ADHD: gebrekkige ‘stuurmankunst’

ADHD kent verschillende vormen, waarbij drie elementen een rol spelen: hyperactiviteit, impulsiviteit en aandachtstekort (concentratiestoornis). De meeste jongeren met ADHD hebben last van alle drie de kenmerken. Heb je geen last van druk en chaotisch gedrag, maar kamp je met forse concentratieproblemen, dan spreek je van een aandachtstekortstoornis, AD(H)D. Deze vorm wordt ook wei ADD genoemd.

Stuurmanskunst

Waardoor ADHD nu precies veroorzaakt wordt, is lastig uit te leggen. Er mankeert bij wijze van spreke iets aan jÉ stuurmanskunst'. Je neemt informatie wel goed op, weet wat je moet doen, maar je gaat vaak de fout in als je dit moet omzetten in een handeling. Een voorbeeld: Jasper wil even pauzeren terwijl hij druk bezig is met een computerspel. Geen probleem. Door de letter 'p' in te toetsen, kan hij het programma even stil leggen. Dit weet hij, maar hij drukt op de toets 'Esc'. Het programma wordt afgebroken en Jasper kan opnieuw beginnen. In zijn hoofd had hij de juiste beslissing genomen, maar de handeling die hij verrichte pakte anders uit.

De oorzaak van deze storing, die vaak erfelijk is, ligt in het nog niet gerijpt functioneren van je hersenen. Bij jongeren met ADHD blijkt het verbindingscentrum binnen de hersenen niet goed te werken. Je ontvangt de prikkels wel goed, maar het is moeilijk om alle prikkels die op je afkomen met elkaar te combineren. Je raakt snel afgeleid door iedere nieuwe prikkel. Je hebt de neiging om je op die nieuwe prikkel te richten en dat waarmee je bezig was te onderbreken.

Omdat ADHD een vertraagde rijping van het centrale zenuwstelsel is, kun je er na verloop van tijd overheen groeien. Helaas geldt dat niet voor iedereen. Sommige jongeren met ADHD worden tijdens hun puberteit wel rustiger. Ze kampen dan met onzekerheden en spanningen en hebben in die periode vaak last van depressieve stemmingen. Uit onderzoek is echter gebleken dat voor 70 tot 80% van de jongeren geldt dat de ADHD in hun puberteit nog bestaat. De rijping is bij hen beperkt gebleven. Veel jongeren ervaren tot in hun volwassenheid een innerlijke rusteloosheid. Soms gaat dit nooit meer over.

Moeilijk voor jezelf

Wat maakt het voor jezelf nu zo lastig als je ADHD hebt? Door gebrek aan 'stuurmanskunst' is het vaak moeilijk om je gedrag goed bij te sturen als dat nodig is. Je reageert te impulsief om goed stil te staan bij datgene waarmee je bezig was. Plannen op lange termijn is vaak niet aan je besteed. Je hebt veel vaker de neiging om impulsief, op korte termijn te reageren. Wat ook lastig is, is luisteren. Niet zelden zul je horen dat je dat gewoon niet of hooguit heel vluchtig doet. Terecht, wantje korte termijn geheugen kan maar gebrekkig werken als je je steeds laat afleiden doornieuwe prikkels. Omdat het zo moeilijk is alle prikverwerken, kels die op je afkomen te voel je je vaak onrustig of angstig. Je moet in actie blijven. Het klinkt misschien gek, maar zolang je druk blijft, voel je je angst minder. Je hebt je hyperactieve gedrag dus eigenlijk nodig om de angst en onrust veroorzaakt door al die prikkels te lijf te gaan. Je omgeving zal dit niet altijd begrijpen en kunnen waarderen.

Moeilijk voor anderen

Heb je ADHD, dan heeft dat ook vaak gevolgen voor je sociaal-emotionele ontwikkeling. Zelfs als je de stoornis overgroeid bent, kunnen deze gevolgen hun invloed blijven uitoefenen. Dat is niet alleen lastig voor jezelf, maar vooral ook in relatie met anderen.

Door de vertraagde rijping, die vaak ook op andere gebieden (bijvoorbeeld bij het leren) zichtbaar was, kun je geschaad zijn in je zelfbeeld. Dit kan angst in de hand werken en je wantrouwend maken in de omgang met anderen.

Heb je ADHD dan ben je gewend vaak in conflict te komen met je omgeving. Je hyperactieve en impulsieve gedrag hebben dagelijks irritatie opgeroepen. Ouders en docenten denken vaak dat je niet luistert of kunnen zich afgewezen voelen omdat het contact tussen jullie zo vluchtig is.

Je hyperactieve gedrag roept meestal meer negatieve dan positieve reacties op bij je omgeving. Het hebben van ADHD en het te weinig ontvangen van positieve aandacht gaan vaak samen. Dit kan een oorzaak zijn van de gedragsproblemen die je laat zien. Uit verzet heb je de behoefte je negatief tegenover opvoeders op te stellen. Verslechteren de banden met je omgeving, dan neemt de kans op ontspoord gedrag alleen maar toe.

Hulp

Om bij het beeld te blijven: Zie je een stuurman onhandig en stuurloos met zijn schip op open water drijven, dan kun je misschien zelf al een en ander bedenken wat zijn 'stuurmanskunst' zou bevorderen. ADHD heeft te maken met de werking van je hersenen. Is er medicatie dat de prikkelverwerking stimuleert? Te denken valt aan Ritalin, Dixarit en Dipiperon. Critici benadrukken de schadelijke effecten hiervan. Soms kan medicatie, gecombineerd met behandeling, jou en je omgeving een 'time-out' geven die je hard nodig kunt hebben. Het kan ook het gebruik van drugs als zelfmedicatie voorkomen.

Om de rijping van het centrale zenuwstelsel te bevorderen is een rustige, veilige nachtrust van groot belang. Het volgen van een slaaptraining kan hiervoor heel zinvol zijn. Voor overdag is het belangrijk niet in situaties te recht te komen waar je een overmaat aan prikkels moet verwerken. Structuur en overzicht over je dagelijkse gang van zaken kunnen je hierbij helpen. Als jongere is het belangrijk dat jou en je omgeving geleerd 'viio rdt hoe met ADHD om te gaan. Het kan nodig zijn hiervoor behandeling te krijgen. In de relatie tussen jou en je opvoeders is essentieel dat jullie als het ware bondgenoten zijn in plaats van tegenstanders. Een 'ADHD-vriendelijk' huis, hulp van familie en vrienden en mogelijk opvoedingsondersteuning voor de ouders kunnen hierbij waardevolle aanvullingen zijn. Het gaat er ten diepste om dat elke jongere, ook met ADHD, gezien en gewaardeerd wordt in wie hij of zij is. Pas dan kun je liefde ontvangen en liefde geven zoals de Heere van ons allemaal vraagt.

ADHD veroorzaakt ook vaak problemen in de omgang met leeftijdgenoten. Door je chaotische gedrag heb je geen rust voor de bezigheden van anderen. Zij ervaren je vaak als een verstoring van hun bezigheid. Zij zullen je afwijzen, waardoor je je gekwetst kunt voelen. Omdat ook jij een normale behoefte hebt aan sociaal contact, probeer je het steeds opnieuw. Blijf je hierin falen dan kan er een voedingsbodem voor een depressie ontstaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen