Zonder God

Atheïsme betekent letterlijk 'zonder God'. Of: 'er is geen God'. In die zin zou je kunnen zeggen dat het atheïsme begonnen is bij de zondeval. In het heidendom van de antieke oudheid kende men al het atheïsme. De Griekse filosoof Socrates heeft daar lang geleden de gifbeker voor moeten leegdrinken... Hij zette zijn leerlingen aan tot kritisch denken over de goden. Het atheïsme is in West-Europa vooral gevoed door de Verlichting en door de Franse Revolutie. De Verlichting, dat is de stroming waarin ons verstand gaat heersen over openbaring en de Bijbel. Er kwam kritiek op de Bijbel. Genesis 1 en 2 kloppen niet helemaal met elkaar, was de Bijbel wel door God geschreven? Is het niet beter om te veronderstellen dat de Bijbel uit verschillende bronnen samengesteld is? Heeft de kerk wel gelijk? Weten christen wel waarover ze praten, er zijn zoveel geloven? En wonderen, dat is toch niet te geloven! Opstanding uit de dood? Nee, daar is nog nooit iemand van teruggekomen. Al dergelijke vragen worden steeds vaker gehoord. Zo komt in Frankrijk een massale beweging op gang die afrekende met de kerk, waarin veel misstanden waren en met het koningshuis, dat veel geld uitgaf. In 1789 is de Franse Revolutie is een feit. Resultaat? Rust en vrede verdwijnen, alsmede priesterklasse. Het besef groeit dat de mensheid niet op de geestelijkheid kan vertrouwen. De intellectueel komt op. Schrijvers en dichters populariseren hun gedachten en het volk komt in aanraking met atheïsme.

Waanvoorstellingen
Toch, hoewel de Franse Revolutie het atheïsme op de kaart van Europa gezet heeft, werkelijk invloed kreeg het atheïsme een eeuw later. Een paar namen. Ludwig Feuerbach (1804-1872) werd in een modern gezin geboren. Na zijn studie theologie (toen erg populair) kon hij, zoals zovelen, geen werk vinden. Hij wordt een zelfstandig schrijver. Hij pleit ervoor om de illusie van onsterfelijkheid los te laten. De gedachte "stil maar, wacht maar, alles wordt nieuw" leidt af van de werkelijkheid waarin we leven. Het christendom maakt mensen slachtoffer. Waanvoorstellingen laten het onrecht op aarde voortbestaan. Een andere denker uit dezelfde tijd is Sigmund Freud . Als arts komt hij tot de conclusie dat het aanhangen van een religie uiting is van een zieke, zwakke geest. Mensen zoeken steun bij een ander want ze missen het vertrouwen in zichzelf. En vergeet ook niet Karl Marx, die stelt dat godsdienst opium is voor het volk. Het houdt onderdrukking in stand, geeft mensen hoop op een beter hiernamaals. Maar of dat hiernamaals er is...? Deze drie mannen knakten het godsdienstig zelfvertrouwen in West-Europa. Het bestaan van God staat ter discussie. Dat is de klassieke variant van het atheïsme. Vanuit die klassieke vorm is een uitwaaiiering waar te nemen naar andere varianten.

Toekomst
De theoloog Alister MacGrath laat het atheïsme eindigen bij 1988. Met de val van de Berlijnse muur, stortte ook het moderne atheïsme in. Mensen hebben nu meer oog voor de tekorten van het atheïsme. Een van de grootste tekorten is dat het atheïsme geen toekomst biedt. Het zegt alleen hoe het niet moet.

Maar wijst op geen enkele manier aan hoe het wel moet. De seculiere club weet niet waarom wij mensen bestaan, noch hoe we ons moeten gedragen. Want moraal, geboden en normen zijn niet terug te voeren op God. Ook is er geen dag des oordeels noch gericht over ons doen en laten bij het sterven. Dus mogen we zelf weten hoe we moeten leven. En dat kan voor ieder verschillend zijn. Atheïsme zegt dus niets over ons leven. Het is negatief. Daar komt bij dat atheïstische regimes, zoals het communisme in Rusland en China en het nazisme, instaat zijn geweest om in de achterliggende eeuw in totaal zeventig miljoen mensen te doden. Pol Pot heeft kans gezien om twee en half miljoen Cambodjanen te laten verdwijnen. En dat alles in vredestijd. Zet daar het aantal doden door het Christendom naast en dan blijkt als vanzelf dat het atheïsme beslist niet vredelievend van aard is. Richard Dawkins kan dan wel prachtig zeggen dat nergens in naam van het atheïsme kwaad gesticht wordt. Maar het atheïsme is niet een losstaand artikel. Het is een wereldbeschouwing, die je visie op politiek, cultuur, moraal en dergelijke voedt. Vandaar dat nergens in de naam van het atheïsme kwaad gesticht wordt. Maar op de bodem van het  humanisme ligt weldegelijk een scheut atheïsme. En op de bodem van het communisme ook. Het atheïsme geeft geen toekomstvisioen, inspireert niet. Niet zonder reden schrijft D'Souza dan ook: "De wereld is getuige van een vloedgolf van bekeringen en explosieve groei van religie". Daarvoor moeten we dan wel aan Aziatische en Afrikaanse landen. Maar per saldo groeit het christendom wereldwijd. Omdat het hoop geeft. Omdat het de moraal stuurt. Omdat het zin aan het leven geeft, steun in lijden biedt.

Failliet
Eigenlijk is het atheïsme een onmogelijke gedachte. Een vorm van wensdenken. Ja zeker, want wie stelt dat God er niet is, pretendeert daarmee alles te weten. Alles over deze zintuiglijke wereld. Maar ook alles over de wereld die we niet zien. Ook alles over theologie. En alles over alle wetenschappen. En dan nog, kunnen we dan met zekerheid dat God er niet is? Stel, en dat is een bekend probleem in de wetenschap, stel dat ik wil zeggen dat er geen goud op Groenland is. Hoe kan ik die bewering hard maken? Door heel Groenland af te graven, incluis de territoriale wateren. Vervolgens moet ik alle grond gaan analyseren. Maar... hoe diep moet ik graven? En stel dat ik een stukje grond over het hoofd zie? Of dat mijn meetmachine niet geheel zuiver is? Je begrijpt, de stelling 'er is geen goud op Groenland' is niet 100 procent hard te maken. Er blijft altijd een kans dat het er wel is, in een verborgen diepe ader, op een onverwachte plek. Zo is het ook met de stelling 'God bestaat niet'. Die stelling is niet hard te maken.

Nu, dan verzwakken we de stelling tot: 'Ik weet niet of er wel of geen God is'. We komen dan bij het agnosticisme. Maar, die stelling zegt uiteindelijk ook dat er geen God is. Er is geen agnost in Nederland te vinden die het zekere voor het onzekere neemt en belijdend lid van de Gereformeerde Gemeenten wordt. Agnosticisme is ook vijandschap, net als atheïsme.

Geen God in de ruimte?
“I see no God up here” – ik zie hier geen God. Dat zou Joeri Gagarin – de eerste mens ooit in de ruimte –hebben gezegd toen hij na zijn eerste ruimtevlucht terugkeerde. Het is de vraag of Gagarin dat ooit echt heeft gezegd. In de opgenomen gesprekken staat er niets over te lezen. In 2006 zei een vriend van Gagarin, die zelf in 1968 bij een ongeluk om het leven kwam, dat Gagarin die woorden nooit heeft gezegd. Wel zou de leider van de Sovjet-Unie Nikita Chroesjtsjov hebben gezegd: “Gagarin vloog naar de ruimte, maar hij zag er geen enkele God.” Gezegd of niet gezegd: op de illustratie bij dit artikel is een ruimtevaarder te zien met op de achtergrond het werk van de Schepper.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen