Loskomen van leugens

Vijftig jaar lang verzwijgt Robert Blauwhuis wat er precies is gebeurd toen hij als jonge man de Joodse baby Mila naar een onderduikadres bracht. Iedereen denkt dat Robert Mila heldhaftig uit de handen van de Duitsers heeft gered. “Een paar woorden, een zin, maar toen was er geen weg terug meer.” Het litteken op zijn wang herinnert hem en zijn omgeving dagelijks aan dit verhaal. Tevergeefs probeert Robert door een intens leven van de leugen af te komen.
“Een koorddanser, begreep ze [Freeke] nu, als hij zich niet tot het uiterste inspande, tuimelde hij de afgrond in.” Tevergeefs probeert ook Mila los te komen uit de macht van haar redder. “Maar hoe ze er zich ook tegen verzette, vroeg of laat sloop hij haar hoofd weer in.” Geen enkele man kon zich meten met hem. Mila is nooit getrouwd.

Wonder
Op een zondagavond, begin jaren negentig, kan de inmiddels zeventigjarige weduwnaar niet langer zwijgen. Over de gebeurtenissen tijdens deze avond gaat de roman Zondagavond van Vonne van der Meer. Heen en weer springend tussen Robert, dochter Freeke en Mila tekent Van der Meer de complexe relaties tussen deze drie personen, hun beelden van elkaar en hun gedachten. Stukje bij beetje onthult Van der Meer ook wat er in de oorlog is gebeurd: Robert was eerder een lafaard dan een held. Mila heeft haar leven niet aan hem te danken, maar aan het toeval. “Of moet ik het een wonder noemen?” schrijft Robert die bewuste zondagavond aan zijn dochter. Een wonder? De rationeel ingestelde Freeke weet het niet. “Als er een God is, had Hij er niets mee te maken, papa. Waarom greep Hij toen wel in en al die andere keren niet?” Het interessante is nu dat Van der Meer tegenover deze vraag geen rationeel antwoord zet, maar de concrete ervaring van Robert. Hij is dankbaar voor die ene keer. Robert schrijft dat hij steeds grotere dankbaarheid voelde dat Mila de oorlog heeft overleefd, maar dat hij niet wist tot wie hij zich met die dankbaarheid moest richten. “Tot ik het wel wist. Op een dag trof ik mezelf hier aan, midden in de kamer, op mijn knieën, biddend.” Deze passage vormt de kern van de roman. Het is deze gebeurtenis die de oude weduwnaar ertoe aanzet zijn schuld te bekennen en belijden zodat hij sterven kan – de van huis uit katholieke Blauwhuis krijgt op zijn sterfbed het laatste oliesel toegediend. Ook wordt daar Psalm 139 gelezen: U doorgrondt mij en kent mij.

Doorbraak
Doordat haar vader toch nog de weg terug vindt, verandert Freeke wel. Aan het begin van het verhaal liegt ze tegen haar vader. “Zat liegen in de genen?” vraagt haar vader zich dan af. Op de laatste bladzijde staat Freeke op het punt ook Mila te bedriegen. “Als ze dit zinnetje verzond, zat ze eraan vast. Eén vingertip op een toets en het was gebeurd.” Ze verzendt de SMS niet. De vicieuze cirkel van leugen en bedrog is doorbroken. De schuldbekentenis van Blauwhuis draagt er aan bij dat de moeizame relatie tussen de hoogopgeleide, jaloerse Freeke en onzekere Mila verbetert. Heel knap beschrijft Van der Meer vanuit het perspectief van de comateuze Blauwhuis dat Mila aan zijn sterfbed Freeke begrip bijbrengt voor zijn daad. “Hij kon het risico niet lopen dat hij gefusilleerd zou worden. Natuurlijk niet. Vaders mogen niet dood, vaders moeten er zijn voor hun kinderen.”

Harde kern
In Zondagavond komen veel thema’s voor die ook in eerdere boeken van Van der Meer centraal staan. Verbeelding en werkelijkheid, kwaad dat voortwoekert door de kleinste handelingen en daartegenover de zachte krachten van het goede, moeizame relaties die verbeteren: Van der Meer schreef er eerder over in de eilandenreeks, Ik verbind u door en Take 7. Boeken waarin het geloof in Gods voorzienigheid doorschemerde. Zondagavond stijgt echter boven de eerdere boeken uit omdat het een harde kern heeft: de dankbaarheid van Robert Blauwhuis die zich richt tot God. Hij bidt: “Ontferm U over mij.” Hier is het geloof in Gods leiding de drijvende kracht die leidt tot schuldbelijdenis, vergeving en herstel. Eén vraag blijft hangen: geeft Van der Meer hiermee echt een antwoord op de vraag van Freeke – waarom Mila wel en anderen niet? Is een begin van antwoord op die vraag mogelijk zonder verwijzing naar de kern van het geloof: Jezus Christus en dien gekruisigd? Robert Blauwhuis zwijgt erover.

Vonne van der Meer, Zondagavond (Amsterdam: Contact 2009) ISBN 9789025429669; 177 blz. € 16,95

---
Verfrissend
Vonne van der Meer (1952) is Nederlands schrijfster. In 1985 verscheen haar eerste verhalenbundel, Het limonadegevoel en andere verhalen waarna ze ongeveer elke twee jaar een boek uitbracht. Van der Meer is getrouwd met de schrijver Willem Jan Otten. Vonne van der Meer bekeerde zich in 1994 tot het katholieke geloof. Haar echtgenoot bekeerde zich enige tijd later ook. Sinds die tijd komen christelijke thema’s steeds nadrukkelijker in haar boeken naar voren. In de moderne Nederlandse literatuur vertolkt zij zo een verfrissend geluid. In 2002 typeerde Enny de Bruin haar in het RD als de “meesteres van de erotiek”. Volgens De Bruin is sensuele lading van verhalen overigens sterk gematigd sinds haar wending tot het christendom. Dit geldt ook voor Zondagavond.

---
Moderne literatuur staat vaak haaks op Gods Woord. ‘Boek in beeld’ belicht boeken en gedichten die op de literatuurlijst van middelbare scholen voorkomen. Tegelijk wordt aandacht gegeven aan boeken en gedichten die wél de moeite van het lezen waard zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen