Leeswijzer

“Wij leven in een bezeten wereld. En wij weten het. Het zou voor niemand onverwacht komen als de waanzin eensklaps uitbrak in een razernij, waaruit deze arme Europese mensheid achterbleef in verstomping en verdwazing, de motoren nog draaiende en de vlaggen nog wapperende, maar de geest geweken.” Dit is de beroemde openingszin van het boek In de schaduwen van morgen, een bijzonder boek over het verval de Europese cultuur en de kansen op herstel. Het boek verscheen in 1935 en sloeg in als een bom. Binnen een half jaar verschenen zes herdrukken. Ook internationaal trok het boek de aandacht: het werd het in een tiental talen vertaald. En het boek bleek een blijvertje te zijn: na de Tweede Wereldoorlog werd het boek nog verschillende keren herdrukt en in 2007 verscheen de tiende druk. Waarom blijven zoveel mensen dit inmiddels meer dan zestig jaar oude boek lezen? In de eerste plaats is de schrijver niet zomaar iemand. Johan Huizinga (1872- 1945) wordt gezien als de grootste historicus van Nederland. Meer dan zestig jaar na zijn overlijden wordt hij nog regelmatig geciteerd in kranten, boeken en tijdschriften. Ook zijn verschillende van zijn boeken nog steeds nieuw te koop. Zo verscheen vrij recent een geïllustreerde herdruk van zijn beroemde boek Herfsttij der middeleeuwen. Dit boek verscheen voor het eerst in 1919 en bezorgde Huizinga nationale bekendheid. Maar pas echt beroemd werd Huizinga door het boek dat hier besproken wordt, In de schaduwen van morgen. De inhoud van het boek sprak veel mensen aan en is nog steeds het lezen waard. Huizinga probeert te achterhalen waarom Europa een ‘bezeten wereld’ is geworden. Veel onderwerpen die hij behandelt, zijn nog steeds actueel: wat is de invloed van moderne media en sport op mensen? Hoe gaan we om met techniek? Mag alles wat technisch kan? Hoeveel invloed mag de staat hebben op burgers? En: hoe gaan we met elkaar om in de samenleving? Zijn antwoord: “Een cultuur kan hoog heten, al brengt zij geen techniek of geen beeldhouwkunst voort, maar niet, als zij de barmhartigheid mist.”

Barmhartigheid. Dat woord raakt aan het belangrijkste onderwerp dat Huizinga behandelt: het belang van christelijke waarden en normen. Volgens Huizinga is het probleem van zijn tijd niet in de eerste plaats dat veel mensen zich niet houden aan de christelijke moraal. Dat is een probleem van alle tijden. Nee, het verschil met vroegere tijdperken is dat die moraal zelf ter discussie staat. Er is verwarring over wat goed en kwaad is. Het achterliggende probleem is dat mensen niet meer gericht zijn op een ideaal dat buiten hen ligt, maar gaan voor het genieten. Daarmee heeft Huizinga ook gelijk aangegeven waar de oplossing is te vinden voor het ‘geestelijk lijden’ van zijn tijd: de geestelijke houding van mensen moet veranderen. Dat kan alleen door zuivering van het hart en overgave aan dat “wat als hoogste te denken valt”. Wat hij daarmee bedoelde, omschrijft hij voorzichtig: “gelukkig is hij voor dat beginsel slechts de naam kan dragen van Hem die sprak: ‘Ik ben de weg, de waarheid en het leven.’” In een ander boek, Geschonden wereld (1945), schrijft hij: “De nieuwe bezieling die de mensheid nodig heeft, zal enkel gevonden worden in de sferen, waar de barmhartigheid de waarheid tegemoetkomt en waar de gerechtigheid den vrede kust.” Dat is Bijbelse taal. Huizinga was beslist geen reformatorisch christen, maar zowel zijn analyse als zijn oplossing worden gedragen door een christelijk fundament. Wie zijn boek in 2009 leest, zal zien dat de verschillen tussen 1935 en nu niet zo groot zijn. Onze tijd kampt met dezelfde problemen en heeft hetzelfde nodig: zuivering van het hart.

Johan Huizinga, In de schaduwen van morgen (Soesterberg: Aspekt 2007) ISBN 9789059111516;
165 blz.; € 19,95.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen