Luister mee met Mendelssohn

Vaak kies je muziek uit die bij je stemming past. Natuurlijk heeft iedereen zijn of haar voorkeur: orgelmuziek, instrumentaal, praise, popmuziek… Daarover is al heel wat gezegd en geschreven, dus laat ik je deze keer maar liever iets horen. Niet een van genoemde muziekstijlen, maar een klassiek stuk. Als je over klassieke muziek begint, krijg je vaak reacties dat klassiek zwaar, saai of langdradig is. Anderzijds viel in De Telegraaf van 11 mei 2007 te lezen dat “steeds meer jongeren luisteren naar klassieke muziek. Cijfers van Classic FM laten een groei zien van 52 procent onder jonge luisteraars. Het beeld dat klassieke muziek alleen voor ouderen is, lijkt hiermee achterhaald.” Na deze moedgevende mededeling wil ik je meenemen naar de componist Felix Mendelssohn-Bartholdy, die precies 200 jaar geleden werd geboren. Zijn muziek is niet zwaar, saai of langdradig, maar melodieus en speels, soms ook weemoedig en verlangend. Eigenlijk zou klassieke muziek een belangrijke plaats moeten innemen bij jongeren die op zoek zijn naar echtheid en eerlijkheid. Het is muziek waarin allerlei gevoelens tot klinken komen. Het is fijn te ervaren dat mensen van toen dezelfde gevoelens kenden als jij. De taal van de grote klassieke componisten is tijdloos en boeit steeds opnieuw, als je tenminste de moeite wilt nemen deze taal te leren. Onbekend maakt nu eenmaal onbemind.

---
Wonderkind Mendelssohn
Felix Mendelssohn werd in 1809 in Hamburg geboren. Toen hij vier jaar was, verhuisde zijn vader, een Joodse bankier, naar Berlijn. Daar werd het gezin Mendelssohn protestants. Felix was hoogbegaafd, eigenlijk een wonderkind: hij was niet alleen bijzonder muzikaal, hij schilderde, schreef gedichten en sprak vloeiend vier talen. Voor zijn vijftiende jaar componeerde hij al pianoconcerten en symfonieën voor strijkorkest. In 1829 vond vader Mendelssohn het tijd zijn twintigjarige zoon een grote reis te laten ondernemen. Niet alleen om de wereld beter te leren kennen, maar ook om zijn carrière een goede start te laten maken. Daarvoor was een reis naar Engeland heel geschikt. Felix had aanbevelingsbrieven op zak die hem toegang moesten verlenen tot culturele kringen in Londen. De zeereis viel hem niet mee, omdat hij behoorlijk zeeziek werd, maar Londen vond hij geweldig. Hij trad op als pianist en dirigeerde het orkest van de Philharmonic Society. ’s Avonds was hij te gast op de deftige soirées van de aristocratische families. Na afloop van het concertseizoen besloot Mendelssohn Schotland te gaan verkennen. Dit land was in het begin van de negentiende eeuw bij de rijke burgerij een geliefde toeristische bestemming. Mendelssohn genoot van de ruige landschappen die vaak in mysterieuze nevels gehuld waren. Na 1830 maakte Mendelssohn meer reizen, naar Italië, Engeland en Frankrijk. Hij werkte in Düsseldorf, Leipzig en in Berlijn. Hij componeerde en dirigeerde. Al gauw werd duidelijk dat Mendelssohn teveel van zichzelf vergde. Zijn gezondheid was toch al niet best. Op 4 november 1847 overleed hij in Leipzig.

---
Geheimzinnige ‘Schotse’ symfonie
Tijdens zijn reis door Schotland in 1829 raakte Mendelssohn onder de indruk van het landschap. Een paar eeuwen eerder leefde daar koningin Mary Stuart. die uiteindelijk het leven had gelaten op het schavot. Die oude geschiedenissen boeiden Mendelssohn. Hij bezocht de ruïne van Holyrood Chapel bij het paleis in Edinburgh, waar de ongelukkige koningin had gewoond. De spookachtige aanblik liet hem niet meer los. Later schreef hij: “Ik geloof dat ik in die kapel het begin van mijn Schotse symphonie heb gevonden”. Mendelssohn was overigens niet gauw tevreden over zijn werk. Het duurde nog twaalf jaar voordat hij de symfonie op 20 januari 1842 afrondde.

De vier delen van de Schotse symfonie gaan zonder pauzes in elkaar over. Het eerste deel roept de sfeer op van onheilspellende luchten en geheimzinnige ruïnes. Aansluitend volgt het Vivace non troppo, het vrolijke tweede deel. Dit deel kun je via de website van Daniël beluisteren: www.jbgg.nl/daniel. Het gaat om Symfonie nr. 3 in a (opus 56) – deel 2, Vivace non troppo. Instrumentatie: dubbele houtblazersbezetting, 4 hoorns, 2 trompetten, pauken, strijkers. Het begint met het gesuizel van de violen waartegen de signalen van hout- en koperblazers duidelijk uitkomen. Het lijkt of het land ’s morgens ontwaakt. Plotseling speelt de klarinet een opgewekte, springerige melodie. Mendelssohn imiteert hier de klank van een doedelzak. De klarinetmelodie wordt herhaald door de hobo, waarna het hele orkest losbarst. Luister eens hoe hoorns en pauken de muziek een geweldige energie geven! Daarna zetten de violen een ritmisch, bijna marsachtig thema in, verderop omspeeld door loopjes van hobo’s, klarinetten en dwarsfluiten. Even later zet de beginmelodie weer in, nu in de lage strijkinstrumenten. Mendelssohn past allerlei variaties toe en wisselt tussendoor af met de pittige, marsachtige melodie die we al eerder hoorden. Die klinkt nu ook in de hout- en koperblazers en tenslotte in het hele orkest. Zulke vlinderachtige en marsachtige gedeelten komen we regelmatig tegen in Mendelssohns composities. Hij was daarin een meester. Ten slotte wijs ik je nog op de getokkelde strijkerstonen aan het begin, die we pizzicati noemen. Ze dienen min of meer als ritmische begeleiding. Mendelssohn geeft het Vivace geen daverend slot. Zachte pizzicati sluiten af en luiden een gevoelig langzaam deel in, een Adagio. De symfonie sluit af met een vrolijk, snel Allegro vivacissimo.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen