Het Wilhelmus is jarig

Het zingen van het Wilhelmus heeft altijd iets plechtigs. Het hoort meestal bij een officieel moment.
Denk maar aan Koninginnedag of de Dodenherdenking op 4 mei.
Sinds 10 mei 1932 is het Wilhelmus officieel het volkslied van Nederland. De jonge koningin Wilhelmina had al bij haar inhuldiging in 1898 de voorkeur voor het Wilhelmus te kennen gegeven. In de voorbereiding naar haar vijfentwintigjarig regeringsjubileum werd dit officieel vastgelegd door de Nederlandse regering. Natuurlijk bestond het lied al veel langer.

Dichter Marnix
Meestal wordt Marnix van Sint- Aldegonde gezien als de dichter van het Wilhelmus. Het is geschreven rond 1570. Marnix was bevriend met Willem van Oranje. Beide edellieden voelden zich verenigd in de strijd tegen het Spaanse Rijk. De Spaanse koning Philips II hield Nederland in zijn ijzeren greep. In 1568 kwamen de Nederlanden in opstand tegen deze overheersing. Er volgde een strijd die later bekend werd als de tachtig-jarige oorlog. Een bekende strikvraag hierbij is: hoe lang duurde de Tachtigjarige oorlog? Maar 68 jaar; er was een wapenstilstand van 1609 tot 1621. Aan het begin van de oorlog verwoordde Marnix de gevoelens van zijn vriend Willem.
De dichter kende de prins goed. Hij was niet alleen zijn vriend, maar ook zijn persoonlijke assistent, die diplomatieke missies voor hem uitvoerde.

Prins Willem
In het eerste vers maken we kennis met Prins Willem. Wilhelmus is zijn Latijnse naam. Hij is van Nederlandse komaf, al worden we door het ouderwetse woord Duits op het verkeerde been gebracht.
Duits is afgeleid van Diets en dat is een afkorting van Nederdiets, een oud woord voor Nederland. De naam Oranje kreeg hij, omdat hij van zijn neef René van Chalon het Zuid-Franse vorstendom Orange erfde. Ondanks deze status heeft hij de koning van Spanje tot dan toe geëerd. De daarop volgende coupletten maken duidelijk dat de prins een christen was. De eerste regel van het tweede couplet luidt: ‘In Godes vrees te leven, heb ik altijd betracht.’ Het achtste vers van het gedicht zegt iets over hoe de Prins van Oranje zich voelde:

Als David moeste vluchten
voor Saul den tiran,
zo heb ik moeten zuchten
als menig edelman.
Maar God heeft hem verheven,
verlost uit alder nood,
een koninkrijk gegeven
in Israël zeer groot.

Dit geeft gelijk de strekking van het hele Wilhelmus weer. Opgejaagd door een vijandige onderdrukker en zuchtend onder de zware omstandigheden. Vertrouwend op de redding van Hogerhand.
In de loop van het Wilhelmus worden enkele historisch feiten aangehaald. Bijvoorbeeld de veldslagen in Friesland en bij Maastricht. Het volk van de lage landen leed hier gevoelige verliezen. Maar ondanks dat bleef er uitzicht op de ondergang van de Spanjaarden en de overwinning van de prinsgezinden.
De koning van Spanje is machtig?
God is almachtig!

Koningin Wilhelmina
Van deze almacht was ook koningin Wilhelmina afhankelijk. Zij stond bekend als een gelovige christin.
Haar begrafenis was helemaal in het wit, omdat ze de dood zag als de ingang tot het eeuwige leven.
In haar aardse leven was zij een geliefde koningin. Bij haar 25-jarig regeringsjubileum op 12 september 1923 krijgt ze van de Nederlandse bevolking de restauratie van het grafmonument van Willem van Oranje aangeboden. Bij de viering van dit zilveren jubileum wordt voor het eerst het Wilhelmus als officieel volkslied gezongen. Op 10 mei 1932 wordt het Wilhelmus door de ministerraad officieel als volkslied vastgelegd.

Koning Voetbal
We moeten hem even noemen. Ook komende zomer zal hij weer tijdelijk regeren in ons land. Uit duizenden kelen zal in stadions ons volkslied klinken. Als een strijdkreet.
Samen zingen verbindt mensen aan elkaar. Wie lid is van een koor weet dat. Bij het zingen van een volkslied voelen we ons één. Samen van dezelfde afkomst. Samen tegenover andere volken. Samen sterk. De samenzang staakt na het eerste couplet en gaat over in gejuich. De bal rolt en de rest van het Wilhelmus wordt voor het gemak vergeten.

En jij?
Misschien heb je ook wel eens kippenvel gehad op 4 mei, toen na twee stille minuten ons volkslied werd ingezet. Je bedenkt dan dat anderen - verzetsstrijders, Canadezen, Amerikanen, Polen - gevallen zijn voor onze vrijheid. Je voelt je op en top Nederlander. Gelukkig wordt op dit soort dagen na het eerste ook vaak nog het zesde couplet ingezet.
Mijn schild ende betrouwen zijt Gij, o God mijn Heer’. Als je dat couplet niet alleen uit het hoofd, maar ook met je hart kunt zingen, is dat als een volkslied van een heel ander Koninkrijk. Een Ander stierf voor onze vrijheid. Daar word je langer dan twee minuten stil van.

---
Wist je dat…

 ‘Wien Neerlandsch bloed in de aders vloeit, van vreemde smetten vrij’ tot 1932 het volkslied was?
 De beginletters van de vijftien coupletten samen de naam WILLEM VAN NASSOV vormen?
 Het Wilhelmus het oudste volkslied ter wereld is?
 In ons volkslied de Heere God vijftien keer genoemd wordt?

Dolf Lok, Het Wilhelmus (Apeldoorn: De Banier 2012) ISBN 9789033632389; 157 blz.; € 13,95

Bestel de aanvulsets bij Kwistet, Koninklijk Huis en Tweede Wereldoorlog www.jbgg.nl/webshop

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen