Heb elkaar lief

Bewust koos Witsius geen partij bij onenigheid in de kerk. Als er eenheid is in de kern, mogen meningsverschillen over randverschijnselen blijven bestaan. Kom er nog maar eens om in 2012 waarin christenen elkaar voortdurend de maat nemen.

Eenheid
Met name in zijn latere werk vertelde Witsius concreet hoe de vrede tussen christenen bevorderd kon worden. Binnen de grenzen van Schrift en belijdenis moet je elkaar vrijheid gunnen. De Drie Heb elkaar lief Witsius en de vrede onder christenen Formulieren van Enigheid zijn wel de piketpalen, niemand moet daartegen ingaan. Het zijn: ‘banden van kerkelijke eenheid, kentekenen van rechtzinnigheid, barricaden tegen ketterijen en tralies voor teugelloze geesten.’ Uit diverse preken, boeken en brieven kunnen diverse tips worden ontleend:

1. Alleen Christus was onfeilbaar; mensen kennen ten dele. Dit maakt bescheiden.
2. Overdrijf verschillen niet en maak niet overal een probleem van
3. Exegese is vrij, beschuldig de ander niet gemakkelijk van ketterij
4. Steek energie in het verminderen, bijleggen en wegnemen van geschillen
5. Ga niet af op de visie van één dominee; alleen de Bijbel heeft beslissend gezag
6. Vorm samen één front tegen wezenlijke bedreigingen van buitenaf in plaats van te broedertwisten
7. Zachtmoedigheid en nederigheid past meer bij een christen dan partijzucht

Geheim
Waarom was Witsius vredelievend?
Behalve zijn karakter en kerkelijke ligging, zal het toch ook zijn geloofsleven zijn geweest. Een vertrouwelijke omgang met de Heere maakt mild. Dichtbij God, dichtbij Jezus, dichtbij De Geest. In een voorwoord staat dit: ‘Zonden te bestraffen is een noodzakelijke liefdeplicht, zo streng door onze Meester opgedragen. Het is onze lust en liefde Christus’ liefde te prediken.
Dit proberen we zo lieflijk te doen dat we zo mogelijk, alle harten in wederliefde mochten doen ontbranden.’

Streng
Witsius was trouwens echt niet een lievig figuur die net als een Eli alles maar goedkeurde. Integendeel.
Geen vrede ten koste van de waarheid. Zijn beroemde boek ‘Twist des Heeren met Zijn wijngaard’ gaat over strijd. De goede strijd. Wat levensheiliging betreft, nam Witsius geen blad voor de mond. Met zijn kerkenraad maakte hij een kanselboodschap tegen het ‘wulpse’ dansen. In drie van zijn gemeenten preekte hij tijdens de voorbereidingdienst over ‘Ik weet uw werken, dat gij den naam hebt, dat gij leeft, en gij zijt dood.’

Vrucht
Vandaag de dag wordt nogal eens benadrukt dat je een bekeerd mens moet kunnen herkennen aan de vruchten. Dat is waar. Vraag is wel wat onder vruchten verstaan wordt.
Kijk in de Bijbel. Gods Woord zegt in Galaten: Maar de vrucht des Geestes is liefde, blijdschap, vrede… zachtmoedigheid. Zalig zijn de vreedzamen zegt Jezus in de Bergrede. Letterlijk staat er in Mattheüs 5: eirenopoioí. Daar zit het woord ‘irene’ in. Vredestichters.
Heb jij ook een motto? De lijfspreuk die je graag met anderen deelt. Ds. H. Witsius had er ook eentje, die hij in een vriendenboek schreef: ‘Eenheid in het noodzakelijke, vrijheid in het niet noodzakelijke; in beide voorzichtigheid en liefde’. Daar is niets aan toe te voegen.

---
Wie was Witsius?
Op de dag dat Herman Wits als oudste zoon in 1636 gedoopt werd, zong zijn vader een lied. ‘t Is door uw gunst, o Heer, ver-eent/ Nu door den Doop met uw Gemeent’: Klaas hoopte dat Herman zou bijdragen tot uitbreiding van Gods Koninkrijk. De bede werd verhoord. Witsius werd dominee en later zelfs professor. Zelf bleef hij er klein onder. ‘De grootste theoloog blijft een nederige leerling van de Schriften.’ Witsius past niet in het schema van voetianen en coccejanen, een enorme richtingenstrijd destijds. Van Genderen noemt hem ‘theoloog van de synthese’.
Hoewel jarenlang hoogleraar, kan niet gezegd worden dat Witsius echt school heeft gemaakt. Als leermeester van onder meer Smytegeldt had hij wel veel invloed op de generatie predikanten die in het laatste kwart van de zeventiende eeuw werd opgeleid. Volgens tijdgenoten was hij bepaald niet opvliegend. ‘Zelfs onder een hagelbui van woorden bleef hij kalm.’

Weetjes
- Witsius ging als dominee bij andere predikanten naar de kerk. Hij schrijft over zijn periode in Goes: ‘Tussen de predikanten was geen jaloezie. We wandelden samen naar de kerk; woonden niet alleen elkaars preken, maar ook elkaars catechisatielessen bij. Hetgeen de een gisteren leerde, bevestigde de ander vandaag.’
- Witsius kwam uit een maatschappelijk en cultureel betrokken gezin. Zijn vader was burgemeester van Enkhuizen, jarenlang ouderling en gaf dichtbundels uit.
- Sociaal bewogen als hij was heeft Witisus in 1681, toen er een stroom vluchtende Hugenoten naar Utrecht onderweg was, een financieel noodfonds opgericht
- In de jaren 1686 en 1697 was Witsius rector magnificus van de Universiteit Utrecht

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen