Brandglas

Inge Terlouw (vwo 5) schrijft het volgende: "Paul den Hollander is een voorbeeldige ambtenaar, die zijn leven keurig op orde heeft. Hij is niet getrouwd en woont alleen in een huisje aan de rand van het bos. Zijn broer Jan reist veel en hij is het spiegelbeeld van Paul. Dat was hij altijd al door zijn karakter, maar hij blijkt christen geworden te zijn.

Maria Zilver is weduwe en ze heeft een baan in het vluchtelingenwerk. Haar man is jaren geleden vermoord en ze kan het verdriet maar moeilijk verwerken.

Ramiz Qorri is een Kosovaarse vluchteling. Ramiz heeft een trauma en kan zijn verhaal niet kwijt. Hij heeft per ongeluk zijn eigen kind doodgeschoten.

Ramiz Qorri vlucht naar Nederland en komt via Maria Zilver in contact met Paul den Hollander. Paul zorgt ervoor dat Ramiz een onderkomen krijgt en ze worden goede vrienden. Maria en Ramiz krijgen een verhouding. Ramiz komt de jaarwisseling bij Maria vieren, en dan gaan ze met elkaar naar bed. Daarna zullen ze elkaar nooit: meer zien. Ramiz gaat naar Paul en vraagt hem wat vriendschap is. Paul geeft als antwoord dat vriendschap blijvend is, en nu durft Ramiz zijn verhaal te vertellen. Dan blijkt dat Paul toch geen gelijk heeft, want hij wordt ontzettend kwaad op Ramiz. Hij sluit hem op in zijn huis. Vlak voordat Paul zelf naar Kosovo gaat omdat zijn broer hem heeft gevraagd te komen, laat hij Ramiz vrij. Maar Ramiz gaat niet weg. Dit is een marteling voor Paul, hij beseft nu dat hij zelf schuldig is.

Paul gaat naar Kosovo en laat Ramiz alleen achter. Ramiz besluit om terug te gaan naar zijn eigen land en hij schrijft een boodschap voor Paul op de muur van de kamer waarin hij had opgesloten gezeten. Hij verwijt Paul dat hij niet echt naar hem heeft geluisterd, dat hij Paul niet wil verhezen en dat hij niet kan blijven. Hij gaat eerst naar de kerk van Maria en dan terug naar Kosovo. Maria komt erachter dat Ramiz in Pauls huis is

en ze wil hem opzoeken. Maar als ze daar aankomt, is Ramiz al weg. Ze leest de boodschap op de muur en gaat naar de kerk. Ze hoort van de koster het verhaal dat Ramiz hem heeft verteld.

In Kosovo krijgt Paul het ook moeilijk. Hij ontmoet zijn broer, maar die ligt in coma. Paul raakt betrokken bij een moord op een onschuldig mens. Hij krijgt hier de kans om zijn fout te herstellen, maar hij doet het niet. Hij durft het niet. Nu kleeft er bloed aan zijn 'schone' handen.

Vergrootglas

De titel van het verhaal wordt duidelijk uit het volgende stuk: 'Vroeger, als kind durfde hij spinnen te vangen in een leeg luciferdoosje. Hij verzorgde ze liefderijk tot er een zonnige dag aanbrak. Dan placht hij ze mee naar buiten te nemen en gaf ze hun vrijheid terug, maar niet voor lang: want de blijde diertjes kropen uit het doosje en bleven even verdwaasd zitten, lang genoeg voor de kleine Paul om ze te vangen in de felle lichtpunt van zijn brandglas. De beestjes stierven met een geluidloos plofje. Hij genoot vooral van het sliertje rook dat heel mooi opsteeg in de lichtbaan onder het vergrootglas. Soms lukte het een wakker exemplaar om tijdig de benen te nemen. Dan volgde een intensieve jachtpartij, waarbij het een hele kunst was om het wegvluchtende beest te volgen met het brandglas en tegelijkertijd de juiste afstand tussen brandoffer en glas aan te houden.'

Dit lijkt op zich onschuldig. Maar wat hij hier in het klein bij spinnen doet, doet hij in het groot bij Ramiz. Paul en Ramiz zijn eerst vrienden. Als Ramiz zover is dat hij zijn verhaal durft te vertellen, wordt Paul zo ontzettend kwaad dat hij Ramiz opsluit en hem op die manier kapot maakt. De schrijver wil laten zien hoe gruwelijk en complex de achtergrond van veel vluchtelingen is. Dat zou ons kunnen afremmen als het gaat om snelle, gemakkelijke oordelen. Als wij asielzoekers al een plekje in ons land gunnen dan is het een vorm van gedogen. De werkelijke interesse lijkt te ontbreken. Als mensen tegenvallen, zoals Ramiz in het boek, dan sluiten we de ramen, dan sluiten we ons hart.

Het verleden van Ramiz brengt Paul in grote verwarring. Waar is de grens tussen goed en kwaad, tussen slachtoffer en dader? Deze vragen worden des te klemmender wanneer Paul zelf Kosovo bezoekt. Hoe veilig zijn de westerse zekerheden? Wat is echte liefde? Hoe radicaal is het christelijk geloof? Hoe schoon zijn schone handen? "

Leerlingen kunnen heel kritisch zijn. Zo schreef Pieter Heringa (vwo 6): "Het aantal bijfiguren heb ik maar niet geteld, maar ik schat dat het er minstens twintig zijn. En daarmee tref je precies één van de zwakste plekken van het boek: Verboom wil teveel vertellen. De flap meldt reeds dat het boek 'de lezer voor onontkoombare vragen stelt. Hoe veilig zijn de westerse zekerheden? Wat is echte liefde? Hoe radicaal is het christelijk geloof? Hoe schoon zijn schone handen? ' En dat alles in een verhaal van 252 bladzijden! Dat daarbij ook nog gekozen is voor verschillende verhaallijnen, die soms haast warrig door elkaar heen lopen, maakt Brandglas tot een heel fragmentarisch boek. Daarbij komt nog dat het verhaal soms barst van de motieven. En op zo'n manier dat je er absoluut niet overheen kunt lezen. Verboom legt veel te veel uit, hij laat niets over voor de opmerkzame, nadenkende, literaire lezer, die gedachten wil ontlenen aan kleine, subtiele details. Het fragmentarische leidt er bovendien toe dat het heel moeilijk is om je goed in te leven in de hoofdpersonen. En dat is juist heel belangrijk om dit boek helemaal te 'beleven'."

Verboom heeft zich duidelijk willen richten op een breder publiek. Dat blijkt in de tekening van de samenleving. De vraag is dan, hoever je hierin kunt gaan, zoals Adriaan Steenpoorte (vwo 6) signaleert: "Wat R. Mulder schreef in de Gezinsgids van 1 6 oktober 2003 bij het recenseren van een ander boek, is ook hierop van toepassing: de schrijver 'loopt bij de beschrijving van een verworden erotische scène het risico terecht te komen in het grensgebied van de waarschuwing en de prikkeling'."

Nadat ook Albert Maljaars (vwo 6) geconcludeerd heeft dat alle thema's en motieven er wel dik bovenop liggen, schrijft hij: "Dat geldt echter niet voor het christelijk gehalte van het boek. De hoofdpersonen zijn niet-christelijk. Dit kan voor christenen best een bezwaar' zijn tegen het boek. Verboom heeft het gedaan om ook niet-christenen te confronteren met de vragen die in het boek opgeroepen worden. Maar misschien is het christelijke gehalte van het boek daarvoor toch net iets te hoog."

Leerlingen zitten dus met vragen: Hoe christelijk is een christelijk boek? Hoe christelijk is een christelijke auteur? Sjaak Verboom heeft daarop geantwoord, dat hij de samenleving heeft willen tekenen zoals die werkelijk is. In de wereld om ons heen gebeuren deze dingen. Hij signaleert de geringe uitstraling van de doorsnee-christen. Daardoor komen de mensen in zijn boek niet zomaar tot bekering; dat beperkt zich tot Jan.

"De ouders van Paul en Jan praten ('s avond op een terrasje) nog wat na over geloof: 'Kan jij geloven dat daar - in de hemel - een God naar ons kijkt? ' Ze concluderen, dat het koud geworden is en dan omhult het duister hen. Dit geeft duidelijk het klimaat aan waarin de gebeurtenissen plaatsvonden en waarin wij nu leven. Koud en donker. (...) In dit klimaat hoort Brandglas thuis!" Aldus beschrijft Lennart van Belzen (vwo 5) het slot.

Ondanks de wat kritische opmerkingen blijkt dat de leerlingen het boek kunnen waarderen. De meesten spreken hun hoop uit dat Verboom spoedig met een tweede roman komt. En gezien zijn uitlatingen op onze themadag, zullen we daar waarschijnlijk geen jaren op hoeven te wachten! We zijn benieuwd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen