Het christelijk geloof stijgt boven de rede uit

Het woord apologetiek is afgeleid van het Griekse woord 'apologia' dat meestal vertaald is door verantwoording. In Handelingen lezen we enkele keren dat de apostelen verantwoording moesten afleggen van hun geloof en daden.

Apologetiek kan omschreven worden als de wetenschap die het christelijk geloof met redelijke argumenten verdedigt. Dit kan betrekking hebben op zowel het weerleggen van onjuiste beschuldigingen als op het uitleggen van wat het christelijk geloof inhoudt en betekent. De diepe intentie is om onze naaste voor Christus te winnen, waarbij we wel steeds moeten bedenken dat niet onze inspanning, maar de werking van de Heilige Geest dit kan verwezenlijken.

De apologetiek heeft dus een wetenschappelijk en verdedigend karakter. Daarom gaat het meer om discussie en dialoog dan om getuigenis en verkondiging. Zij heeft de taak om binnen de theologie de vakken te toetsen op verstaanbaarheid en zeggingskracht naar buiten toe. Onder deze taak valt ook de toerusting van de gemeente om apologetisch bezig te zijn. Dit betekent dat aan de gemeente materiaal moet worden aangereikt waarmee we ons kunnen wapenen tegen aanvallen van ongelovigen. Zo kan de apologetiek toerusting geven voor onder andere het evangelisatiewerk.

Apologeten

Door de prediking van het Evangelie is het christendom ontstaan. De christelijke leer is door het heidendom krachtig bestreden. De belangrijkste redenen hiervoor waren dat de christelijke leer duidelijk stelt dat de verlossing helemaal en uitsluitend van God komt en dat zij de pretentie heeft de enige ware leer te zijn. Deze pretentie wilde het heidendom niet aanvaarden en daarom heeft zij het christendom bestreden met de wapens van de Griekse filosofie.

Tegenover deze wetenschap moest het christendom zich verdedigen. Toen dan ook enkele wetenschappelijk gevormde mannen tot het christelijk geloof bekeerd werden, hebben zij zich geroepen gevoeld om de aanvallen van de heidense cultuur af te weren. Deze mannen worden de apologeten genoemd. Zij hebben geprobeerd de leegheid en de holheid van het heidendom aan te tonen door de waarheid en de kracht van het christelijk geloof er tegenover te plaatsen. Tevens hebben zij allerlei valse beschuldigingen weerlegd.

De bekendste apologeten van de twintigste eeuw zijn C.S. Lewis en Alister MacGrath. We willen nu wat nader ingaan op het leven, het werk en de betekenis van C.S. Lewis.

Leven en vuerk

Lewis werd in 1 898 in Belfast geboren in een gezin dat behoorde tot de Anglicaanse kerk. Hij ontving een traditionele christelijke opvoeding, maar zoals veel andere jonge intellectuelen verliet hij bij het opgroeien het christelijk geloof en werd hij atheïst. Na verloop van tijd ging dit atheïsme over in pantheïsme, het geloof dat alles van het goddelijke is doortrokken. Vervolgens raakte hij ervan overtuigd dat er een persoonlijke God moet bestaan.

Daardoor werd hij theïst, maar nog geen christen. Hij bezocht vanaf 1929 regelmatig kerkdiensten om te laten zien dat hij in God geloofde. Twee jaar later volgde zijn overgang tot het christendom. Daarvan zei hij dat deze in stappen is verlopen en waarbij sterke weerstanden overwonnen moesten worden. Wat de laatste stap betreft zei hij in Verandering door vreugde: "Ik weet nog wel wanneer, maar nauwelijks hóe ik de laatste stap deed. Het was op een zonnige morgen, toen ik in het zijspan van mijn broer naar Whipsnade reed. Toen we weggingen, wist ik nog niet dat Jezus Christus de Zoon van God was, maar toen we bij de dierentuin aankwamen wist ik het. Toch had ik die tocht niet in gepeins doorgebracht. Evenmin in grote emotie. Het was meer als iemand, die na een lange slaap nog bewegingloos in bed ligt, opeens tot de conclusie komt dat hij nu wakker is." Aan een vriend schrijft hij: "Hoe diep begin ik nu pas in te zien, want ik

"De veiligste weg naar de hel is heus die Van i «j • • i j de geleidelijkheid, de flauwe helling, lekker zacht voor je voeten, zonder plotselinge . . . bochten, zonder mijlpalen, zonder handwijzers."

ben overgegaan van een geloof in God toe een definitief geloof in Christus en het christendom." Deze gebeurtenis heeft grote invloed gehad op zijn leven en spoedig begon hij over het christelijk geloof apologetische boeken te schrijven. Vanaf die tijd werd Lewis praktiserend lid van de Anglicaanse kerk.

In 1954 werd hij benoemd tot hoogleraar in de Engelse literatuur van de Middeleeuwen en de Renaissance aan de universiteit van Cambridge. Naast vakliteratuur en sprookjes schreef Lewis ook over het christelijk geloof. Zijn originaliteit en fantasie ondervonden bij veel theologen weerstand omdat zij zich in hem niet herkenden. Ook zagen zij niet echt een tegenstander in hem. Dit leidde ertoe dat hij niet gevolgd en niet bestreden, maar wel lange tijd genegeerd werd. Op latere leeftijd is Lewis gehuwd met Joy Davidman. Dit huwelijk werd na vier jaar beëindigd door de dood van Joy. De verwerking van dit verlies heeft hij beschreven in Gedachten over verdriet, dood en geloof. Lewis stierf in 1963.

Betekenis

Lewis bewoog zich in de lijn van de vroege apologeten door rationele bewijzen voor het bestaan van God aan te voeren. Met vurige pleidooien toonde hij de waarheid en de schoonheid van de christelijke godsdienst aan. Vooral door de radiolezingen bereikte hij een groot publiek dat er niet aan dacht een christeiijkboek te lezen of naar een evangelisatiebijeenkomst te g^an Velen van zi i n hoorders hadden net zoals hij vroeger met de kerk gebroken. Stellingen die hij voorheen bestreed, ging hij nu verdedigen. Daarom zal hij wel het meestovertuigend zijn geweest voor degenen die met dezelfde problemen hebben geworsteld als hijzelf. Naast zijn lezingen heeft hij via zijn boeken, waarvan er meer dan twintig miljoen verkocht en in tientallen talen vertaaldzijn, zeer veel mensen bereikt.

In zijn christelijke geschriften keerde hij zich tegen de verwerping van het geloof en tegen een apologetisch karakter. Zo schrijft hij ergens: "Vanaf het ogenblik dat ik christen was heb ik gedacht dat de beste, misschien de enige dienst die ik mijn ongelovige medemensen kon bewijzen, was: het gemeenschappelijk geloof van bijna alle christenen in alle eeuwen uit te leggen en te verdedigen."

Beoordeling

Van Lewis valt veel te leren. Hij heeft duidelijk gemaakt dat het verstand niet uitgeschakeld moet worden om het christelijk geloof te belijden. Het christelijk geloof stijgt boven de rede uit, maar daarbij gaat het niet tegen het juiste gebruik van de rede in. Verder komt Lewis op voor eeuwige normen en waarden die zowel betekenis hebben voor de individuele mens als voor de samenleving.

Lewis heeft wezenlijke elementen uit het christelijk geloof aan zijn hoorders en lezers doorgegeven. Dit zijn: de betekenis van de Drie-eenheid, het geloof in Jezus als de Zoon van God en aan het feit dat de christen op aarde een pelgrim is.

Toch zijn er enkele kritische kanttekeningen te plaatsen. Lewis accepteerde de evolutiegedachte en dat leidde tot de ontkenning van de historiciteit van de eerste hoofdstukken van de Bijbel. Lewis beschouwde de kloof tussen de Reformatie en Rome van secundair belang. Wanneer Lewis het had over de dood van Christus dan sprak hij over een mogelijke theorie. In de belijdenisgeschriften wordt daar duidelijk anders over gesproken. Wanneer Lewis schreef over God en over Christus als Gods Zoon dan besteedde hij in zijn apologetisch werk er nauwelijks aandacht aan dat het bloed en het kruis van Christus onmisbaar zijn om met God verzoend te worden en wij rechtvaardig voor God kunnen verschijnen. Verder gaf Lewis niet expliciet aan dat het geloof een gave van God is en dat alleen Gods onweerstaanbare genade de wil van de mens vernieuwt. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat Lewis meer aan de kant van het arminianisme dan die van het calvinisme staat.

In de seculiere wereld van de universiteit of de hogeschool zal een student om verantwoording gevraagd worden van het geloof. Daarvoor zijn nodig: een gedegen kennis van de christelijke geloofswaarheden, kennis van de geest van deze tijd en een oprechte en eerlijke levenswandel. De toerusting die hiervoor nodig is kan verkregen worden door bestudering van de Bijbel en de belijdenisgeschriften, de werken van de reformatoren en andere gereformeerde theologen. Vergeet daarbij zeker niet de Pensees van de apologeet Pascal. Persoonlijk vind ik dat betere gidsen dan Lewis. Voor de manier waarop je met niet-gelovigen in gesprek kunt komen geeft MacGrath goede aanwijzingen in zijn boek Bruggen bouwen.

Apologetiek is eigenlijk het werk van de Geest. De kracht ervan is het Woord van God. Calvijn zegt daarvan: "Het geldt hier niet uw bekwaamheid, zegt Hij, maar de kracht van de Heilige Geest, Die de mond van de gelovigen leidt en richt tot een zuivere belijdenis."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen