Hersencellen en verder niets

Waarover gaat Wij zijn ons brein?
Het gaat over de werking van de hersenen. Swaab legt uit hoe de hersenen zich ontwikkelen in verschillende levensfasen. Hij beschrijft allerlei hersenafwijkingen en hersenziekten. Verder beantwoordt hij vragen over de hersenen gerelateerd aan: het geheugen, medicijnen, emoties, religie, verslaving, seksualiteit en bewustzijn.

Wat betekent de titel?
Swaab beweert dat alles wat wij doen en denken gebeurt door onze hersenen. Volgens hem beantwoordt hersenonderzoek daarom de vraag wie wij zijn. Ook onze geest is een product van onze hersenen, stelt Swaab: “Zoals de nier urine produceert, produceert het brein de geest.” En wanneer je bijvoorbeeld muziek luistert, eet, bidt of verliefd bent, zijn bepaalde hersengebieden actief.

Wat kunnen we leren van het boek?
Swaab leert van alles over de hersenen. Eenvoudig legt hij bijvoorbeeld uit hoe een depressie ontstaat, wat autisme is, hoe roken en alcohol het brein beschadigen. Maar omdat volgens Swaab het hersenonderzoek ook antwoord geeft op de vraag wie wij zijn, ontkomt hij niet aan verschillende levensbeschouwelijke vraagstukken. Ook wijdt hij een hoofdstuk aan religie waarin hij beschrijft waarom religie bestaat en wat religieuze ervaringen zijn.
Swaab doet hierover uitspraken waarmee wij het volgens de Bijbel niet eens kunnen zijn.

Hoe staat Swaab tegenover religie?
Door het boek heen proef je een negatieve ondertoon wanneer Swaab, die zichzelf atheïst noemt, het heeft over religie en het christelijk geloof specifiek. Samengevat veroorzaakt religie volgens hem vooral problemen en is religie schadelijk voor de mensheid.

Welk gevaar lopen lezers?
Swaab doet allerlei uitspraken die in strijd zijn met Gods Woord. Hij schrijft dat wie gelooft dat mensen een onsterfelijke ziel hebben, zich vergist. Een ander voorbeeld: Swaab vindt het positief dat er steeds meer mogelijk is als het gaat om euthanasie.
Wat vooral ook vragen oproept, is dat wat Swaab zegt over religieuze ervaringen. Het ervaren van Gods nabijheid en het horen spreken van Gods stem, zijn volgens hem niet meer dan hersenactiviteit in bepaalde breingebieden. Deze hersenactiviteit zou ook op een andere manier teweeggebracht kunnen worden, door bijvoorbeeld elektrische stimulaties of hersenziekten. Swaab betrekt hierbij ook de Bijbel: hij stelt dat Paulus die nadat hij blind werd en door te bidden weer kon zien, waarschijnlijk tijdelijk blind was door een epileptische aanval. Hij ontkent dat God hierbij betrokken was.
Dit standpunt roept vragen op. Sommigen vragen zich af of het wel (van) de Heere is, wanneer christenen de rust ervaren van Mattheüs 11: 28 Komt herwaarts tot Mij, allen die vermoeid en belast zijt, en Ik zal u rust geven of het verlangen in Psalm 42: 2 Gelijk een hert schreeuwt naar de waterstromen, alzo schreeuwt mijn ziel tot U, o God. Ik zie dat mensen de gevaarlijke conclusie trekken dat God dan wel niet zal bestaan, als de geestelijke ervaringen toch van binnenuit komen en niet van buitenaf. Ook twijfelen sommigen: “Geloof ik wel echt, misschien zijn mijn gevoelens en ervaringen maar een product van het brein?”

Hoe moeten wij hiermee omgaan?
We moeten niet verbaasd zijn dat religieuze ervaringen gepaard gaan met bepaalde hersenactiviteit. Al onze gedragingen en belevingen gaan gepaard met hersenactiviteit.
Maar dit betekent niet dat religieuze ervaringen hun oorsprong vinden in het brein. Wie in een piano kijkt en hamertjes ziet bewegen en concludeert dat muziek het product is van deze bewegingen, vergeet dat er een pianospeler is, die de hamertjes in beweging brengt. Zo geeft God de geloofservaringen aan Zijn kinderen.
Wie twijfelt aan zijn geloof, omdat gevoelens en ervaringen niet ‘echt’ zouden zijn, moet zich ook realiseren dat het geloof niet staat of valt met het gevoel. Een kind van God voelt ongetwijfeld wel eens een verlangen naar God, verdriet over zijn zonden en verwondering over de liefde van de Heere. Maar geloof is meer dan gevoel. Het is een stellig weten en een vast vertrouwen (Heidelbergse Catechismus Zondag 7).
Wie zich afvraagt of gevoelens en ervaringen wel van de Heere zijn, kan in de Bijbel lezen wat kenmerkend is voor gevoelens die werkelijk van God komen. Ze worden gewekt door de Heere en Zijn Woord. Dit zien we bijvoorbeeld bij de Emmaüsgangers in Lukas 24: 32 Was ons hart niet brandende in ons, als Hij tot ons sprak op de weg, en als Hij ons de Schriften opende? Het hart gaat branden als Gods Woord opengaat. Het zijn gevoelens en ervaringen die ons brengen tot diepere kennis van de Heere en Zijn Woord. Wie werkelijk God ontmoet in Zijn Woord en vol is van Hem, zal niet twijfelen of deze ervaring wel door de Heere wordt gewerkt. In 1 Korinthe 2 staat: Wij hebben niet ontvangen de geest der wereld, maar de Geest Die uit God is, opdat wij zouden weten de dingen die ons van God geschonken zijn. Wij mogen geloven dat de Heilige Geest ons laat weten welke ervaringen door de Heere worden gewerkt. Er kunnen echter momenten zijn waarop deze zekerheid wordt aangevochten (door bijvoorbeeld een theorie als dat van Swaab). Lees dan verder in 1 Korinthe 2 De natuurlijke mens begrijpt niet de dingen die des Geestes Gods zijn; want zij zijn hem dwaasheid, en hij kan ze niet verstaan, omdat zij geestelijk onderscheiden worden.
Doch de geestelijke mens onderscheidt wel alle dingen.

Wie is Dick Swaab?
Dick Swaab, emeritus hoogleraar in de neurobiologie, is een bekend hersenonderzoeker. Hij heeft veel artikelen gepubliceerd en aan verschillende boeken meegewerkt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen