Druk, druk, druk - omgaan met stress

Een herkenbare situatie? Ik vrees voor veel jongeren wel. "Ook kinderen hebben het druk", zo konden we onlangs regelmatig vernemen. En met die reclameslogan was niets te veel gezegd. We hebben het hier dus over stress: wat is het en hoe ga je er mee om? Het woord 'stress' is afkomstig uit de bruggenbouw. Het duidt de krachten aan die er op een brug worden uitgeoefend. Het is belangrijk om die krachten nauwkeurig te berekenen, om ervoor te zorgen dat de brug sterk genoeg gemaakt wordt om tegen die draaglast of stress bestand te zijn. In het dagelijks spraakgebruik bedoelen we met stress twee dingen: de druk die er op je wordt uitgeoefend, al die taken en activiteiten die je te doen hebt dus en ook de symptomen die het gevolg zijn van een teveel aan stress. Die stresssymptomen kunnen nogal veel omvatten. Op lichamelijk vlak kun je denken aan hoofdpijn, duizeligheid, moeheid, buikpijn, maar ook vaak verkouden zijn. Op emotioneel vlak kan het gaan om prikkelbaarheid, piekeren, somberheid en huilbuien. De stress kan zich verder uiten in vergeetachtigheid, in het jezelf niet goed meer kunnen concentreren, in slaapproblemen en de neiging meer of juist minder te gaan eten.

Net zoals een brug kan instorten wanneer hij te zwaar belast wordt, kan een mens dat ook. Dat gebeurt eigenlijk wanneer je overspannen raakt, 'burnout', depressief of psychotisch. Het is belangrijk de stresssymptomen bij jezelf te leren herkennen. Je kunt dan op tijd ingrijpen. Wie zijn moeheid of hoofdpijn serieus neemt, zal gaan kijken of hij niet wat dingen uit zijn overvolle agenda kan schrappen. Wie de signalen van zijn lichaam negeert, raakt vroeg of laat volledig uitgeput.

Richt je aandacht

Wat kun je doen om stress te verminderen en uitputting te voorkomen? Ik denk dan allereerst aan hoe wij in de wereld staan. We leven in een tijd dat er zo enorm veel op ons afkomt, dat we gedwongen zijn keuzes te maken. Wie niet in staat is keuzes te maken, verdrinkt alleen al in de vloed aan informatie die via de moderne media op ons afkomt. De moderne mens is nauwelijks meer in staat langere tijd zijn aandacht op één ding te richten. Op het scherm van zijn computer zijn vaak meerdere vensters tegelijk geopend. Chattende jongeren voeren vaak wel vier of vijf gesprekken tegelijk en luisteren daarnaast nog naar muziek. Onze gedachten waaieren voortdurend alle kanten op. We zijn aandachtsspreiders geworden in plaats van aandachtsrichters. De monniken kenden het begrip 'statio'. Daar wordt mee bedoeld het na elke taak een kort moment stilstaan alvorens met de volgende te beginnen. Je doet één ding tegelijk en die taak krijgt ook alle aandacht. Wanneer je met je wiskundehuiswerk bezig bent doe je niets anders dan dat. Wil je iemand opbellen dan doe je dat pas wanneer je dit huiswerk hebt afgerond. Vervolgens richt je alle aandacht op het telefoongesprek en lees je niet intussen gauw je post door!

Stel je grenzen

Wie geen 'nee' kan zeggen loopt ook groot gevaar overbelast te raken. Je hebt een stuur nodig om keuzes te kunnen maken, maar ook een rem om op tijd te kunnen stoppen. Wanneer er voor je wordt gebeld of je alsjeblieft niet op wilt komen passen en je hebt daar geen tijd voor, zeg dat dan eerlijk en doe het niet. Je hoeft niet op elk verzoek in te gaan. Belt een vriendin je op en je bent net met je huiswerk bezig, geef dat dan duidelijk aan, of houd het kort. Maar wat nu als je zieke buurvrouw belt met de vraag of je een boodschap wilt doen, terwijl je net op het punt stond je heerlijk in dat leuke boek te gaan verdiepen? Dan wordt het moeilijker.

Er zijn christenen, hoorde ik pas iemand zeggen, die de barmhartige Samaritaan, de ezel en de herbergier tegelijk proberen te zijn. Het gaat dus om het vinden van een goede balans. Je kunt zowel te ik-gericht als te ander-gericht met je tijd omgaan. Grenzen stellen en nee-zeggen wordt makkelijker wanneer we goed weten wat onze doelen, onze prioriteiten zijn. Het helpt wanneer je 's avond een lijstje maakt met de dingen die je de volgende dag wilt afkrijgen. Geef daarbij ook aan wat de twee of drie belangrijkste dingen zijn. Durf ook eens dingen weg te strepen. Niet alles hoeft!

Neem stille tijd

Zou in die overvolle agenda waar we mee begonnen nog ruimte over zijn voor Bijbellezen en gebed? Helaas schiet onze stille tijd er makkelijk bij in. Het razende tempo van de dag staat ons niet toe, denken we, om langer dan een paar minuten "stille tijd" te nemen. Luther zei eens: Hoe drukker ik het heb, hoe meer tijd ik besteed aan gebed". En ondertussen haasten wij door. We bekommeren ons om heel veel dingen. En er is ook veel wat onze aandacht vraagt. We hoeven ook niemand om zijn druk-zijn te veroordelen. Wie zonder zonde is, werpe de eerste steen. Maar laten we wel ter harte nemen wat de Heere Jezus zegt tegen Martha in Lukas 10: 41 en 42a: Martha, Martha, gij bekommert en ontrust u over vele dingen; maar één ding is nodig.

Wees niet bezorgd

Stress en piekeren gaan vaak hand in hand. Hoe meer we te doen hebben, hoe meer we ons gaan afvragen of we het nog wel allemaal op tijd zullen klaarspelen. Stress veroorzaakt dus gepieker. Omgekeerd levert piekeren ook stress op. Je kunt nachten wakker liggen van de vraag welk beroep je nu moet gaan kiezen. Je kunt elke dag als een film langs je heen laten gaan, om na te gaan of je niet per ongeluk iets verkeerd hebt gedaan of gezegd. Je kunt je het hoofd breken over de vraag of die jongen of dat meisje nu wel of niet verliefd op je is.

Dit gepieker en getob brengt je echter nergens. Meestal draai je in kringetjes rond. Het kan helpen om het piekeren te beperken tot een half uur per dag, laten we zeggen van 21.00 tot 21.30. Op alle andere momenten zeg je tegen jezelf: "Nee, nu niet, dat komt straks weer". Je piekergedachten opschrijven is ook een goede manier. Vouw een blad papier in tweeën en schrijf aan de linkerkant je piekergedachten op. Voor elke genoteerde piekergedachte schrijf je dan aan de rechterkant een geruststellende gedachte op. Staat links de gedachte: "Als Simone me nog maar aardig vindt, want ze heeft niet terug ge-smst" dan staat rechts bijvoorbeeld de gedachte: "Ik weet niet wat de reden is dat ze niet terug-smste. Misschien was haar beltegoed wel op. En als ze me niet meer aardig zou vinden, dan is dat gewoon pech. Vervelend, maar geen ramp. Er zijn nog meer leuke mensen op de wereld". Staat links de gedachte: "Als ik nou maar niet blijf zitten", dan staat rechts bijvoorbeeld "Ik kan niet meer doen dan mijn best". En wat te denken van al het gepieker over wat je de volgende dag zult aantrekken? Welke zorgen we ons ook maken, we mogen ze aan de kant schuiven. Niemand minder dan Jezus roept er ons toe op. Lees voor jezelf maar eens wat Hij hierover zegt in Mattheüs 6: 19-34. Tot drie keer klinkt het: Zijt niet bezorgd. De reden? Uw hemelse Vader weet, dat gij al deze dingen behoeft. Een ook hier klinkt het weer: Zoekt eerst het Koninkrijk Gods en Zijn gerechtigheid, en al deze dingen zullen u toegeworpen worden. Het is steeds weer deze gerichtheid, die voor balans en evenwicht in ons leven zorgt. Juist wanneer je weet waar het werkelijk om gaat in dit leven, ben je beter in staat te relativeren. Relativeren wil namelijk vooral zeggen: onderscheid kunnen maken tussen wat wel en niet belangrijk is, tussen hoofd- en bijzaken.

Lat niet te hoog

Relativeren is ook belangrijk ten aanzien van de hoge eisen die wij onszelf vaak stellen. Ben je niet tevreden met een zeven? Streef je altijd naar het hoogste cijfer van de klas? Wil je het nieuwste mobieltje, of de mooiste kleding? Dan ben je misschien wel een echte perfectionist. Je legt de lat zo hoog, dat je er amper meer overheen kunt. Het gevolg is dat je makkelijk gestresst raakt, of in een dip terecht komt wanneer je in je eigen ogen weer eens gefaald hebt. Faalangst en perfectionisme gaan trouwens vaak samen. Wat kun je hieraan veranderen? Mag je dan soms niet meer je best doen voor een goed cijfer? Natuurlijk wel, dat is zelfs je plicht. Maar dat hoeft niet zo krampachtig te gebeuren dat je een laag cijfer niet meer kunt incasseren. Er is een groot verschil tussen gezond perfectionisme en ongezond dwangmatig perfectionisme. In het eerste geval heb je er gewoon plezier in om ergens je best op te doen.

Je probeert een muziekstuk zo goed mogelijk onder de knie te krijgen, maar je eist niet van jezelf dat het absoluut niet fout mag gaan. In het tweede geval ben je op een erg gespannen manier bezig en speelt voortdurend de gedachte door je hoofd dat je het goed moet doen en per se geen foutje maken mag, want dat je anders vreselijk afgaat, wat absoluut niet mag gebeuren.

Praten en ontspannen

Veel stress zien we ook bij jonge mensen, die te lang blijven rondlopen met problemen. Ook hier geldt: praat erover! Zoek hulp! Denk niet dat het allemaal wel meevalt, dat je de vuile was niet buiten mag hangen, of dat je zwak bent wanneer je er zelf niet uit kunt komen! Misschien heb je het idee dat het allemaal jouw schuld is en durf je er daarom niet over te praten. Ook een sterk gevoel van schaamte kan je tegenhouden om anderen in vertrouwen te nemen. Voor veel jongeren is het een opluchting als ze horen dat ze niet de enige zijn met een bepaald probleem. Er zijn vaak minstens honderd anderen die vrijwel hetzelfde meemaken als jij!

Wanneer je met veel spanning rondloopt kun je allerlei klachten krijgen. De oorzaak van lage rugpijn, hoofdpijn, nek- en schouderpijn en buikpijn, is vaak gelegen in het te lang te stevig aanspannen van de spieren. In zo'n geval kunnen ontspanningsoefeningen goede diensten bewijzen. Bij ontspanning kun je natuurlijk ook aan andere dingen denken: kies een leuke hobby. Doe eens vaker een ouderwets gezellig bordspel met je familie of vrienden. Lees een leuk boek. Wissel inspanning en ontspanning steeds af. Zit geen uren achter elkaar achter de PC. Steek je neus ook eens buiten de deur.

Leef gezond

Veel spanning en stress is het gevolg van een verkeerde leefstijl. Een tekort aan nachtrust bijvoorbeeld kan maken dat je overdag weinig kunt hebben en niets meer kunt relativeren. Zorg daarom voor voldoende nachtrust. Veel problemen zien er al een stukje kleiner uit na een paar nachten goed te hebben geslapen. Bij leefstijl kun je ook denken aan datgene wat je eet en drinkt. Wie veel junkfood verorbert en weinig groente en fruit tast zijn weerstand aan. Je wordt dan steeds vatbaarder voor stress, verkoudheid en griep. Verslavingen aan sigaretten, softdrugs en alcohol - vaak bedoeld om minder gespannen en gestresst te zijn - kunnen eenzelfde negatief effect hebben op het uithoudingsvermogen, waardoor op de lange termijn juist meer spanning optreedt. Een erg goed alternatief voor deze verslavingen is beweging. Hardlopen, zwemmen en stevig doorbewegen in het algemeen, maakt endorfinen vrij in je lichaam, waardoor je je prettig gaat voelen. Bovendien neemt je conditie hierdoor toe. Mensen die iedere dag minstens een uur bewegen voelen zich veel fitter dan mensen die dit niet doen.

Rust vinden in God

Misschien duizelt het je na het lezen van al deze overwegingen en adviezen. Waar moet je beginnen om stress in je leven te verminderen? Gaat dat je wel ooit lukken? Het is goed te bedenken dat spanning en stress er in ons drukke jachtige bestaan ook gewoon bijhoren. Stress is trouwens van alle tijden. Het is hier het land der ruste niet. Toen Jethro bij Mozes op bezoek kwam, constateerde hij al dat Mozes het veel en veel te druk had. Lees het maar na in Exodus 18. Mozes krijgt dan van zijn schoonvader het advies om het werk beter te verdelen en niet alles meer alleen te doen. Het beste recept tegen stress vinden we bij Augustinus, iemand die in zijn jonge dagen een leven leidde dat in veel opzichten leek op dat van jongeren vandaag. Hij ging helemaal op in alles wat de wereld hem te bieden had. Zijn slotsom was uiteindelijk: "Onrustig is het hart tot het rust vindt in God". Wanneer ons leven gericht wordt op de dienst van de Heere, vinden we rust. Niets beschermt zozeer tegen de verbrokkeling van ons leven dan juist het vinden van dit rust- en richtpunt. Met de woorden van psalm 86: "Neig mijn hart, en voeg het saâm, tot de vrees van Uwen Naam".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen