Mensen zoals wij

karl Hoeker was als SS'er van juni 1944 tot eind januari 1945 werkzaam in het vernietigingskamp Auschwitz. In die periode maakt hij foto's van het alledaagse leven van de kampbewakers. Ze werden (verzameld in een album) in 1946 door een Amerikaanse inlichtingenofficier gevonden in Hoekers huis. Deze officier schonk ze begin dit jaar aan het Holocaust Memorial Museum in Washington. Sinds eind september zijn ze te zien op de website van het museum.

Op de foto's vooral ontspannen, lachende mensen, die met elkaar een borrel drinken, een wandeling maken, muziek maken of even tijd hebben voor een ontspannen gesprek. Het lijkt haast 'gewoon'. Ware het niet dat de locatie een kamp is waar in de oorlogsjaren ruim één miljoen mensen omkwamen. En de gefotografeerden dus zo goed als zeker allemaal medeplichtig zijn aan de grootste volkerenmoord uit de geschiedenis. Zoals de Volkskrant net raak beschreef: "Onder de rook van de crematoria ontspanden de daders zich op dezelfde wijze als werknemers in een reguliere bedrijfstak."

Beulen geportretteerd in hun mens-zijn. In hun leven naast de daden waarvan we ze allemaal kennen. Op de momenten die vrijwel nooit de pers haalden. Gewone mensen die tot onvoorstelbare dingen in staat bleken. Waren ze daar uniek in?

De geschiedenis wijst uit van niet. De gruwelijkheden in Bosnië en Servië, waar nu nog steeds nieuwe massagraven worden ontdekt. De slachtingen in Rwanda. Werkkampen in de Sovjet-Unie. De mysterieuze verdwijningen van burgers in Argentinië en Chili. Burgeroorlog in Siërra Leone en Tsjetsjenië. Martelingen in Noord-Korea, vervolgingen in Cambodja. Allemaal uitgevoerd door mensenhanden. Door mensen die eens in een gezin geboren werden, naar school gingen, zich ontwikkelden, hobbies kregen. Die aten, dronken, ademhaalden, vrienden hadden, sliepen, zich ontspanden. Die ergens woonden, hun dagelijkse 'rituelen' hadden, soms bang waren, of soms juist helemaal niet.

Ergens in het leven van deze mensen (net als wij in hun hart neigend tot alle kwaad) gebeurde er iets waardoor ze op een schokkende manier 'de verkeerde afslag namen'.

Terechtkwamen in een wereld van geweld, dood, haat, vernietiging. De omgeving, het systeem, de omstandigheden spelen daarin een belangrijke rol. Dit beaamt ook ex-kindsoldaat Ishmael Beah, van wie recent een boek in Nederlandse vertaling verscheen. Gedwongen gerekruteerd door het leger werd hij (gedreven door angst en gehersenspoeld door ideologie) als 12-jarige jongen een moordenaar die tijdens de burgeroorlog in Siërra Leone onder andere gevangenen levend begroef...

Echter, ook die 'omstandigheden, systemen' worden door ménsen gevormd. Het zijn menselijke hersens waaraan ! d.e plannen ontspruiten die massagraven, vernietiging en onuitwisbaar leed tot gevolg hebben. Het zijn menselijke 'f-i'nvloeden die anderen ertoe aanzetten, of zelfs dwingen hierin mee te gaan. Ook vandaag de dag nog. Het nazisysteem stond dus duidelijk niet op zichzelf. De geschiedenis herhaalt zich, op zeer diverse plekken op de aardbol. Door mensen die van tijd tot tijd een borrel drinken, muziek maken, een wandeling maken ter ontspanning. Precies: mensen zoals wij.

Onze beoordeling van mensen die dit soort misdaden begaan, moet daarom maar niet te zelfvoldaan zijn. Het zou dus namelijk wel eens zo kunnen zijn dat vooral omstandigheden buiten ons (het tijdsgewricht waarin we geboren werden, de beschaving waar we deel van uitmaken, de regeringsvorm die we in ons land kennen) maken dat wij niet deden wat zij deden. In de kern verschillen we immers niet van 'dat soort mensen'. We zijn 'van dezelfde lap gescheurd', maar door Gods genade zijn ons dat soort omstandigheden van dood en verderf tot nu toe bespaard gebleven. Dat besef maakt klein, als het goed is.

Dat besef maakt hopelijk ook betrokken. Betrokken bij de plekken op aarde waar burgeroorlog en volkerenmoord nog steeds aan de orde van de dag zijn. In Darfur, Soedan bijvoorbeeld. Darfur? Wie heeft het vandaag de dag nog over Darfur? Onze media staan bol van Rita Verdonk, de verkoop van ABN Amro en de hypotheekcrisis in de Verenigde Staten. Maar Darfur...? Ik sprak onlangs iemand die een vriendin heeft die daar als hulpverlener werkt. Die had tegen haar gezegd: "Ik ben wars van grote woorden, maar in Darfur zie ik echt de hel op aarde." De geschiedenis herhaalt zich dus nog stééds. Ook als de media en de politiek er geen oog voor hebben omdat de belangen te klein zijn, gaat de zon in Darfur elke dag op over een land waarvan de grond doordrenkt is van bloed, waar de moeders geen tranen meer hebben en de kinderen geen veilige plek hebben om te leven. Het besef dat we in andere omstandigheden ons waarschijnlijk hetzelfde hadden gedragen als mensen als Karl Hoeker en Ishmael Beah. moge ertoe leiden dat ónze betrokkenheid bij dit soort landen en mensen niet ophoudt. Ondertussen is dankbaarheid gepast omdat wij elke dag onze plek in onze eigen, veilige omgeving weer mogen innemen.

Arno van der Lee

Reageren? weerwatnieuws@jbgg.nl

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen