Vuur moet branden

Van Noyon tot Genève is een aanrader voor reislustigen die willen gaan in het voetspoor van Calvijn. Maar liefst tien steden bewoonde Calvijn. Sjaak Verboom fotografeerde deze plaatsen van herinnering. Dr. M.A. van den Berg en W.J. Eradus voorzagen deze foto’s van wel heel korte toelichtingen. En of Calvijn er kort of lang woonde, iedere stad krijgt evenveel ruimte. Nuttig zijn de stadskaartjes en toeristische informatie bij elke stad. Wie vanuit de luie leunstoel de wereld van Calvijn wil leren kennen, kan beter de bijgeleverde DVD afspelen. Reisleider Van den Berg leidt de kijker rond door het Genève van Calvijn. Daarbij vertelt hij toegankelijk over Calvijn als docent en predikant en de rol die hij in de stad heeft gespeeld. Zeer geschikt als lesmateriaal in de klas. Wat meer Calvijn en minder plaatjes biedt het boek Calvijn en de Nederlanden: dik en geleerd, jazeker, maar wel goed leesbaar. Opvallend is de aandacht voor muziek. Maar liefst vier artikelen zijn hieraan gewijd en een CD is bijgesloten. Origineel en interessant is het artikel over kinderen en jongeren in de theologie van Calvijn.

Leer en leven
De hoofdstukken over het leven van Calvijn tonen de reformator als een zestiende eeuwse predikant en theoloog die leefde in een turbulente tijd en om zich heen veel zag veranderen. Dit roept de vraag op of we die tijd ook terug zien in de theologie. Veranderde Calvijn’s mening over de thema’s in het tweede deel? Het hoofdstuk in het eerste deel over De vrouwen van Calvijn bijvoorbeeld maakt nieuwsgierig naar het artikel over Calvijn en seksualiteit. Is zijn visie op het huwelijk veranderd na zijn huwelijk met Idelette van Buren? Deze vraag wordt niet beantwoord. Het blijft bij een wat droge en weinig verrassende uiteenzetting over thema’s als huwelijk, verkering, polygamie en overspel. De relatie tussen leer en leven komt wel aan bod in Heilig vuur, misschien wel het spannendste boek dat dit jaar over Calvijn werd geschreven. Niet Calvijn staat centraal in dit boek, maar Henri de la Mare, een collega-predikant in Genève. Door zijn ogen zien we hoe Calvijn regeert in Genève en Genève reageert op Calvijn. Op deze manier komen de feiten uit het boek Calvijn en de Nederlanden en uit de DVD tot leven. En Verbaas heeft zich er niet gemakkelijk vanaf gemaakt: veel gebeurtenissen uit zijn boek zijn historisch juist.

Twistziek
Heilig vuur is niet alleen een interessante historische schets. Het is vooral ook een geslaagde roman over macht en idealen. De ambitieuze Henri de la Mare heeft namelijk een heel andere visie op de reformatie van Genève dan Calvijn. Hij ziet Genève als een pasgeborene, die “bloot staat aan allerlei bedreigingen, van binnen en van buiten.” Calvijn echter vindt het een stad met twee gezichten: op het eerste gezicht een vredige stad, maar als iemand iets wil veranderen wordt het een “twistzieke stad die zich door geen enkele geneesheer laat genezen.” Vanuit zijn visie wil Calvijn de stad zo snel mogelijk reformeren door wetten van het stadsbestuur en strenge tucht. Beeldend beschrijft Verbaas het resultaat: in 1538 wordt Calvijn de stad uitgejaagd. De la Mare wil het kind Genève heel anders opvoeden, maar ook dat blijkt niet te werken: binnen twee jaar is de chaos compleet. Ten einde raad vraagt Genève of Calvijn wil terugkeren. Vanaf dat moment neemt de reformatie vaste vormen aan. Tot 1555 blijven de maatregelen die Calvijn neemt en laat nemen door het stadsbestuur weerstand oproepen. Boos zijn de mensen bijvoorbeeld als hun kinderen alleen nog maar met Bijbelse namen mogen worden gedoopt.

Heet
Een paar Geneefse vrienden vragen De la Mare of hij zijn collega niet wat “gezond verstand” kan bijbrengen. Henri verzucht: “Het heeft weinig zin vuur te vragen niet zo heet te zijn.” Toch probeert de predikant het vuur van Calvijn wat te temperen. Het levert steeds hardere confrontaties op tussen hen beiden. En dan blijkt dat Calvijns wil wet is, ondanks de democratische en collegiale bestuursvormen. De la Mare staat alleen en de afstand wordt steeds groter. Daardoor wordt een echt gesprek steeds lastiger. Calvijn laat zich ook zeer laagdunkend uit over zijn collega. In een historische brief schrijft hij: “De la Mare is even sluw als listig, een samenknoopsel van leugen en bedrog.” Uiteindelijk dwingt Calvijn De la Mare de stad te verlaten. Heilig vuur is een deels fictieve roman die de lezer aan het denken zet. Verbaas tekent Calvijn als een mens met kwaliteiten, fouten en gebreken. Hij trekt echter nergens zijn goede bedoelingen in twijfel. Wel laat hij zien dat heilig vuur te fel kan branden als de omgeving niet corrigeren kan of wil. Tegelijk toont hij ook dat zonder het heilige vuur van Calvijn de reformatie in Geneve faliekant zou zijn mislukt.


Karla Apperloo-Boersma en Herman J. Selderhuis (red.), Calvijn en de Nederlanden (Apeldoorn: Instituut voor Reformatieonderzoek 2009) ISBN 9789079771035; 288 blz.; € 29,95.

M.A. van den Berg, W.J. Eradus en Sjaak Verboom, Van Noyon tot Genève (Apeldoorn: De Banier 2009)
ISBN 9789033629624; 203 blz.; € 28,90.

Frans Willem Verbaas, Heilig vuur (Zoetermeer: Mozaiek 2009) ISBN 9789023993001; 384 blz; € 19,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen