Goed leren kijken

"Als je naar de kunstacademie wilt om hele dagen te tekenen of te schilderen, dan zul je vast teleurgesteld afhaken. Niet dat je daar de gelegenheid niet voor krijgt, maar er gebeurt veel meer. Leuke plaatjes maken alleen, daar kan het niet bij blijven.

Er zijn docenten die je met de neus in de kunstboeken stoppen. Zij leren je naar kunst kijken. Ze leren je om te begrijpen wat kunst kan betekenen. Dus: welke functie kunst kan hebben. En niet alleen mooi zijn dus. Je leert dat ook kunst die op het eerste gezicht ronduit lelijk is, op een bepaalde manier tóch mooi kan zijn. Want kunst wil soms helemaal niet mooi zijn. Ze wil iets anders: begrij-pen. Zoals sommige mensen filosofie studeren en anderen wiskunde, studeren anderen kunst: omdat ze denken dat kunst een manier is om iets te begrijpen.

De Belgische kunstenares Berlinde de Bruyckere is een goed voorbeeld van iemand die door de kunst wil begrijpen. Ze houdt zich met heel concrete onderwerpen bezig. Een voorbeeld daarvan zijn haar dekenvrouwen. Dat zijn levensgrote, witte vrouwenlichamen, bedekt met dekens. Waarom maakt ze zoiets? Omdat ze een antwoord zoekt op vragen, die bij haar opkomen. Een vraag die geleid heeft tot dit kunstwerk is bijvoorbeeld: wat is nou eigenlijk thuis? Wanneer ben je nou ergens thuis? Wat is daar voor nodig? Dat wil ze graag begrijpen.

Terwijl ze zich dat afvroeg, zag ze beelden van mensen in Rwanda, op vlucht na de bekende volkerenmoord met daartussen: mensen die niets meer hadden dan een deken om onder te schuilen. En zo ontstaat zo'n beeld. Een beetje een droevig beeld dus. Als je er goed naar kijkt, dan voel je iets van de kwetsbaarheid van zo'n mensje, zijn eenzaamheid. Zie je ze staan, voorovergebogen, bij elkaar schuilend? Kunst is zo een manier om die ellende, die lelijkheid te laten zien.

Op de kunstacademie wordt veel aandacht besteed aan 'idee-vorming', zoals dat dan heet: wat wil je eigenlijk zeggen? Waarom maak je iets? Dat hangt samen met dat begrijpen, waar we het net over hadden. Je wordt daarbij wel eens een beetje door elkaar geschud. Docenten zijn niet bang om je eens flink aan te pakken, als je te veel blijft vastzitten in je ideeën. Juist als die ideeën voor jou persoonlijk onwrikbaar vast staan. Want je moet een beetje los zien te komen van je opvattingen.

Zoals iemand die bouwkunde studeert, door zijn studie leert hoe je een goede constructie maakt, en hoe je dat berekent, zo ontwikkelt ook iemand die beeldende kunst studeert bepaalde vaardigheden. Hoewel er vaak weinig accent ligt op de 'technische' kanten van het vak - hoe kan ik het best verf mengen bijvoorbeeld, of: hoe maak ik een zeefdruk? - leer je wel degelijk allerlei van dat soort zaken. Hoe maak ik een goede compositie? Wat is daar voor nodig?

Het belangrijkst is meestal: hoe draag ik mijn idee goed over? Dat lukt natuurlijk lang niet altijd. Dat moet je leren. Docenten zijn dan ook kritisch, en zo leer je ook zelf kritisch te kijken naar wat je maakt."

Boeiende mensen

"Je wordt ook gevoelig gemaakt voor het opmerken van situaties, die je kunt gebruiken in wat je maakt. Je moet goed leren kijken, dus. Dat zijn heus geen uitzonderlijke

gaven. Kunstenaars zijn geen bijzonderder mensen, al laten ze het soms zo voorkomen. Natuurlijk heeft de één heeft meer talenten meegekregen dan de ander en dat is niks om je voor te schamen. Ook niet als dat een artistiek talent is. Al moet je die talenten dan wél op een goede manier ontwikkelen.

Tja, ze zijn natuurlijk wél een beetje vaag, die kunststudenten. Je hoeft het woord kunstacademie maar te laten vallen, en meteen doemt het beeld op van langharige, bontgekleurde studenten die al wietrokend hun moment van inspiratie afwachten. Eerlijk is eerlijk: die studenten bestaan. Maar als je om je heenkijkt op een academie, dan kom je er al snel achter dat het overgrote deel van de studenten er tamelijk gewoontjes uitziet. Een aanzienlijk deel zou niet misstaan in een collegezaal met studenten van de Technische Universiteit van Delft, om maar wat te noemen.

Al met al is het in elk geval een boeiend stel mensen. Sommigen zijn luidruchtig en door het hele gebouw hoorbaar. Anderen zitten juist voor een groot deel van de dag stil achter een doek te schilderen. Er lopen ook nogal wat zogenaamde 'krakers' rond: wereldverbeteraars, die de overheid als een grote verspiller zien : \ •. T, 1 • • .-: •> • v> ' » WF '. ƒ en van de ene protestactie naar de andere leven. Anderen storten zich op creatief bezig-zijn met daklozen. Maar vrijwel allemaal zijn het twijfelende, rusteloze zoekers."

Vrijheid

"Hoewel in de gereformeerde gezindte kunst steeds meer waardering lijkt te krijgen, blijft het toch vooral een vreemd verschijnsel. Kunst, moet je je daar nou mee bezighouden? De clichés over je kleine zusje, die dat ook wel kan, vliegen over tafel. Scepsis alom. Zo gek is dat niet, want ook buiten de reformatorische hoek is kunst iets merkwaardigs. Het is iets waar je jezelf in moet verdiepen en mee bezig moet houden om er begrip voor te krijgen. Dat geldt niet alleen voor 'reformatorischen'.

Dat je studie dus wat argwanend bekeken wordt, dat zul je voor lief moeten nemen. Een verschil met onchristelijke collega-studenten is dat je ook op de kunstacademie een vreemde eend in de bijt bent. Want kunst en christendom, die bijten elkaar op een bepaalde manier. Althans, als er van een kunststudent verwacht wordt wat er op een kunstacademie van hem verwacht wordt: vrij-zijn. Want die vrijheid wordt over het algemeen erg belangrijk gevonden op de academie. Vrijheid van je opvattingen en vooroordelen, zodat je fris aan het werk kunt.

Maar er zit een keerzijde aan die vrijheid: je moet dan ook een vrije 'schepper' zijn, iemand zonder grenzen. Iemand die niet gehoorzaam hoeft te zijn. En dat is iets wat wel móet botsen. Als je jezelf echt confronteert met wat de kunst, de hedendaagse kunst, van je wil dan kom je hierbij terecht, denk ik. Misschien kom je die verwachting uiteindelijk in elke studie wel tegen, maar op een kunstacademie wordt dat je zonder omwegen duidelijk gemaakt.

Dat wil trouwens niet zeggen dat je altijd moet knokken voor godsdienstige opvattingen. Er zijn ook docenten en leerlingen die dat religieuze juist 'bere-interessant' vinden. Het is zelfs een beetje in de mode."

Gesloten

"Wat niet altijd makkelijk is, is dat kunst nog een wat onbekend terrein is in reformatorisch Nederland. Er zijn weinig ideeën ontwikkeld over kunst en cultuur, er is geen geaccepteerde visie. Er wordt dan wat gemompeld over moraal en schoonheid, maar daar schiet je niet zoveel mee op als je er écht mee te maken hebt. Zo'n gebrek aan ideeën is ook zo gek niet, want de kunstwereld is nogal gesloten. Daar krijg je niet zo snel vat op.

Ondanks de haken en ogen die er aan zo'n studie als beeldende kunst zitten, is het vooral ook een mooie, leerzame studie. Leerzaam, vanwege de mensen om je heen, hun opvattingen, maar het meest nog door de blik die je via de kunst krijgt op het hedendaagse bestaan. Dat maakt het een uitdaging die ik de moeite waard vind."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen