“Krijg nou de...”

Iemand laat een doos op je tenen vallen en voor-ie het weet, heeft-ie al scheldwoord naar z’n hoofd gekregen. Of een automobilist kijkt niet goed uit, en nog voor zij een excuusgebaar kan maken, zwaai je al met je middelvinger. Een lelijk woord of gebaar is er gauw uitgefloept. Veel van de woorden hebben met ziekten te maken. ‘Ik schrik me lam’ en ‘Doe niet zo stom’ zijn een paar voorbeelden. Maar het kan ook veel erger: lees de kaders maar.

Soms is het heel begrijpelijk dat je boos bent. Had-ie die doos maar beter vast moeten houden. En had zij niet zo hard door de straat moeten rijden. Maar Jezus leerde het toch anders: schelden is net zo erg als iemand doodslaan (Mattheüs 5: 21 en 22).

Daarom heb je bekering nodig: want schelden is niet zomaar een ‘foutje’, maar een even grote zonde als iemand vermoorden. Dan leer je je eigen hart niet alleen kennen als een bron van slechte woorden, maar ook van slechte gedachten en daden. ‘Zet, HEER’, een wacht voor mijne lippen, behoed de deuren van mijn mond’ (Psalm 141: 3; berijmd).

---
PLEURIS
Benauwd, met een snelle, oppervlakkige ademhaling ligt hij daar. Elke ademhaling geeft hevige pijn op de borst. Dit wens je iemand toe, als je zegt: ‘Krijg de pleuris’, ‘pleurislijer’. ‘Oppleuren’ betekent ‘aan pleuritis overlijden’. Pleuritis of pleuris is een ontsteking van de pleura, het borstvlies rondom de longen. Voor de komst van geneesmiddelen was pleuritis een levensbedreigende ziekte en een belangrijke doodsoorzaak bij kinderen. Een opvallende klacht was veel slijm in de mond. Om te voorkomen dat het slijm de luchtwegen blokkeerde, spuwde men de glibberige groene substantie de mond uit. Hippocrates, grondlegger van de geneeskunde, schreef hysop voor bij pleuris ‘wanneer de zieke niet goed spuwt’. Hij kende de slijmoplossende werking van hysop. Tegenwoordig wordt de oorzaak van pleuritis behandeld met bijvoorbeeld antibiotica of worden ontstekingsremmers of pijnstillers gegeven. Ik hoor wel eens: ‘Nu ik weet wat de ziekte is, wens ik het zelfs mijn ergste vijand niet toe’.

Esther Hafkamp-de Groen (arts)

TERING
Hoesten, gewichtsverlies, nachtzweten, pijn in de borstkas en bloed ophoesten. Dit wens je iemand toe, als je zegt: ‘Krijg nou de tering’. Tering was volksziekte nummer één in de negentiende eeuw. Er rustte zelfs een soort taboe op het woord: men sprak het woord niet graag uit en kortte het af. Nu is de ziekte bekend als TBC of TB. Dat is de afkorting van ‘tuberculose’. TBC is vooral een ziekte van de longen maar in principe kunnen alle organen worden aangetast. Besmetting komt vooral door het inademen van kleine, in de lucht zwevende tuberculosebacteriën; vooral bij hoesten worden veel infectieuze druppeltjes verspreid. Tot de jaren veertig van de vorige eeuw was er geen goede behandeling voor TBC en was de ziekte mogelijk dodelijk. Met de komst van antibiotica werd het mogelijk TBC te bestrijden. Maar helaas is de ziekte de laatste jaren weer in opkomst, onder andere als gevolg van de Aidsepidemie.

Wilbert van der Meijden (arts)

PEST
Hoesten en benauwdheid, of opgezette lymfeklieren in de liezen en oksels. Dit wens je iemand toe, als je zegt: ‘Krijg nou de pest’. De pest is een ernstige infectieziekte overgebracht door de beet van een rattenvlo. De ziekte kent twee hoofdvormen. De longpest tast de longen aan, de builenpest de lymfeklieren. Met antibiotica kan de pest worden behandeld, maar als dat niet gebeurt, is de ziekte meestal dodelijk. In de Middeleeuwen veroorzaakte de pest wijd verbreide epidemieën. De ‘Zwarte Dood’ maakte alleen al in Europa in de veertiende eeuw 25 miljoen slachtoffers. Het is bijzonder om te lezen dat de reinigingswetten die God gaf in de tijd van de Bijbel, ook werden gebruikt in 1348. In Straatsburg woonde de arts Balavignus. Hij gaf bevel heel de Joodse wijk schoon te maken en alle afval te verbranden – volgens de reinigingswetten van het boek Leviticus. Vergeleken met de rest van de stad kwam in deze wijk maar vijf procent van het aantal pestgevallen voor.

Evelien Pas (verpleegkundige)

CHOLERA
Ernstige diarree, braken en zelfs overlijden. Dit wens je iemand toe, als je zegt: ‘Krijg de klere’, ‘klerelijer’. Het woord ‘klere’ – of ‘kolere’ – komt van cholera. Dat is een darminfectie, die wordt veroorzaakt door een bacterie die een giftige stof produceert. De patiënt krijgt daardoor last van diarree, braken en uitdroging. Zonder behandeling is dat levensbedreigend, maar met vocht, suikers en zouten is de ziekte goed te behandelen. De bacterie wordt via besmet water of voedsel overgedragen. Cholera komt vooral voor bij mensen in slechte conditie en grote groepen die bij elkaar wonen, zoals in sloppenwijken of vluchtelingenkampen. De ziekte komt ook nog veel voor in Aziatische en Afrikaanse landen, maar heeft in 1990 zelfs een uitbraak veroorzaakt in Zuid- en Centraal Amerika. Iets dichter bij huis, maakte in 1866 een epidemie Amsterdam niet minder dan 21.000 slachtoffers… Diarree of braken is erg vervelend, maar misschien wist je niet dat cholera nog veel ergere gevolgen heeft.

Lauran Vogelaar (arts)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen