Fakenews, van alle tijden?

Het negende gebod: Gij zult geen vals getuigenis spreken

Need to (gad)get

Mediawijsheid!

Kun jij feilloos aanwijzen welke leugens er verspreid worden via internet? In Nederland zijn er zo’n vijftig websites die ‘vals nieuws’ verspreiden. Sites die verzonnen of dubieuze berichten verspreiden. Doel: Geld verdienen. Hoe meer ‘clicks’, hoe meer inkomsten. Het zijn vaak originele, maar op het eerste oog ook betrouwbare nieuwsberichten. (Zie ook bij Test Jezelf). Wat heb je nodig? Media-wijs-heid! “Mediawijsheid is de verzameling competenties* die je nodig hebt om actief én bewust te kunnen deelnemen aan de mediasamenleving” (Bron: mediawijsheid.nl) *Een ander woord voor competenties is vaardigheden. Net als je op school lees- luister- en schrijfvaardigheid krijgt, moet je leren om op een goede manier om te gaan met (sociale) media.

Hieronder vier tools die je helpen om onderscheid te kunnen maken in al het nieuws dat op je af komt:

..............................

Is iets een:

FEIT:
gebeurtenis of omstandigheid waarvan de werkelijkheid vaststaat. Let op dit laatste woord: vast-staat. Er is minimaal dubbelcheck nodig om te bezien of iets een feit is.

AANNAME:
Een gegeven waarvan men niet zeker is, maar waarvan men desondanks uitgaat in de veronderstelling dat het gegeven zich zal voordoen. Dus: Kan het eventueel echt gebeuren of gebeurd zijn? Dan is het een aanname. Het moet nog gecheckt worden!

MENING:
Persoonlijke opvatting van mensen of van een groep mensen die gezamenlijk dezelfde mening hebben. Iemand heeft ergens een inzicht, oordeel, standpunt of een gedachte over. Dat mag! Maar of een mening ook waar is, dat moet nog aangetoond worden.

THEORIE:
Als iets onderzocht is, wetenschappelijk aangetoond kon worden en door meerdere ‘knappe koppen’ bevestigd is, spreek je van een theorie. Een goede theorie wordt nog voortdurend getest om te zien of de theorie klopt.

De geboorte van de leugen
‘Toen zeide de slang tot de vrouw: Gijlieden zult den dood niet sterven’
(GENESIS 3:4)

Weetje

Roddelen en kwaadsprekerij

In de Heidelbergse Catechismus lezen we over het negende gebod. Lees vooraf heel Zondag 43 en laat je Bijbel nog even openliggen.

Do’s en don’ts op basis van de Heidelbergse Catechismus (Zondag 43)

Do’s
Liegen en bedriegen uit de weg gaan

De waarheid vertellen wanneer jou dat gevraagd wordt (bij de rechtsspraak en in het dagelijks leven)

Positieve dingen over iemand vertellen

Pas oordelen als je beide kanten van het verhaal kent

Don’ts
Vals getuigenis geven = liegen

Woorden verdraaien, zodat het in jouw voordeel uitkomt

Roddelen of lasteren

Iemand veroordelen zonder bewijs

Test jezelf

Factchecking

Neem nu de vier tools ter hand en zet bij elke krantenkop of het om een FEIT, AANNAME, THEORIE of MENING gaat. Om de nieuwsfeiten even te checken mag je gebruik maken van internet.

Paus Franciscus steunt Donald Trump

Frietjes McDonald’s genezen kaalheid

Slapen met je kat of hond in je bed is gevaarlijk voor je gezondheid

Straling van je mobiel beïnvloedt je hersenen

Moeder doneert oog aan zoon

Keversoort vernoemd naar André Kuipers

Gedicht

Hendrik Haan

Dag mevrouw Van Voort,
hebt u ‘t al gehoord?
Hendrik Haan
uit Koog aan de Zaan
heeft de kraan open laten staan.
Uren, uren stond ie open.
Heel de keuken ondergelopen.
Denkt u toch es even!
En ‘t zeil was net gewreven.
Tss, tss, tss.

Dag, mevrouw Van Doren,
moet u toch eens horen.
Hendrik Haan
uit Koog aan de Zaan
heeft de kraan open laten staan.
Zeven dagen stond ie open
Heel het huis is ondergelopen.
Denkt u toch es even!
Alle meubels dreven.

Dag mevrouw Van Wal,
weet u ‘t nieuwtje al?
Hendrik Haan
uit Koog aan de Zaan
heeft de kraan open laten staan.
Zeven weken stond ie open.
Heel de straat is ondergelopen.
Denkt u toch es even!
Alle auto’s dreven.

Dag, mevrouw Verkamp,
weet u ‘t van de ramp?
Hendrik Haan
uit Koog aan de Zaan
heeft de kraan open laten staan.
Zeven maanden stond ie open.
Heel de stad is ondergelopen.
Denkt u toch es even!
Niemand meer in leven!

Kijk, wie komt daar aan?
Hendrik Haan uit Koog aan de Zaan
Hendrik, hoe is het gegaan?
Had je de kraan
open laten staan?
O, zei Hendrik, ‘t was maar even
en ‘t verhaal is overdreven.
De keukenmat
een tikkie nat,
onverwijld
opgedweild,
zo gebeurd, zo gedaan,
zei Hendrik Haan.

Alle dames gingen vlug
teleurgesteld naar huis terug.

Annie M. G. Schmidt

Samenstelling: Judith van Groningen en Corné Legemaat

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen