Handleiding 2: Het Heilig Avondmaal - Bijbelstudie

Bij deze handleiding is een -10 en een +10 werkboekje beschikbaar. Klik op onderstaande link om deze in te zien.

• -10 werkboekje
• +10 werkboekje

Toelichting op het thema
Dit jaar is het thema van Kompas: Aan tafel! Maaltijden in de Bijbel. Een maaltijd die door de Heere Jezus is ingesteld en die wij ook nu nog regelmatig houden, is het Heilig Avondmaal. Daarover gaat deze schets. Het is een Bijbelstudie, zodat er veel ruimte is voor een gesprek rond dit thema.

Doel van de vertelling

• De kinderen leren wat het Heilig Avondmaal betekent en waarom de Heere Jezus Zijn lichaam en bloed geeft, en waarom Hij dit laat zien in de tekenen van brood en wijn.
• De kinderen zien dat het houden van het Heilig Avondmaal een opdracht is: Doet dat tot Mijn gedachtenis.
• Leren Bijbellezen.
• Kinderen laagdrempelig kennis laten maken met het doen van Bijbelstudie.

Introductie van het thema voor de kinderen
Drie mogelijkheden:

1. Vraag van tevoren of het mogelijk is om het avondmaalstel te mogen bekijken. Zet alles klaar op een tafel. Je kunt ervoor kiezen om het avondmaalstel bij binnenkomst te bedekken met het kleed dat er ook over ligt als het Avondmaal gehouden wordt. Laat als introductie de kinderen de kan zien, de bekers, de borden, het kleed. Veel kinderen zien dit alleen van veraf. Wat vinden ze er van? Hadden ze gedacht dat het er van dichtbij zo uit zou zien?
2. Maak van tevoren een uitnodiging voor de kinderen om te komen eten bij de koning en de koningin. Geloof je dat die uitnodiging klopt? Wanneer geloof je dat? (Als de handtekening van de koning onder de uitnodiging staat.) Stel dat het toch echt zou zijn, hoe denk je dat de tafel gedekt zal zijn? Hoe zal het eten zijn? Hoe bereid je je op die maaltijd voor?
3. Als je je feestje houdt, ga je meestal ook met elkaar eten. Soms ergens anders, soms gewoon gezellig thuis. Wie nodig je uit? Waarom is samen eten fijn? Wat doe je om het extra mooi en gezellig te maken?

Aanwijzingen voor gebruik
Hieronder volgen twee methoden die gebruikt kunnen worden bij het doen van Bijbelstudie.
Bijbelstudie doen met kinderen vraagt een goede voorbereiding. In tegenstelling tot één leidinggevende die een Bijbelverhaal voorbereidt, is het hierbij belangrijk dat álle leidinggevende zich voorbereiden op de Bijbelstudie. Belangrijk om te onthouden bij het doen van Bijbelstudie: Het gaat niet om het geven van goede antwoorden op de vragen, maar om het in gesprek zijn met kinderen rondom een Bijbelgedeelte. Bereid je daarom goed voor als leidinggevende en geef leiding aan het Bijbelstudiegroepje.
In de handleiding wordt bij de vragen een antwoord geformuleerd. Dat kan gevaarlijk zijn, want het kan het gesprek belemmeren. Gebruik de antwoorden daarom ook voor jezelf alleen als ‘denkduwertje’ en niet als een ‘oplossing/pasklaar antwoord’. Het gaat immers om het gesprek. Zie het als een mogelijke hulp bij het gesprek.

Methode 1: OIT methode (deze methode wordt in de schets gebruikt)
Dit wil zeggen dat een Bijbelgedeelte eerst geobserveerd wordt, vervolgens geïnterpreteerd en uiteindelijk toegepast.

Voorbereiding
Thuis: Lees het gedeelte thuis zelf rustig en grondig door, het liefst met de kanttekeningen en eventuele Bijbelverklaring erbij.
Op de avond zelf: Zorg dat het gedeelte van tevoren gelezen wordt.
Vorm groepjes van 6 tot 8 personen.

Uitvoering
Lees met de kinderen het stukje uit de Bijbel dat bij het onderwerp hoort. Daarna kun je kort met elkaar het Bijbelgedeelte overdenken. Dit overdenken gaat aan de hand van drie basisvragen.

1. Kijken. Wat staat er in de tekst? Observatie
2. Begrijpen. Wat is de betekenis van dit gedeelte? Interpretatie
3. Toepassen. Hoe kun je een brug slaan vandaag? Toepassen

Methode 2: Eerste indruk

Voorbereiding
Thuis: Lees het gedeelte thuis zelf rustig en grondig door, het liefst met de kanttekeningen en een eventuele Bijbelverklaring erbij.
Op de avond zelf:

• Zorg dat het gedeelte van tevoren gelezen wordt.
• Vorm groepjes van 6 tot 8 kinderen.

Uitvoering

• Het idee achter deze werkvorm is dat over een tekst meer te zeggen is dan op het eerste gezicht lijkt. Dit kan een verrassend licht werpen op de tekst.
• De leidinggevende leest de tekst (bijvoorbeeld een Bijbelgedeelte) langzaam voor. Vooraf vraagt hij de kinderen goed en geconcentreerd te luisteren.
• De kinderen wordt gevraagd te luisteren alsof ze de tekst voor het eerst horen en daarbij één gedachte/associatie vast te houden; waaraan moest je denken bij het horen van deze tekst?
• Na het voorlezen maakt de groepsleider een rondje en laat ieder één gedachte geven. Reacties worden op een flap geschreven.
• Nu wordt het gedeelte nogmaals gelezen, terwijl de kinderen meelezen.
• Zijn er nog nieuwe dingen ontdekt, die niet genoteerd staan? Deze worden op de flap bijgeschreven.
• De ‘oogst’ wordt besproken en samengevat door de groepsleider. Je kunt bijvoorbeeld concluderen dat de tekst ons eigen leven op een verassende manier kan ‘raken’.

Zingen
Psalm 22:13, 16
Psalm 65:1, 2, 3
Psalm 116:4, 5, 7, 10
Psalm 27:5, 7
Psalm 103:1, 2, 3, 6
TZE lied 66: Leer mij o Heer’ Uw lijden recht betrachten
TZE lied 73: O, alle dorstigen
TZE lied 56: Ik wil opstaan en tot mijn vader gaan

Lezen
Lukas 22:14-20

Kerntekst
Lukas 20:19 en 20 En Hij nam brood, en als Hij gedankt had, brak Hij het en gaf het hun, zeggende: Dat is Mijn lichaam, hetwelk voor u gegeven wordt; doet dat tot Mijn gedachtenis. Desgelijks ook de drinkbeker na het Avondmaal, zeggende: Deze drinkbeker is het Nieuwe Testament in Mijn bloed, hetwelk voor u vergoten wordt.

Bijbelstudie

Achtergrondinformatie bij het Bijbelgedeelte

Over het Heilig Avondmaal zijn vele boeken geschreven. Bijvoorbeeld De godvruchtige Avondmaalganger van Petrus Immens, of Ons Avondmaalsformulier door ds. C. Harinck. Het zou te ver voeren om in de achtergrondinformatie van deze Kompasschets daar al te uitgebreid op in te gaan. Daarom gaan we er in het kort op in, en dan zo, dat het bruikbaar is voor de kinderen voor wie de informatie bestemd is.

Lukas 22
Op de veertiende dag van de eerste maand wordt het Pascha gevierd. Het is de dag van de ongehevelde broden: het brood zonder zuurdeeg, ofwel de ongezuurde broden.
Johannes en Petrus worden er door de Heere Jezus op uit gestuurd om de Paasmaaltijd te bereiden. Naar de gewoonte van die tijd liggen de mensen aan tafel. Jezus zegt dat Hij grotelijks begeerd heeft, dit Pascha met zijn discipelen te eten, voor Hij ging lijden. Dat betekent dat Hij er zeer naar verlangd heeft. Wat een wonder is dat! Verlangd om deze maaltijd te houden met mensen die Hem zouden verlaten en verloochenen. Zo beeldt het Heilig Avondmaal Jezus’ vrijwillige liefde uit.
Het is een teken en zegel van het Nieuwe Testament of verbond, dat bevestigd is door het bloedvergieten van Jezus Christus.

Joodse viering van de Paasmaaltijd
Hoe werd de Joodse Paasmaaltijd gevierd? Er waren veel voorschriften voor het houden ervan. We gaan hier niet in op de voorbereiding, maar alleen op de viering. We moeten daarbij denken aan een indeling in vieren:
a. Begin: Als iedereen bijeen is spreekt het hoofd van het gezin de dankzegging uit over de eerste beker. De rechterhand wordt gespoeld en de voorspijs wordt gegeten: groene kruiden, bittere kruiden en saus.
b. Pascha-liturgie: een van de jongsten vraagt naar de betekenis van de maaltijd en het hoofd van het gezin haalt de woorden uit Exodus 12 aan. Dan wordt er gezongen uit het Hallel (Psalm 113 en 114).
c. Hoofdmaaltijd: Afspoelen van de handen. Tafelgebed door het hoofd van het gezin voor het ongezuurde brood. De maaltijd wordt gehouden, die bestaat uit het paaslam, ongezuurd brood, bittere kruiden, vruchtenmoes en wijn: de tweede beker.
Opnieuw afspoelen van de handen. Tafelgebed voor de derde beker: de beker der dankzegging, die zo werd genoemd vanwege de verlossing uit Egypte.
d. Slot: tweede deel van het Hallel: Psalm 115 t/m 118. Lofzegging voor de vierde beker.

Als in Lukas 22:17 gesproken wordt over een beker die Jezus doorgeeft, is dit de eerste beker. In vers 20 gaat het over de derde beker, die de Heere Jezus gebruikt bij de instelling van het Heilig Avondmaal. Deze instelling heeft dus plaatsgevonden aan het einde van de hoofdmaaltijd, voor de derde beker.

Het Hallel
Halleel of Hallel is een Joods gebed bestaande uit de Psalmen 113 tot en met 118. Hallel betekent letterlijk "loof" of "prijs". Het woord Halleluja is hiervan afgeleid. Het Halleel is een lof- en jubelzang en wordt uitgesproken op alle Joodse feestdagen met uitzondering van Poerim, en op Rosj chodesj (nieuwe maan) tijdens de Joodse eredienst.

Over het Heilig Avondmaal
Geloof komt voort uit het horen van Gods Woord, zegt de Bijbel (Romeinen 10:17). Maar heeft geloven dan alleen te maken met horen? Of kun je er ook iets van zien, voelen, proeven? In Psalm 34:9 staat: “Smaakt en ziet, dat de HEERE goed is...” Het Avondmaal maakt het Evangelie zichtbaar en tastbaar.
Het Avondmaal is door de Heere Jezus Zelf ingesteld. Vlak voor Zijn dood kwam Jezus samen met Zijn twaalf discipelen om de paasmaaltijd te eten. Hij brak daar het brood en liet de drinkbeker rondgaan. Dit wijst op een diep geloofsgeheim. Niet lang na het Avondmaal zou de Heere Jezus gekruisigd worden. Hij is het ‘Brood des levens’ geworden. Hij is gezegend en gebroken om leven te geven aan allen die in Hem geloven. Als je dat geloven mag, dan mag je door genade deelhebben aan het eeuwige leven met Hem (Johannes 11:25).
Het Heilig Avondmaal is een ‘sacrament’. Een sacrament is een heilig, zichtbaar teken en zegel, waardoor we de belofte van het Evangelie beter leren begrijpen. Het Woord van God is het belangrijkste, maar een sacrament versterkt dat. Een stukje brood, een slokje wijn: dat kun je voelen, proeven, doorslikken. Het Avondmaal brengt het Evangelie heel dichtbij. De Heere heeft in Zijn goedheid het Heilig Avondmaal gegeven om de gelovigen te helpen. Hij weet hoe moeilijk het voor zwakke mensen is om het Evangelie te geloven, daarom wil Hij zelfs onze zintuigen inschakelen.
Het houden van het Heilig Avondmaal is een opdracht van de Heere Jezus Zelf. Bij de instelling ervan sprak Hij: “Doet dat tot Mijn gedachtenis.” In die woorden ligt de opdracht opgesloten om het Heilig Avondmaal werkzaam te zijn, om daar gebruik van te maken. Het Avondmaalsformulier laat ons zien wat dat inhoudt om de Heere te gedenken, namelijk na de woorden: Ten andere, laat ons nu ook overdenken, waartoe ons de Heere Zijn Avondmaal heeft ingezet: namelijk dat wij zulks doen zouden tot zijn gedachtenis. Maar aldus zullen wij Zijner daarbij gedenken. Het gaat in het Avondmaal niet om ‘iets’, maar om Iemand, een Persoon, de Borg en Middelaar Zelf.
Het Avondmaal is door de Heere Jezus ingesteld tijdens het Pascha of het Pesach-feest. Dat is niet toevallig. Het Pesach-feest was een offerfeest waar ook een maaltijd bij hoorde. Het feest en de maaltijd verwijzen naar de geschiedenis waarin Mozes het volk Israël uit Egypte leidde. In Exodus 11 en 12 lees je dat de Israëlieten per huis een volkomen, een gaaf lam moesten nemen. Op de veertiende dag moesten die lammeren geslacht worden. Het bloed moesten de Israëlieten aan de zijposten en aan de bovendorpel van hun deuren strijken. Dit lam werd diezelfde nacht gegeten, samen met ongezuurde broden en bittere saus: dat is de ‘Pesach-maaltijd’. Alle eerstgeborenen van Egypte zouden sterven, maar daar waar het bloed aan de deurpost zat (de huizen van Israël), zou de Heere voorbijgaan en zouden de eerstgeborenen in leven blijven. Als christenen geloven we dat we geen lam hoeven te slachten. Ons Paaslam is geslacht: Jezus Christus (1 Kor. 5:7); wie gelooft in Hem heeft het eeuwige leven (Johannes 3:36).

Om het Avondmaal te vieren, is het nodig om jezelf te ‘beproeven’ (1 Korinthe 11:28). Dat betekent dat je nagaat: Geloof ik dat het waar is wat de Bijbel zegt over mijn zonden? Heb ik berouw over mijn zonden? En geloof ik door genade in de beloften van het Evangelie, in het offer van Christus en de gave van de Heilige Geest? Het gaat er niet om dat je een ‘volmaakt’ geloof hebt dat nooit wankelt. Het gaat erom dat je Gods belofte gelooft, en die belofte is onwankelbaar! Calvijn zegt: “Als wij om van het Avondmaal weg te blijven, aanvoeren dat ons geloof nog zwak en ons leven nog onvolkomen is, zouden wij op iemand lijken die zich verontschuldigt dat hij geen geneesmiddel neemt, omdat hij ziek is.”
Bij het Avondmaal gaat het niet alleen om ‘gedenken’ (Doet dat tot Mijn gedachtenis), maar ook om verwachten. Het laat gelovigen nu al iets ervaren van het aanzitten aan het bruiloftsmaal van het Lam (Openbaring 19:6-9). Het Avondmaal is een soort ‘voorproeven’ van die eeuwige blijdschap. In de Vroege Kerk werd tijdens het Avondmaalsviering gebeden: Maranatha! Dat betekent: “Kom, Heere Jezus!”

Kinderen en het Heilig Avondmaal
Kinderen hebben geen kerkelijk recht om aan het Avondmaal te gaan. Daarnaast duurt deze dienst vaak lang. Helaas gebeurt het daarom weleens dat kinderen niet mee naar de kerk gaan als het Heilig Avondmaal wordt bediend. Bij hoeveel kinderen zal het echter niet gebeurd zijn, dat er diepe indrukken waren van Gods aanwezigheid tijdens de Avondmaalsdienst. Zie het citaat hieronder, afkomstig uit een lezing tijdens een predikantenconferentie.

Je keek er als kind altijd met ontzag naar. Je kwam de kerk binnen en je zag de tafel staan met het witte kleed gedekt. Onder het kleine kleed wist je de mooie zilveren kan met de bekers en de schalen, waarop het in repen gesneden brood lag. Vandaag is het Avondmaal. En je keek en keek, je zag de mensen komen en gaan en wist, zoals misschien een kind dat alleen kan: hier is God. En soms dat wonderlijke wat je ook met je kinderlijke intuïtie aanvoelde: de tranen bij deze en gene, in de wonderlijke mengeling van droefheid over de zonde en toch vreugde in God. En je dacht over later of je dan ook zou komen. Dat was toch wel heel wat, dat opstaan van je stoel of uit de bank en dat gáán naar de tafel. Het maakte grote en blijvende indruk...

Wat is het belangrijk dat er na de Avondmaalsdienst thuis gesproken wordt, opdat de kinderen jaloers zouden mogen worden op Gods kinderen.

Belijdenisgeschriften
Heidelbergse Catechismus
• Zondag 25: van de Sacramenten
• Zondag 28, 29 en 30: Van het Heilig Avondmaal des Heeren

Nederlandse Geloofsbelijdenis
• Art. 33: Van de Sacramenten
• Art. 35: Van het Heilig Avondmaal van onze Heere Jezus Christus

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen