Zekerheid van het geloof

Wat wordt bedoeld met de zekerheid van het geloof?
“Zekerheid is een eigenschap van het geloof. We kunnen geloof en zekerheid niet scheiden. Wel kan er geloof zijn waarvan de zekerheid zwak is. In het geoefend geloof is de zekerheid sterker. De gelovige mag de beloften van het Evangelie dan met meer kracht omhelzen.
Voorbeelden uit de Bijbel hiervan zijn de bloedvloeiende vrouw en de melaatse. De bloedvloeiende vrouw zegt: Indien ik alleenlijk Zijn kleed zal aanraken, zo zal ik gezond worden. En de melaatse: Zo Gij wilt Gij kunt Mij reinigen. In artikel 22 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis lezen we: “wij geloven, dat, om ware kennis van deze grote verborgenheid (namelijk dat het heil alleen in Christus is) te bekomen, de Heilige Geest in onze harten ontsteekt een oprecht geloof hetwelk Christus met al Zijn weldaden omhelst, Hem eigen maakt en niets anders buiten Hem zoekt”. Naarmate het geloof sterker en meer geoefend is, staat dit voor de gelovige meer vast.”

Hoe weet je of de zekerheid van het geloof geen valse gerustheid is?
“Geloofszekerheid is iets heel ánders dan valse gerustheid. Daar waarschuwt de Heere nadrukkelijk voor in Zijn Woord. Er bestaat immers ook een concluderend geloof, dat vaststelt dat men een kind van God is, maar de omgang met de levende Christus niet werkelijk kent en Hem ook niet nodig heeft.
Denk aan de figuur Onkunde uit Bunyan’s Christenreis. Die man is een vreemde van zijn eigen hart en een vreemde van Gods recht. Jezus werd hem nooit dierbaar als de Enige Die de schuld wilde betalen en de straf wilde dragen. Maar hij weigert zich te laten waarschuwen en denkt het zelf allemaal wel te weten. Tenslotte vindt hij de veerman IJdele Hoop bereid om hem over te zetten over de doodsjordaan, maar als hij in het bootje aan de andere kant komt, blijkt zijn hoop slechts ijdel te zijn. Daarom is zelfonderzoek zo belangrijk om het onderscheid tussen de ware en de valse zekerheid te zien.”

Is het verheffen van twijfel tot ‘kenmerk van het ware’ een vorm van hoogmoed?
“In de eeuwen na de Reformatie en het Puritanisme is in de kerk een andere wind gaan waaien. Binnen de muren van het orthodox protestantisme werd zelfs wel gezegd, dat de zekerheid van het geloof toch grensde aan verwaandheid en overschatting. Twijfel werd gecultiveerd en soms zelfs als een kenmerk van het wáre gezien, verheven bóven het geloof. Het was een teken van grote ernst. Tot op de huidige dag zijn er mensen die menen dat hun ongeloof kan worden verborgen onder de schijn van ootmoed. Men is het geloof immers onwaardig. Je moet je volgens hen wel bedenken voordat je je vuile handen legt op de belofte van het zuivere Evangelie.
En hoewel deze argumenten misschien mooi klinken, moeten we ons realiseren dat het Woord van God geen goed woord over heeft voor het ongeloof van een onbekeerde zondaar en ook niet voor het ongeloof in de gelovige. Kleingeloof in Bunyans Christenreis wordt ons als een waarschuwend voorbeeld voorgehouden. Hier geldt: gezond voedsel eten. Dat wil zeggen: Gods Woord lezen, vragen om het licht van de Heilige Geest en verkeren onder een Schriftuurlijke prediking, zodat er opwas mag zijn in de genade en kennis van de Heere Jezus Christus. Alleen door Zijn Geest krijgen we versterking van dit zwakke geloof.”

Hoe komt het dat het telkens in onszelf zoeken?
“Het is ons mensen eigen om in onszelf te zoeken of er iets is om voor God te kunnen bestaan. Wij kennen van onszelf immers geen andere weg naar God dan de weg van het verbroken werkverbond. We zijn geneigd rust te zoeken buiten Christus. Dat er een genadeverbond is en alles alleen in Christus te vinden is, moeten we telkens weer leren. ‘Zoek uw leven niet in uzelf, maar zoek het buiten uzelf in Christus’ zegt dr. H.F. Kohlbrugge. Zo kan de vraag ons bezig houden of we wel voldoende kennis van onze ellende hebben. En ellendekennis is inderdaad noodzakelijk, maar géén voorwerp van het geloof. Dat is het Woord van de belofte dat tot Christus nodigt.
Je kunt het leven nooit genoeg buiten jezelf zoeken. Daar komt Gods Kerk nooit mee klaar. Dat is telkens opnieuw nodig, zodat het leven uit een dienende Jezus gestalte zal krijgen. Zonder Mij kunt ge niets doen. Dat is het verschil met een concluderend geloof, dat zichzelf probeert te redden met conclusies.
De Heere houdt Zijn kinderen arm en behoeftig.”

Geloven kun je niet zonder gevoel, maar het gevoel is niet meer dan gevolg van het geloof. Hoe kun je persoonlijk weten dat het geloof meer is dan een gevoel?
“Het geloof is een zeker weten en een vast vertrouwen, gewerkt door de Heilige Geest. Maar geloof is geen koude verstandszaak, het heeft met ons hele bestaan te maken, ook met ons hart. Hoe zouden we zonder gevoel kunnen geloven dat God in Christus ons, ellendige zondaar, genade schonk? In de Bijbel is ook sprake van hongeren en dorsten. We lezen van tranen en andere gemoedstoestanden. In de Catechismus lezen we van “het beginsel der eeuwige vreugde dat de gelovigen hier reeds in hun hart voelen”. En de Dordse Leerregels wijzen op de zekerheid die Gods kinderen mogen hebben uit “de eeuwige verkiezing en de vruchten die ze met innerlijke vermaking en blijdschap bij zichzelf waarnemen”.
Dus geloof gaat zeker gepaard met gevoel. Het gaat hierbij steeds om vrede en blijdschap in het hart als vrucht van het geloof. We moeten niet op ons gevoel vertrouwen, dat ook ontwricht is geraakt door de zonde. Maar we moeten vertrouwen op het betrouwbare beloftewoord van God en dat als het enige fundament van onze hoop en van ons geloof kennen. Zo zegt Job: Al zou Hij mij doden, nochtans zal ik op Hem hopen.”

Geloof en bestrijding horen bij elkaar. Maar ook zekerheid hoort bij het wezen van het geloof. Hoe zien we dit spanningsveld in het leven van een gelovige? Hoe kan strijd worden veroorzaakt door psychische factoren of een verkeerde prediking?
“Van Calvijn is de uitdrukking bekend: “De aanvechtingen stalen het geloof”. Hij bedoelt hiermee dat het geloof sterker wordt door de aanvechtingen. Luther stelt dat hij door de aanvechtingen zijn theologie heeft geleerd. Door de aanvechtingen heen leert de Heere dat Zijn Woord betrouwbaar is en dat wat Hij belooft ook gegeven wordt.
Het geloof leert zich daar meer en meer op richten.
Het beoefenen van het geloof gaat niet buiten het karakter om. Een zwaarmoedig iemand zal eerder in twijfel trekken wat de Heere beloofd heeft dan iemand met een meer optimistisch karakter. Het karakter heeft geen beslissende betekenis, gelukkig niet. Maar het karakter heeft wel invloed. Ook een on-Bijbelse prediking waarbij iemand steeds teruggeworpen wordt op zijn of haar geloofswerkzaamheden, kan een verkeerde uitwerking hebben. Met name als de weg die de Heere met sommigen van Zijn kinderen houdt, wordt voorgeschreven als noodzakelijk voor iedereen.
Wat dat betreft beveel ik het lezen van onze oudvaders, zoals Brakel en Smijtegelt sterk aan. Zij benadrukken dat de Heere met elk van Zijn kinderen een eigen weg gaat.”

Naarmate het geloof meer geoefend is zullen er minder twijfels zijn, zeggen Van der Groe en Brakel. Kunt u hierover iets vertellen vanuit uw eigen leven?
“Toen ik geen weg meer zag, sprak de Heere tot Mij het Woord: Gijlieden gelooft in God, gelooft ook in Mij. Wat ik toen in Christus zag was niet veel, maar álles. Zijn schoonheid en dierbaarheid stonden mij zo voor ogen. Het was alsof de zon doorbrak na een donkere bui. Hij gaf dat geloof en ik mocht Hem omhelzen en Zijn schoonheid aanschouwen. Ik ben op de knieën neergezonken in aanbidding. Dit gaf een wending in mijn geloofswerkzaamheden waarbij het geloofsoog buiten mezelf gericht werd. Dit heeft gedurende mijn leven meer gestalte gekregen. Daarbij heeft Gods Woord: De rechtvaardige zal door het geloof leven me veel steun gegeven. In het algemeen mag ik zeggen dat, zoals Comrie het ook verwoordt de Heere mij op een “bedaarde” wijze heeft ingeleid in de kennis van de Goddelijke personen. Tot mijn diepe verwondering.”

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen