Bevrijd na vijf jaar terreur

Tientallen kilometers had de vader uit Rotterdam nog voor de boeg.

Net buiten de stad was alles al afgestroopt; daar was nauwelijks eten meer te krijgen. Daarvoor moest hij veel verder, naar Brabant. Dagenlang was hij al op pad om wat eten te verzamelen voor zijn vrouw en kinderen in de grote stad, waar zoveel honger werd geleden. Nu was hij weer op weg naar huis. Hij trok een karretje met kostbaar voedsel mee. Op de Moerdijkbrug hielden controleurs hem aan. Tijdens die laatste oorlogswinter (1944-1945) moesten steeds meer mannen in de leeftijdsgroep 17-40 jaar voor de Duitsers werken. Wie dat niet wilde, moest zich schuilhouden.

De vader uit Rotterdam was 42 jaar. Hij kon dus veilig de weg op. Maar de Duitsers op de Moerdijkbrug dachten er anders over. De maximumleeftijd voor tewerkstelling is 45 jaar, zeiden ze tot zijn grote schrik.

Wat nu? In zijn hart ging een gebed op. "Ik heb een vrouw en tien kinderen thuis met vreselijke honger, " zei hij. Het vermurwde de Duitsers. "Laufen!" commandeerden ze. Dat hoefden ze geen twee keer te zeggen. Dankbaar vervolgde de vader zijn weg, mét het kostbare eten.

'Opgebracht'

Ook in Amsterdam werd honger geleden. De leden van de Gereformeerde Gemeente van Amsterdam-Centrum gingen op voedsel uit. In de zustergemeente van Westzaan kregen ze melkbussen vo( erwtensoep.

Er was echter een obstakel: het IJ. Daar waren ponten aan elkaar gekoppeld, zodat ze samen een loopbrug vormden. Bij deze nauwe doorgang stonden controleurs klaar om het eten in beslag te nemen. Hoe moesten de Amsterdammers naar de overkant komen zonder dat ze hun kostbare lading kwijtraakten?

Ze vonden er wat op. Twee gemeenteleden waren politieagent. Zij trokken hun uniform aan. De ene agent liep met een streng gezicht voor de stoet uit, de ander sloot de rij. Daartussen liepen de andere voedselhalers. Het leek alsof ze opgebracht werden. Daardoor keken de controleurs bij de loopbrug niet in de bak van hun fiets, waar de melkbussen verborgen waren. Ongestoord bereikten de mannen hun bestemming.

's Zondags werd van de kansel afgekondigd dat alle gezinnen de volgende dag een pannetje soep konden komen halen.

Zo hielpen de gemeenten elkaar. De gevers hadden het zelf ook niet breed, maar ze zagen dat de nood bij de anderen nog groter was.

Naar en grauw

De oorlogsjaren vormen een onvergetelijke periode voor degenen die ze hebben meegemaakt. Groot is het leed dat werd aangericht. Oorlogsboeken laten soms alleen de mooie, spannende kant van de bezettingstijd zien. In werkelijkheid waren het voor veel mensen nare, grauwe jaren.

Wat is er veel verwoest en wat zijn er veel mensen om het leven gekomen! Anderen moesten hun huis maanden, soms jaren achterlaten en hun voeten bij vreemden onder dg tafel steken. Sommige kerkelijke gemeenten lagen daardoor helemaal uit elkaar.

Veel jonge mannen werden opgepakt tijdens razzia's. Anderen leefden als onderduiker voortdurend in angst voor ontdekking.

Niet in hun schulp

Bidden voor de Koningin of voor een geallieerde overwinning was streng verboden. Meerdere predikanten werden door de Duitsers onderhanden genomen over uitlatingen die ze op de preekstoel hadden gedaan.

Als de overheid zich met de kerk of het bijzonder onderwijs gaat bemoeien, leidt dat tot onvrijheid, tot het opleggen van denkbeelden aan anderen. Dat bleek tijdens de oorlog en dat geldt ook nu.

Maar de kerken kropen niet in hun schulp. Ze stuurden Seyss-lnquart, die Nederland namens Hitier regeerde, meermalen een gepeperde brief. De kerken protesteerden tegen "het ten doode vervolgen van Joodsche

medeburgers" en tegen "het opjagen, grijpen en wegvoeren van duizenden jonge menschen."

Ze wonden er geen doekjes om: "Wij koesteren geen

illusies. Wij beseffen zeer wel, dat wij ternauwernood van Uwe Excellentie kunnen verwachten, dat zij acht zal slaan op de stem van de Kerk, dat is de stem van het Evangelie, die is de stem van God. Maar (•••) de levende God bezit de macht Uwer Excellentie's hart te bekeeren en te veranderen."

Verlossing

Hoe langer Nederland bezet was, hoe dieper de bezetting ingreep in het dagelijks leven. "Toen de nood op het hoogst was, was de redding nabij, " zei ds. Lamain. "Enkele gedeelten van ons vaderland waren reeds korter of langer tijd bevrijd, maar de algehele verlossing kwam zaterdagmorgen 5 mei 1945. Vrijdagavond 4 mei werd het bekend, dat de volgende morgen de Duitse Wehrmacht haar wapens zou strekken. Het was een onvergetelijk moment. Wat een ontroering greep ons gehele volk aan. God was opgestaan tot de strijd. Hij had het voor Nederland opgenomen. En nu wordt allerwege in den lande die bevrijding herdacht. O, dat het niet zij een herdenken in de uitspattingen der zonde, maar in het ootmoedig erkennen van de grote goedertierenheden Gods."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen