Consternatie

Het was een zondagmorgen, zoals alle anderen. Omdat het vakantietijd was, waren de banken wat leger. Maar voor de rest was het een zondagmorgen zoals altijd. Even was er wat gedraai toen een lid van de evangelisatiecommissie binnenkwam met een man op sandalen, in shirt en korte broek. Maar ook daar was de gemeente snel aan gewend.

Maar al snel bleek de nieuwkomer wat onrustiger dan de gemiddelde kerkganger. Hij draaide om en om en ging om de haverklap verzitten. Dan zat hij naar voren gebogen. Dan zat hij weer bijna achterstevoren. Aan alles werd duidelijk dat de man niet helemaal in orde was.

Tijdens de wetslezing vond de man het tijd voor wat meer bewegingsvrijheid. Eerst klauterde hij over een paar banken, daarna liep hij naar het podium, ging erop zitten, en daarna erop staan. De gemeente hield zich bewonderenswaardig rustig. En na zacht vermaan van de evangelisatieman ging de man weer zitten. Toch zat de schrik er in. Velen hielden de adem in. Je kunt het toch niet hebben dat hij de eredienst verstoort? Toen hij weer tekenen van onrust ging vertonen, volgden we hem met argusogen. Je voelde de spanning in de kerk: wat gaat hij doen? Op een gegeven moment werd het zelfs onze koelbloedige evangelisatieman te gortig en bracht hij de man weg. Ik onderdrukte een zucht van opluchting. Toen schaamde ik me. Wat zijn we keurig nette kerkgangers. Als muisjes zitten we stilletjes in onze bank te luisteren. Maar zodra er iets anders gaat dan normaal, zijn we afgeleid. We zijn pas weer gerust als de orde is hersteld, ledereen mag in de kerk komen, maar wel op onze manier. Met orde en stichting.

En natuurlijk, deze man zorgde voor wanorde. Zijn gedrag stichtte niet. Waarschijnlijk was hijzelf niet in orde. Maar aan hoeveel beweeglijke nieuwkomers nemen wij aanstoot? Een klein beetje chaos zou wel eens meer kunnen stichten dan kerkbanken vol onbeweeglijke orde.

Arwin van Buurn

Arwin van Buurn

Wel of geen formulieren

Tijdens een doopdienst las de dominee niet het formulier, maar hield een vrije toespraak. Dit wekte nogal wat verbazing. Om zijn standpunt uit te leggen, preekte Koelman de volgende zondag over 1 Kronieken 21:24. Na de preek werd een kerkenraadsvergadering belegd en de conclusie was, dat tegen dit feit geen bezwaar behoefde te zijn. Zo leek ook deze affaire tot het verleden te behoren. Maar de magistraten, vol haat tegen Koelman, onder leiding van burgemeester Sluymer, stuurden een brief naar de classis met de beschuldiging, dat Koelman niet voldeed aan de eisen, die aan hem werden gesteld. De classis vond het allereerst een zaak van de kerkenraad. Deze had zich al uitgesproken en als Koelman vond dat hij door het formulier te lezen zou handelen tegen Gods wil, dan was voor hen de zaak afgedaan.

Op de classis van 23 februari 1 673 heeft Koelman zich verantwoord. Formulieren brachten alleen maar sleur en luiheid. Ook de kerkelijke feestdagen (Kerstfeest, Pasen, Pinksteren) waren een doorn in het oog van Koelman. Tegen de gemeente heeft hij het zo gezegd: "Uw voorliefde voor de feestdagen is het, die u hier heden in zo grote menigte en zo rijk uitgedost naar de kerk doet gaan". De classis nam een definitief besluit: Koelman mocht zijn besluit doorvoeren en de zaak leek afgedaan.

Verbannen uit Sluis

De kerkenraad stond achter hem, maar de overheid zat niet stil. In 1 675 werd hij voor de keus gesteld: of schriftelijk beloven, dat hij zich voortaan zou houden aan de formulieren en feestdagen, of binnen acht dagen de stad verlaten. Zo brak het moment van scheiden aan en een periode van zwerven door de Nederlanden. Zijn vrouw heeft zich de omstandigheden zo aangetrokken, dat zij op 20 november 1 675 is overleden.

Koelman ging van Vlissingen naar Middelburg, maar ook daar was hij niet veilig en zo aanvaardde hij de reis naar Rotterdam. Ook hier werd hij niet als predikant erkend en vele dominees ergerden zich aan zijn huisgodsdienstoefeningen. Tenslotte werd hij ook uit deze stad verbannen. Amsterdam werd zijn volgende woonplaats, na eerst nog een korte tijd in Den Haag te hebben gewoond. In juli 1691 verliet hij de hoofdstad en ging hij weer in Utrecht wonen. Hier hield hij huispredikaties, catechisaties en bijbellezingen. Veel preken uit het Engels heeft hij vertaald, onder andere van de Schotten en de Engelse Puriteinen: Guthry, Love en Binning. Daarmee heeft hij de kerk tot op de dag van vandaag een grote dienst bewezen. In het openbaar was het hem verboden om voor te gaan in de eredienst.

Eens had hij dat toch gedaan op verzoek van zijn vriend Van Lodenstein, maar de synode heeft daar snel en voorgoed een eind aangemaakt. Ook voor Koelman daalde de avond over zijn leven. Op 6 februari 1695 stierf Jacobus Koelman op 63-jarige leeftijd in volle vrede.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen