen die in hemel en op aarde klonken rond de geboorte van Christus. Het hemelkoor zingt het bekende "Ere zij God in de hoogste hemelen". Op aarde zijn het eenvoudige herders die, nadat ze dit gehoord hebben, God verheerlijken en prijzen. Andere lofzangen zoals die van Maria, Zacharias en Simeon kunnen we nog in de Bijbel lezen.

Buiten de tempeldienst werd er ook in de synagoge gezongen, en wel onder leiding van een voorzanger. Daarnaast horen we van gezang bij feestelijke gebeurtenissen. In de gelijkenis van de verloren zoon hoort de oudste zoon het gezang en gerei ter gelegenheid van de terugkeer van zijn broer.

Vermeldenswaard is ook de lofzang bij het Pascha. We lezen in Mattheüs 26 : 30 dat de Heere Jezus en Zijn discipelen voor zij naar de Olijfberg gingen de lofzang zongen. Dit was het zogenaamde Hallel, dat bestond uit de Psalmen 113-118. Van meet af aan is het psalmzingen in zwang gebleven. Het ligt dan ook voor de hand dat Paulus en Silas in de gevangenis in Filippi Gods lof hebben bezongen door middel van de hun bekende psalmen. Dat het psalmzingen ook in de eerste christengemeenten bekend was, blijkt ook wanneer de apostel Jakobus in zijn brief schrijft: "Is iemand goedsmoeds? Dat hij psalmzinge!" Paulus wekt zelf de gemeenten van Kolosse en Efeze op tot het zingen van psalmen, lofzangen en geestelijke liederen. De Kolossenzen moeten elkaar leren en vermanen met psalmen, lofzangen en geestelijke liederen en de Heere met aangenaamheid in het hart zingen (Kol. 3:16). We moeten hierbij denken aan de onderlinge samenkomsten van de gemeente. Toen de eerste christenen samenkwamen, zong er soms één van hen een psalm of loflied (1 Kor. 14 : 26) dat de anderen tot onderwijzing en vermaning moest dienen. Psalmen, gezangen en geestelijke liederen zijn drie soorten liederen die elkaar min of meer overlappen en dus niet scherp te onderscheiden zijn. Met psalmen worden waarschijnlijk liederen bedoeld die met begeleiding van een snaarinstrument gezongen werden. Lofzangen zijn dankzeggingen tot God, terwijl er bij geestelijke liederen meer de nadruk op ligt dat allerlei geestelijke zaken bezongen worden. Volgens de kanttekeningen zijn deze benamingen waarschijnlijk genomen uit de opschriften van de psalmen.

Tenslotte komen we met name in het laatste bijbelboek muziek en muziekinstrumenten tegen. Als Johannes in visioenen het hemelleven ziet, wordt daar met muziekinstrumenten God geprezen. Het boek Openbaring laat echter ook duidelijk zien dat niet alleen in het nieuwe Jeruzalem, maar ook in de stad Babyion de muziek weerklinkt. Alleen zal in deze stad de stem van de citerspelers, zangers, fluitspelers en bazuinblazers niet meer gehoord worden. Er zal, zo ziet Johannes, zelfs geen enkele kunstenaar meer gevonden worden (Openbaring 18 : 22). Dit is het einde van de muziek en de muziekbeoefenaars als Gods gave wordt misbruikt. In het hemelse Jeruzalem zal de muziek werkelijk beantwoorden aan het doel waartoe God haar geschonken heeft. De 24 ouderlingen zingen met hun citers een nieuw lied voor het Lam omdat Dat alleen het verzegelde boek kan openen. De hondervierenveertigduizend staan aan de glazen zee met hun citers Gods en zij zingen het lied van Mozes de dienstknecht Gods, en het gezang van het Lam, zeggende: Groot en wonderlijk zijn Uw werken, Heere, Gij almachtige God; rechtvaardig en waarachtig zijn uw wegen Gij Koning der heiligen! (Openbaring 14:3). Ze verheerlijken God met hun van God verkregen citers.

Bij de vragen op pagina 4
Als de jongeren muziek cd's of cassettebandjes hebben meegebracht, kunt u aan de hand van de vragen op pagina 4 hier goed een gesprek over krijgen. Hebben ze niets meegebracht, dan kunt u aan de hand van de genoemde reacties uit de schoolklas een gesprek aangaan.

Bij de column op pagina 8
De column over de houseparty kan voor een aantal jongeren behoorlijk schokkend zijn. Het is raadzaam om deze column uitsluitend met +14 jongeren te bespreken.

TOELICHTINGEN OP DE VRAGEN

Aanwijzingen bij de vragen op bladzijde 6:
1 Samuël 16 : 16, 23 Saul kalmeert
Exodus 32 : 18,19 het gouden kalf wordt aangebeden, uiting van vreugde.
1 Kronieken 15 : 25 - 28 vreugde en dank aan God als de ark wordt teruggebracht naar Jeruzalem
2 Koningen 3 : 15 als de muziek klinkt komt Gods Geest over Elisa (door middel van de muziek? of alleen maar onder het gehoor van de muziek?)
2 Samuël 1 : 17 - 27 David uit zijn verdriet in zijn lied.
Mattheüs 26 : 30 de Heere Jezus en de discipelen zingen Gods lof uit dankbaarheid (en ook om bemoedigd te worden voor de strijd die komt?) Handelingen 16 : 25 Paulus en Silas in de gevangenis geven getuigenis van hun geloof in de enige, almachtige God. Zingen versterkt ook hun eigen geloof.
Kolossenzen 3 : 1 6 d.m.v. liederen kun je elkaar dus onderwijs geven! Bemoedigen, aansporen tot lof of tot geloof, tot schuldbelijdenis.... Openbaringen 18 : 22 de ondergang van Babylon betekent het einde van de muziek. Muziek is een uiting van blijdschap; waar verwoesting is, versterft de muziek. Waar muziek wegvalt, is nog slechts alleen ellende over.
Openbaringen 14 : 2, 3 de 144.000 die voor Gods troon staan, zingen hun blijdschap op een volmaakte manier uit.

Antwoorden bij de muziekquiz op bladzijde 12:
A1 zie bijbel
A2 vader van allen die in harpen en orgels (wel iets anders dan de orgels van ons!) handelen (Gen 4 : 21)
A3 psalm 113 t/m 118
A4 psalm 120 t/m 134

B1 psalm 42 : 5
B2 zie psalmboek: J. E. Voet, H. Ghijsen en de groep "Laus Deo, Salus Populo"
B3 Louis Bourgeois en Maitre Pierre: beiden zijn Fransen die dit in opdracht van Calvijn hebben gedaan.
B4 psalm 98 : 4

C1
C2 bijvoorbeeld de deun van Radio Oranje (ta-da-da-daa) of Für Elise
C3 Carnaval des Animaux van Saint Saëns (de meeste brugklasleerlingen weten dit echt wel) 
C4 oude kerkmuziek waarbij de bijbeltekst gereciteerd werd; veelal op slechts enkele noten
Hieronder vindt u een voorbeeld.

D1 Heel veel componisten, maar de bekendste is wel J.S. Bach.
D2 hobo
D3 Een afstand van bijvoorbeeld lage C naar hoge C. Op piano of orgel zijn dat precies 8 witte toetsen na elkaar, de eerste en de laatste meegerekend. D4 piano, vleugel, gitaar, harp, (alt)viool, cello, contrabas

Maak het volgende schema:

De groepen mogen zelf kiezen welke vraag ze willen hebben, bijvoorbeeld vraag A3. Als de vraag goed beantwoord wordt, komt er een kruisje in vakje A3. De andere groepen hebben natuurlijk een rondje, sterretje.... De groepen moeten met hun vragen vier op een rij proberen te halen. Gebruik gerust een bijbel en psalmboek!

Voor je agenda:
Actie-instructie-avonden per district:

- 16 januari: West in Zoetermeer
- 18 januari: Noord-Oost in Rijssen-Noord
- 19 januari: Noord-Oost in Zwolle
- 22 januari: Zuid in Goes
- 24 januari: Noord-West in Alkmaar (gewijzigde datum)
- 25 januari: Zuid-Oost in Werkendam
- 26 januari: Flakkee in Dirksland (gewijzigde datum)
- 29 januari: Utrecht in Woerden
- 30 januari: Zuid-West in Dordrecht

Zorg dat je er bij bent!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen