Reiziger ’doet’ Golgotha

I

Zij hebben Hem, zonder zich af te vragen of Hij het kon verdragen, met nagels aan een kruis geslagen.

En toen Hij daar te lijden hing, - een spijker is een lelijk ding - zei Hij: Vader vergeef het hun.

Zei Hij: ze weten niet wat ze doen. Het was hun er immers om te doen, om eens te zien, wat of Hij nu zou doen!

Zo heeft Hij nog voor hen gebeden, en in Zijn sterven aan hen meegegeven een alibi voor hun geweten.

En ik stond in de verte quasi wat te praten met 'n paar onnodige, onnozele soldaten. Ze deden immers tóch, wat ze niet konden laten.

Maar Hij beriep zich op het allerlaatste: de handen van Zijn Vader; - nog vóór Pasen moest ik me naar mijn schip in Jaffa haasten.

II

Toen heb ik - 't was op Cyprus - in de krant J.v.N., Christus geheten, is, na voor drie dagen gekruist te wezen, zoals onze geachte lezers weten, gelezen:

niet in Zijn graf gevonden: het was open. Hardnekkige geruchten lopen, dat Zijn discipelen de wacht geslopen,

toen deze sliep, en zo het lijk ontvreemdden. Geëxalteerde vrouwen echter meenden, dat zij Hem zagen wandelen door de beemden;

Maria moet gestameld hebben: Heere! Er zijn ook vissers, die beweren: Hij heeft met ons gegeten bij de meren.

Maar dit is van bevoegde zijde wedersproken. Men late zich geen knol voor een citroen verkopen.

III

Rome. - Het anker valt. Wij varen thuis. Ik spoed me naar de thermen, word ontluisd van reis en roes en in mijn eigen huis

bij vrouw en vuur en radio gezeten, ben ik alras Christus en kruis vergeten. ... Toen heeft een S.O.S. mijn ziel doorreten:

'Mijn Geest wordt uitgestort op alle vlees. Wie niet vóór Mij is, is tégen Mij geweest', seint een Geheime Zender wit en hees.

Weer onder zeil, over de eenzaamheden van oceanen, die mij van U scheiden, Christus, wil mij verschijnen aan den einder.

Gerrit Achterberg

Gerrit Achterberg is één van de belangrijkste dichters uit de twintigste eeuw. De bekende hervormde predikant ds. Doornenbal uit Oene bewonderde zijn poëzie en besteedde in zijn stukjes in de Veluwse Kerkbode wel eens aandacht aan hem.

Veel van zijn poëzie is doortrokken van de zoektocht naar een verloren geliefde. Het christelijk element is niet weg te denken uit zijn werk, zij het dat dit bij Achterberg altijd op een onverwachte en bijzonder unieke manier aanwezig is. Dat kun je ook zien aan het gedicht dat ik nu wil bespreken uit de bundel Eiland der ziel (1939).

De strofevorm is opvallend: bijna allemaal strofen van drie regels, door het eindrijm verbonden. Het tweede deel wijkt iets af: de eerste strofe heeft vier regels, de laatste twee. Je hebt misschien wel ontdekt hebben dat de driedeling nog dieper gaat: deel 1 noemt enkele malen de Vader, in deel 2 wordt Maria genoemd: de Zoon staat centraal, terwijl in deel 3 de Geheime Zender verwijst naar de Heilige Geest. Daarnaast gaat het om de drie kerkelijke feestdagen: Goede Vrijdag, Pasen en Pinksteren.

De naam Golgotha in de titel verplaatst de lezer al direct naar de lijdensgeschiedenis. Opvallend is daarbij het woordje 'doet' tussen aanhalingstekens. Inderdaad 'doen' vakantiegangers allerlei plaatsen en zo kun je denken aan iemand die Golgotha bezoekt. Maar er is hier meer aan de hand. Dat zal nog blijken.

In het eerste deel staat de reiziger (bekend beeld: denk aan Bunyan!) als toeschouwer op Golgotha. Hij verbaast zich over de ongevoeligheid van de soldaten en over de liefde van Christus. Maar ook de ik-figuur blijkt zo ongevoelig: hij maakt gewoon een praatje met een paar soldaten en haast zich dan naar zijn schip. Hij moet verder.

Toch laat het gebeurde hem niet los. Op Cyprus leest hij in de krant over de opstanding. Merkwaardige wending: in dit deel schrijft hij in een (vooroorlogse) krantenstijl over de berichten die de ronde doen over J.v.N. Alleen initialen: Hij is toch als een misdadiger gekruist. Overigens is dit een anachronisme: de gebeurtenissen passen in tijd helemaal niet bij elkaar. Een krant is een echt twintigste-eeuws communicatiemiddel.

In het derde deel valt dit nog meer op. Als hij thuis is in Rome, gaat hij naar het badhuis (de thermen), maar ook is er sprake van radio en een geheime zender.

En dan gebeurt het: de reiziger wordt getroffen door de boodschap van de Geheime Zender (hoofdletters!): Wie niet voor Mij is, is tegen Mij geweest. Dan gaat hij opnieuw op reis: hij moet de Christus vinden.

Vanwaar deze plotselinge ommekeer? Hij wordt 'eraan ontdekt' dat hij medeschuldig is aan de kruisiging van Christus: neutraliteit bestaat niet, wie niet voor is, is tegen! Hier kom ik dus terug op de titel: de reiziger heeft ontdekt, dat ook hij Golgotha 'deed'. Ook de derde strofe laat zien dat dit woord belangrijk is: de dichter gebruikt het drie keer als rijmwoord, maar (heel knap) steeds in een andere betekenis!

Je zou kunnen zeggen: het moet toegepast worden. Denk maar aan de bekende regels uit Eens was ik een vreemd'ling. Zo iets ervaart deze reiziger. Achterberg brengt dat niet in geijkte woorden tot uitdrukking, maar in 'eigentijds' taalgebruik. Dit gedicht geeft veel te overdenken.

K. W. van Luik

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen