"Een volk heeft meer nodig dan voetballers"

Dat grenzen vervagen, wil niet zeggen dat er in ons land geen nationale gevoelens meer bestaan. De opgeblazen en bijna hysterische emoties die los komen wanneer het Nederlands elftal een wedstrijd speelt, lijkt tegenwoordig het belangrijkste symbool van onze nationale identiteit geworden te zijn. Ook - of zelfs? - een behoorlijk grote groep Gergemmers herkent de invloed van de nationale voetbalgekte op onze identiteit van dichtbij.

De aanwezigheid van veel allochtonen leidt eveneens bij vlagen tot vormen van nationalisme. Volgens sommigen dienen bijvoorbeeld bruiden uit Iran te weten wie de staatsman Thorbecke was voordat ze het Nederlands staatsburgerschap kunnen krijgen.

Nationalisme

De begrippen natie en vaderland zijn van oude datum. De Romein Cicero definieerde de begrippen voor het eerst. Wel blijkt dat het begrip vaderland of natie een vlag is, die vele ladingen kan dekken. Wat het betekent, wordt in belangrijke mate bepaald door de tijd waarin over deze begrippen gesproken wordt. De oudste omschrijving van het begrip natie spreekt over een groep mensen met gemeenschappelijke voorouders. Een natie is een gemeenschap gevormd door de lijnen van het bloed. In de Middeleeuwen valt dit begrip natie voor een groot gedeelte samen met het begrip stam. De natie wordt gevormd door de leden van de stam. De historicus E. Kossman heeft veel geschreven over het nationalisme. Hij zegt dat nationaliteit een door de geschiedenis gevormd en steeds hernieuwd gevoel van saamhorigheid is. Mensen voelen zich door een gemeenschappelijk verleden aan elkaar verbonden. Dezelfde geschiedenis, taal en religie (cultuur) vormen een natie. Moderne voorbeelden van naties zijn de Walen en de Vlamingen in België. Deze twee nationaliteiten wonen echter in één staat. Dit brengt ons op dit andere begrip. Een staat is wezenlijk anders dan een natie. We spreken van een staat, wanneer sprake is van een grondgebied met grenzen, een regering en veelal een leger ter bescherming tegen vijanden. In deze betekenis van het woord spreken we in Europa pas in de tijd van de Renaissance en de Reformatie, de vijftiende en de zestiende eeuw, van (nationale) staten. Daarvoor vormde de stam, later de stad of de landsteek, de staat.

Natie en staat

We kunnen de geschiedenis voor een veel groter deel doorgronden, wanneer we de verschillende betekenissen van natie en staat goed onderscheiden. Talloze oorlogen en conflicten worden namelijk veroorzaakt door het gegeven dat natie en staat vaak niet samenvallen. Neem nu onze buren, de Belgen. Twee naties (Walen en Vlamingen) in één staat (België). Met alle spanningen van dien. De meest stabiele situatie wordt bereikt wanneer staat en natie samenvallen. Wanneer in één en dezelfde staat, één natie woont. Het volk van de Joden is het mooiste voorbeeld om dit duidelijk te maken. De Joden hebben eeuwenlang een natie gevormd, maar hebben pas sinds 1948 weer een staat. Eén staat, met één volk. Vanuit

dat opzicht zijn de Palestijnen, zijnde een andere natie, een bedreiging voor de stabiliteit van het land. De Palestijnen zelf vormen wel een natie, maar hebben (nog) geen staat. Hieruit zijn de bloedige conflicten te verklaren. De Basken in Spanje en de Molukkers in Nederland bijvoorbeeld, streven naar een eigen staat voor hun volk of natie. De meeste gewelddadige conflicten in verleden en heden tussen volken worden hierdoor veroorzaakt.

De Nederlandse staat en natie zijn gevormd in de 16 e eeuw. In een vrijheidsstrijd tegen de onderdrukkende politiek van de koning van Spanje, ontstaat onze nationale staat die in 1 648 officieel erkend wordt door het buitenland. De strijd voor de vrijheid viel samen met de strijd voor vrijheid van godsdienst en geweten. Staat en kerk zijn in dezelfde tijd en op dezelfde wijze geboren. Niet voor niets spreken we daarom van de vaderlandse kerk!

Nationalisme is terug

In de19e eeuw krijgt het nationalisme, onder andere door de Romantiek, enorme impulsen. Nationalisme krijgt in deze tijd veelal de betekenis van de verheerlijking van het eigen verleden, de eigen taal en de eigen cultuur van het volk. In deze eeuw ontstaan veel volksliederen en worden heel veel standbeelden en monumenten opgericht. Het zijn voorbeelden van nationalisme. De dichter Tollens, (inderdaad uit de 19 e eeuw) dicht ons eerste officiële volkslied. De bekende strofe "Wien Neerlands bloed door d'aderen vloeit, van vreemde smetten vrij", heeft die typisch zelfverheerlijkende trekjes uit die tijd in zich. Nog sterkere vormen van nationalisme leidden tot de Eerste Wereldoorlog.

Hierna wordt het nationalisme ondergeschikt gemaakt aan wervende, de hele wereldomvattende politieke doctrines. Variërend van het internationalisme (de Volkenbond en de Verenigde Naties, de mensenrechten) tot de droom van het communistische wereldrijk.

Na de Koude Oorlog leek op termijn voor iedereen vrijheid, welvaart en vrede verzekerd. De werkelijkheid is anders. Rivaliteit tussen naties en etnische groepen binnen staten nemen vaak bittere vormen aan. Bijvoorbeeld in de voormalige Sovjet-Unie. Aan de zuidelijke grenzen van Rusland woedt een grimmige, uitzichtloze oorlog. Afghanistan. Hoe actueel! Delen van het voormalige Joegoslavië blijven hoogst instabiel. Internationale vredesmissies proberen over de hele wereld rivaliserende naties uit elkaar te houden. Maar laten we dichter bij huis blijven. De recente resultaten van het referendum over de Europese grondwet laten de tanden zien van een toenemende euroscepsis.

Het toenemende nationalisme is één van de belangrijkste oorzaken. Nationale tradities en belangen bepalen, als vanouds, het machtsspel.

Persoonlijk denk ik dat nieuwe vormen van nationalisme veeleer door negatieve, dan door positieve factoren veroorzaakt worden. Nederlanders voelen zich Nederlander omdat ze dat veel meer zijn dan iets anders. Bijvoorbeeld Duitser of Fransman. Maar er is nog iets. Neem als voorbeeld het nationale voetbal. Een gemeenschappelijke tegenstander verbindt de hossende en joelende Oranjemassa aan elkaar. Ons nationale elftal! Ach, daar kunnen geen koningin, Wilhelmus of Deltawerken tegenop. Johan Cruijf heeft als nationale held de plaats van Michiel de Ruiter, Maurits en Van Spijk ingenomen. Voor vele Nederlanders, van hoog tot laag, is Cruijff bekender en representatiever dan alle naoorlogse premiers en Rembrandt van Rijn, bij elkaar. Maar een volk heeft toch wezenlijk meer nodig om bij elkaar te blijven en een identiteit te hebben dan voetballers en afkeer tegen de aanwezigheid van horden voorbijtrekkende vrouwen met oosterse gewaden en sluiers?

Nieuwe Jeruzalem

Door de secularisatie en de modernisering wordt het voor een christen moeilijker zich te identificeren met het Nederlandse volk. Laat echter wel de spanning blijven van het zich solidair voelen met en zich verantwoordelijk weten voor onze natie en naaste. Een christen kan nooit nationalistisch denken en leven in de zin van exclusiviteit of superioriteit van het ene volk tegenover het andere volk.

We moeten ons wel realiseren dat een positief groeps-of natiegevoel een volk identiteit en betrokkenheid geeft. Deze zijn wezenlijk voor ons menszijn. Het is opvallend dat de gezaligden volksgewijs in het Nieuwe Jeruzalem ingebracht zullen worden (Openbaring 21:24-26). Daar is het mooiste, hemelse vaderland!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen