Impressie van een bijzondere reis

Polen, een toevluchtsoord...

Polen heeft aan het eind van de Middeleeuwen het land opengesteld voor de vele Joden, die verdreven werden uit Spanje en Portugal. Ook uit andere landen kwamen ze. vervolgd en berooid. Het zwaartepunt van het Jodendom verplaatste zich naar Oost-Europa. De Joden mochten in Polen deelnemen aan alle beroepen; je kon hen dan ook vinden in de handel, het bedrijfsleven en de landbouw. Zij hebben daardoor veel betekend voor de opbouw van het land en ze werden ongemoeid gelaten. Overal werden synagogen gebouwd en Joodse scholen gesticht. Het ging de Polen en de Joden in Polen eeuwenlang goed!

Totdat...

Het ging hen goed, totdat in 1933 in Duitsland Adolf Hitier aan de macht kwam. In hem kunnen we zien hoe de invloed van één mens voor miljoenen anderen kwade gevolgen kan hebben. In zijn partijprogram stond dat iedere Joodse invloed uit de politiek, economie en cultuur moest worden verbannen en dat de Joden zelf moesten worden 'verwijderd'. De schaduwen daarvan wierpen zich in de dertiger jaren van de vorige eeuw al vooruit. Het partijprogram van de Nazi's zou niet alleen in Duitsland, maar in heel Europa moeten worden uitgevoerd! Dat leidde tot de Tweede Wereldoorlog. Als eerste land werd in september 1939 Polen bezet door de Duitse troepen. Evenals later bij ons begon toen voor het Poolse volk - in het bijzonder voor de Joden - de onderdrukking.

Het getto van Warschau...

In de grote steden lieten de Duitsers om de Joodse wijken een muur bouwen, waarvan de poorten gesloten konden worden. Zo hadden zij de bewoners beter in de hand om hun antisemitische maatregelen uit te kunnen voeren. Zulke ommuurde gedeelten van een stad worden 'getto's' genoemd. Zij waren er in vorige eeuwen in verschillende landen ook al geweest, maar werden door de Duitsers nu opnieuw ingevoerd.

In het getto van Warschau woonden voor de oorlog ruim 300.000 mensen. Dat aantal groeide daarna sterk, omdat de Joden van het platteland er ook heen werden gebracht. De huizen - vaak vijf hoog, zonder lift - konden de inmiddels 450.000 bewoners niet meer bevatten. Er was niet genoeg eten en de sanitaire voorzieningen waren heel slecht. Onder erbarmelijke leefomstandigheden stierven duizenden door honger en ziekten. Zij werden in massagaven gelegd op de bij het getto horende Joodse begraafplaats. Het getto van Warschau is heel bekend geworden door de tegenstand die de Joden boden. Sinds maart 1942 haalden de Duitsers elke dag ongeveer 4500 mensen uit hun huizen om hen te transporteren naar een vernietigingskamp. Straat na straat liepen ze in lange rijen naar de treinen bij de Umschlagplatz. Mannen, vrouwen, kinderen...

Begin 1 943 was er een adempauze in de wegvoering. Toen in april weer nieuwe transporten zouden worden samengesteld, kwamen de Joden in verzet. Zij voerden de strijd door de riolen heen. De leiders zetelden in een bunker onder de tuin van het huis aan de straat Mila 18. Zij verplaatsten zich ook door het rioolstelsel en hadden zo contacten buiten het getto. Er werd heldhaftig gevochten tegen de Duitse overmacht, die om te kunnen winnen uiteindelijk de hele wijk in brand heeft gestoken. De overlevenden werden uit de brandende puinhopen gehaald en alsnog naar de Umschlagplatz gedreven...

Monumenten als herinnering...

We logeerden in Warschau met het reisgezelschap in het Ibis-hotel, gebouwd binnen de grenzen van het vroegere getto. Van daaruit zijn we lopend gegaan langs verschillende gedenktekens en monumenten, die aan deze vreselijke tijd herinneren. We bezochten onder andere'. • Het grote gettomonument, waarop aan de achterzijde de mannen, vrouwen en kinderen zijn uitgebeeld die in lange rijen werden weggevoerd.

• De bunker van Mila 18, opgehoogd met een heuvel om de leiders van het verzet te eren.

• Het monument ter herinnering aan de strijd, die door de riolen heen werd gevoerd.

• Tijdens onze tocht naar de Umschlagplatz passeerden we gedenkstenen en borstbeelden van helden uit het verzet.

Tijdens deze - bijna 'stille'-tocht gaf Rabbijn van de Kamp telkens uitleg, terwijl het drukke verkeer voorbijreed. Moderne kantoren en nieuwe flatgebouwen zijn inmiddels neergezet. Het leven in Warschau is verder gegaan, maar... zonder de Joden! Van de oorspronkelijke Joodse wijk is alleen de Prózna-straat overgebleven. (Wie overweegt ook eens een bezoek aan Warschau - Warszawa-te brengen, kan een plattegrond van het getto aanvragen bijjehoeda Services, Postbus 74084, 1070 BB, Amsterdam, tel. 020-404 7833).

Naar de stad wan Jossele...

Vanuit Warschau zijn we in oostelijke richting verder gereisd naar Lublin. Daar zagen we echt naar uit, omdat rabbijn Van de Kamp tijdens de soms lange busreizen boeiend had voorgelezen uit het manuscript van zijn boek over Jossele. In de belevenissen van Jossele - die uit Lublin afkomstig was - is de groeiende invloed van Hitier duidelijk te merken. Het boek, geschreven vanuit de Joodse traditie, is inmiddels verschenen onder de titel: 'Blijf daar, kom niet!' (naar Lublin).

We reden langs het huis naast de synagoge, waar Jossele heeft gewoond. We bezochten de hogeschool, waar hij wilde gaan studeren. We stonden bij het weeshuis waar zijn zus mede de leiding had. Op 23 maart 1 942 werd zij met de kinderen door de Duitsers opgehaald om buiten de stad gedood te worden. In het museum bekeken we de maquette van de vroegere Joodse wijk in Lublin.

Door de eenvoudige dorpen van het platteland vervolgden we onze reis naar Krakov in het Zuiden, de stad met prachtige historische gebouwen, waar ook nog acht synagogen staan. De verwoeste oude begraafplaats aldaar wordt stukje bij beetje gerestaureerd. Delen van grafstenen die niet meer te herstellen zijn, worden bij elkaar gemetseld als een muur. Zo wordt ook in Krakov op deze manier de herinnering aan de Duitse bezetting levend gehouden.

Nog andere plaatsen bezocht...

Naast het verblijf in de genoemde steden bezochten we ook vier vernietigingskampen: Treblinka bij Warschau, Sobibor aan de Russische grens, Majdanek bij Lublin en Auswitsch-Birkenau niet ver van Krakov. In het volgende nummer van Daniël hoop ik een impressie te geven van dit onderdeel van deze bijzondere reis.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen