Vriendschap in boeken

Rien van den Berg beschrijft in Aslander de belevenissen van dominee Lammert Aslander. Aan het begin van de Palmzondagmiddag neemt hij de veerboot naar Ameland. Door een speling van het lot maakt hij kennis met zijn reisgenoten, twee vrouwen, een man en een jongen. Ze moeten wachten tot de vastgelopen boot weer vlotgetrokken kan worden en doden de tijd door met elkaar een krantenartikel over een moord op Ameland te analyseren. Dat vormt het begin van hun avontuur en het schept ook een band tussen deze vijf mensen.
Daarmee is het thema vriendschap voor een groot deel verklaard.
Maar er is meer. Terwijl de vijf een misdaad proberen op te lossen, vertelt Lammert stukje bij beetje iets over zijn verleden aan Mila, een van de vrouwen. Zijn proeftuinkerk in Leiden herbergt zowel de middenklassers als boosdoeners en dominee Aslander is de verbindende factor. Toen een van de ‘zwervers’ overleed en Aslander hem mocht begraven, was de kerk teleurstellend leeg. Hij had voor zijn gevoel gefaald, er was geen onderlinge gemeenschap. Omdat hij lange tijd veel van zichzelf heeft gevraagd en nu weinig vooruitgang geboekt blijkt te hebben, is hij door zijn kerkenraad geadviseerd even rust te nemen. Mila zit in een herkenbare situatie. Jarenlange paardentopsport eist zijn tol. Om even tot rust te komen, heeft ze een dubbel appartement in Hollum geboekt, ‘De Blauwe Pastorie’. Ze biedt Lammert een helft aan.

Dood en opstanding
Op Ameland puzzelt het vijftal met de beschikbare stukjes aan de moordpuzzel, die uiteindelijk wordt opgelost. Ondertussen moet Lammert bepalen wat hij op Paaszondag gaat doen. Komt hij terug naar Leiden of blijft hij op Ameland? De familie van de zwerver is namelijk gevonden en ze willen zondag een herdenkingsdienst houden. Lammert voelt zich er niet geschikt voor, maar krijgt een van een ouderling te horen dat hij Jezus niet hoeft te zijn. “Aslander wist niet goed wat hij zeggen moest.
Hij had zich dagenlang gewenteld in schuldgevoel. Hij had een fout gemaakt, een cruciale: hij had zijn gemeente afgerekend op zijn eigen idealen, en hij kon dat niet verteren. (…) Hij moest leren leven van een liefde die groter is dan de fouten die je maakt.”
Die zondag preekt hij uit het Johannesevangelie over de blindgeboren man. Mila zit in de kerk en Bülent, de jongste van het Amelandse vijftal, laat Lammert als hij net op de preekstoel staat via een sms’je weten dat hij meeluistert. De ontmoeting tussen vijf mensen, een moord die opgelost moet worden, problemen in de thuisgemeente van Lammert… het is wat te veel van het goede. Bovendien geeft Van den Berg veel verwijzingen naar bijbelse thema’s en laat je als lezer niet zelf de verbindingen leggen.

Rien van den Berg, Aslander (Barneveld: Plateau 2012) ISBN 9789058040671; 128 blz.; € 4,95.

---
Koude oorlog
De Belgische schrijver Tom Lanoye weet beter raad met de bladzijdebeperking van een novelle. Hij is gewend forse boekwerken te schrijven, maar bewijst met Heldere hemel dat hij in 90 bladzijden een prima verhaal kan neerzetten. Het thema vriendschap werkt hij totaal anders uit dan Van den Berg.
Bij Lanoye blikt een vrouw, Vera, terug op haar huwelijk nadat ze van haar man heeft gehoord dat hij het met een jongere vrouw houdt.
Ze constateert dat het mis is gegaan vanaf hun verhuizing naar het platteland: “En zo begon, in een haciënda met een cirkelvormige oprit, het langzame slopen, stukje bij beetje, van het bastion van hun begeerte.”
Intussen wordt de lezer op de hoogte gehouden van de route die een onbemand gevechtsvliegtuig aflegt over Europa. Door problemen met het toestel heeft de piloot zich met zijn schietstoel in veiligheid gebracht, maar het vliegtuig kwam weer op koers en vliegt nu richting België. Washington gaat zich ermee bemoeien, want het kantoor van de NAVO is in België gevestigd en het vliegtuig komt uit de Sovjet-Unie.
Een aanslag? Het vertelperspectief wisselt steeds tussen Vera en het NAVO-kantoor in België.

Zonder hoop
Vera drinkt haar woede weg met een glas whisky en ontvangt het liefje van haar man. Het meisje blijkt een vroegere vriendin van haar zoon te zijn. Over en weer worden verwijten gemaakt en uiteraard gaan ze bepaald niet als vrienden uit elkaar. Voor Vera is de maat vol en ze wil meteen naar de bank om haar vermogen veilig te stellen, als opeens haar zoon voor de deur staat. Hij belooft haar in huis te blijven tot ze terug is van de bank. Inmiddels koerst het gevechtsvliegtuig naar het platteland… Heldere hemel is een goed gestructureerd verhaal, dat prima wegleest. Vriendschap heeft hier de vorm van jarenlange omgang met elkaar om er toch achter te komen dat die omgang geen stand kan houden. Het huwelijk is stuk. Dat brengt nogal wat frustraties en de nodige grove en godslasterlijke taal met zich mee. Jammer. Het tekent de wereld waarin wij leven.
Daar zet Van den Berg dan weer een hoopgevend verhaal tegenover.
Op een duidelijke manier verwerkt hij de boodschap van Pasen in het verhaal, al is het dan in een paar regels aan het slot.

Tom Lanoye, Heldere hemel (Amsterdam: CPNB 2012) ISBN 9789059651494; 96 blz.; gratis bij besteding van ten minste € 12,50 in de boekhandel.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen