Mediageweld op tv, dvd en video

Avond aan avond vullen moord en doodslag de Nederlandse huiskamers. Politieseries als Russen, actie- en oorlogsfilms en actualiteitenprogramma's brengen bloed op de buis. En is het niet de televisie, dan wel de video, dvd of cd-rom. Ondertussen lopen mensen, met de regelmaat van de krantenkop, mee in stille tochten. "Ik heb in de praktijk van verdachten gehoord dat hun werkwijze was overgenomen vanuit een film."

Dramatische voorbeelden van de grote invloed die televisie, film en computer hebben, zijn er genoeg. Een zevenjarige jongen in India heeft zichzelf opgehangen in de hoop dat hij zou worden gered door de tv-held Shaktimaan, een Indiase 'Superman'. Volgens zijn vriendjes was de jongen er rotsvast van overtuigd dat zijn held hem zou komen redden. Zijn oudere broer raakte eerder gewond, toen hij van het dak sprong: de jongen dacht net te kunnen vliegen als zijn held. Ook hij kwam bedrogen uit. De populaire tv-serie Shaktimaan begon in 2002. Sindsdien zijn al verscheidene kinderen van het dak gesprongen in de overtuiging dat ze konden vliegen. Twaalf jaar cel en TBS eiste de officier van justitie vorig jaar tegen Achmed A. De man werd verdacht van moord, poging tot moord, diefstal met geweld en verboden wapenbezit. Het ernstigste misdrijf betrof de moord op een vrouw. "Het was een lust om haar te doden", zei A. tegen de rechter. "Ik kon het niet tegenhouden. Ik kreeg visioenen van de film Natural Bom Killers."

In Erfurt schoot een 19-jarige jongen twee jaar geleden zeventien mensen dood, voor hij zichzelf van het leven beroofde. De dader van de schietpartij in Erfurt was Robert Steinhauser(19). Schietend trok hij door het Gutenberg Gymnasium in de Duitse stad Erfurt. De schutter was een fan van de heavy metalband Slipknot, zat veel achter de video en veel achter de computer. 'Counterstrike', een spelletje dat terroristische aanvallen en de bestrijding daarvan simuleert, was zijn favoriete spel. Een spel dat in Duitsland niet aan jongeren onder de 18 jaar mocht worden verkocht. Gekleed in zwart, een masker op zijn hoofd met een pumpgun in zijn hand, leek Robert sprekend op één van de spelers van het 'Counterstrike'.

Drie jaar eerder richtten zwaarbewapende scholieren in het Amerikaanse Littleton een bloedbad aan en pleegden vervolgens zelfmoord. De twee schutters gebruikten teksten uit muziek en gebaren uit concerten van Rammstein, een Duitse band die niet bekend staat om zijn vredelievende teksten. In het lied 'Weisses Fleisch' klinkt het: "Jij op het schoolplein. Ik ben tot doden bereid, en niemand hier weet van mijn eenzaamheid. Rode strepen op een witte huid. Ik doe je pijn en jij jammert luid. Nu heb je angst en ik ben zover: mijn zwart bloed bevuilt jouw jurk." Het tweetal droeg kleding en gebruikte uitspraken uit de film 'Baseball Diaries', waarin acteur Leonardo di Caprio in een wapperende mantel op school kinderen doodschiet. Zij speelden niets liever dan het computerspel Doom.

Agressief gedrag

Natuurlijk is niet iedere tv-kijker, video-watcher of gamer een potentiële moordenaar. Daarvoor spelen ook andere dingen een rol: karaktereigenschappen die veroorzaken dat iemand sneller dingen 'kopieert', tegenvoorbeelden in de omgeving, geslacht, opleidingsniveau van de ouders. Toch zijn wetenschappers het er wel over eens dat gewelddadige beelden invloed hebben.

In maart 2002 publiceerden onderzoekers van Columbia University in het blad Science de resultaten van een studie die zeventien jaar had geduurd. Zij vonden een "significante connectie", een duidelijk verband, tussen de hoeveelheid tijd besteed aan televisiekijken gedurende de puberteit en de "waarschijnlijkheid" van agressief gedrag. Kinderen van gemiddeld veertien jaar, die per dag meer dan drie uur televisie keken, bleken aanzienlijk meer geneigd te zijn tot agressief gedrag dan kinderen die één uur of minder keken. Vragen blijven er nog wel. Want jammer genoeg werd niet gekeken naar het soort televisieprogramma's: heeft het ene programma, waarin veel geweld wordt gebruikt, meer invloed dan het andere? Andere onderzoeken wijzen uit dat kinderen zich agressiever gaan gedragen als zij naar geweld kijken. Als de film wordt ervaren als 'echt' en kinderen zich kunnen identificeren met de 'sterkste' partij, dan blijkt dat vooral kort na het kijken van een film: de opgewekte agressie uit zich dan door stompen, schoppen, plagen of het naspelen van geweldsscènes. Als het geweld van de filmheld wordt beloond en bovendien de andere kijkers enthousiast reageren op de film, zijn kinderen nog meer geneigd geweld te gebruiken. Ook werkt het kijken naar geweld afstompend: 'veelkijkers' raken gewend aan al dat geweld en kijken niet meer op van een 'gewone' vechtpartij.

Opvallend is overigens dat in veel vechtfilms de gevolgen van het doden vaak uit beeld blijven. De 'held' doodt iemand, die vervolgens als een afgedankt voorwerp op de grond blijft liggen. Volgens een aantal wetenschappers is het juist doordat de gevolgen van het doden - het verdriet, de rouw - niet in beeld worden gebracht, dat sommige mensen zover kunnen komen dat zij anderen vermoorden. Geweld is iets dat leidt tot niets, dat voor het echte leven geen gevolgen heeft.

Toch zijn de gevolgen van geweld groot. Sommige slachtoffers houden een levenslang trauma over aan mishandeling, anderen een levenslange herinnering in de vorm van een lidteken of blijvend letsel. En stille tochten herinneren keer op keer aan het verdriet van nabestaanden.

Steeds meer mensen krijgen bovendien te maken met geweld. Het aantal slachtoffers van geweldmisdrijven stijgt: in 1996 waren zo'n 60.000 mensen slachtoffer van geweld, in 2002 kregen meer dan 110.000 mensen te maken met mishandeling of erger.

Grof geweld

Als chef van de afdeling recherche in politiedistrict Dordrecht - Zwijndrechtse Waard geeft hoofdinspecteur N. Snoep leiding aan het onderzoek naar ernstige delicten. "Een goede aanpak begint thuis", aldus de politieman, tevens diaken van de Gereformeerde Gemeente in Hendrik-ldo-Ambacht en vader van vijf kinderen. "Daar moet het besef van wat wel en niet kan worden bijgebracht."

Komt u vaak in aanraking met grof geweld of zelfs moord en doodslag?

"Ja, veel zaken die vallen onder het thema geweld komen bij de afdeling recherche langs. Enkele voorbeelden: mishandeling van licht tot zwaar, huiselijk geweld, steekincidenten, schietincidenten en helaas ook moord en doodslag."

Wat doen zulke zaken u persoonlijk?

"Je kijkt er in eerste instantie zakelijk naar. Dat moet ook, omdat van de politie verwacht wordt handelend op te treden. Bij de recherche wordt dan het onderzoek verricht. Dit kan behoorlijk complex zijn, waarbij er veelvuldig contact is met het slachtaffer, eventueel nabestaanden, famiieleden, getuigen en de verdachte. Natuurlijk zijn er incidenten die je meer dan zakelijk bezig houden. Ik denk aan die meisjes die in 1999 in Bacchus in de gemeente Gorinchem om niets werden doodgeschoten. Ook de drievoudige moord van enkele jaren geleden in Dordrecht, waarbij onder andere twee jongeren van ongeveer 17 jaar werden doodgeschoten, omdat de dader veronderstelde dat hij herkend was. Dat is aangrijpend, zeker als er jonge mensen bij betrokken zijn. In het rechercheonderzoek komt ook het motief naar voren. Het is dan ook onvoorstelbaar dat mensen vanuit agressie - boosheid - egoïsme en geen realiteitszin een ander kunnen doden.

Schrijnend is ook als baby's of jonge kinderen door een ouder worden mishandeld. Als uit het onderzoek blijkt dat brandwonden van te heet water zichtbaar zijn of als ribbetjes gebroken zijn, dan kun je daar niet alleen zakelijk naar kijken. Als politieman ben je daar dan ook in zekere zin emotioneel bij betrokken. Belangrijk is echter dat je toch op objectieve wijze het onderzoek verricht."

Hebt u de indruk dat het erger wordt in Nederland, dat er vaker grof geweld wordt gebruik?

"Ik heb inderdaad de indruk dat sneller geweld wordt gebruikt. Zeker grof geweld. Dit zien we met name in het criminele milieu. Dan blijft het niet bij een handgemeen of dreiging, maar is men vaak het slachtoffer van vuurwapengeweld. De wereld van georganiseerde criminaliteit is hard. Daar kijkt men niet naar een mensenleven. Als de één benadeeld wordt door de ander of hij weet teveel van zijn criminele activiteiten, dan wordt hij 'opgeruimd'. Agressie in het verkeer, ook een vorm van geweld, is in onze maatschappij meer waarneembaar. Hoeveel mensen staan er tegenwoordig niet 'kort voor de kar' en slaan de fase van het gesprek over?

Ik beschik niet echt over landelijke cijfers. In mijn eigen district zijn ook veel geweldsdelicten, maar in 2004 is er geen sprake meer van een stijgende lijn. De politie besteedt veel aandacht aan geweldsdelicten. Veel zaken worden ook opgehelderd. Het blijkt dat de dader en het slachtoffer elkaar vaak kennen. Een teken van deze tijd om een geschil door middel van geweld af te doen."

Waaraan ligt het naar uw mening dat het toeneemt? De mens is toch al sinds de zondeval slecht?

"In het begin van de Bijbel komen we de eerste doodslag al tegen. Het offer van Kaïn was niet oprecht. Kaïn had niet als doel de eer van God: Toen ontstak Kaïn zeer, staat er dan. En hij sloeg Abel dood. Ook toen werd gehandeld vanuit drift, egoïsme, het beter willen weten. En zo zijn er nog vele situaties in de Bijbel te lezen. Helaas. En dat is nu niet anders. Het mediageweld op tv, dvd en video, doet er absoluut geen goed aan. Moord, doodslag en ernstige mishandelingen zijn niet gewoon en horen niet bij het normale leven. Ik heb in de praktijk ook wel van verdachten gehoord dat hun werkwijze was overgenomen vanuit een film. Men was als het ware geïndoctrineerd door een bepaald persoon. Ik herinner me een jong meisje die haar eigen moeder met een mes stak; een beeld vanuit een film werd door haar tot uitvoering gebracht. Afschuwelijk."

Hoe kan een overheid dit soort kwaad het best bestrijden? Strenger straffen?

"Allereerst vind ik dat er veel aandacht voor preventie moet zijn. Ook vanuit de overheid. Maar het begint natuurlijk gewoon thuis. Daar moet het besef van wat wel en niet kan worden bijgebracht. Ook op school en in de kerk dient aandacht voor dit probleem te zijn. We dienen te 'strijden' tegen geweld. Het hoort er niet bij! Ook het mediageweld niet. Hierin heeft de overheid absoluut een taak. Ik ben dan ook van mening dat de overheid hierin een strakker anti-geweld beleid moet voeren.

Een stille tocht naar aanleiding van zinloos geweld is op zichzelf wel goed, zeker als het de uitstraling heeft van afkeur en bezinning. Maar als men dan diezelfde dag weer gemakkelijk een film met beelden van doodslag en moord ziet, dan klopt er iets niet. Straffen moeten het karakter van vergelding en resocialisatie hebben. In het arrondissement Dordrecht worden behoorlijke gevangenisstraffen uitgesproken, zeker met betrekking tot geweldsdelicten. De straf dient ook tot afschrikking van de omgeving te zijn. Resocialisatie heeft naar mijn mening te weinig aandacht en is te vrijblijvend. Veel mensen vallen terug in hun oude gedrag."

Wat is uw persoonlijke visie op de doodstraf? 

"Dit is geen gemakkelijke vraag. Persoonlijk ben ik van mening dat de overheid de doodstraf moet kunnen uitvoeren. Ook vanuit Bijbels oogpunt gezien, hoewel in de Bijbel ook niet elke doodslag met de dood wordt gestraft. De doodstraf is echter wel onomkeerbaar. Het is te gemakkelijk te stellen dat bloed met bloed vergoten moet worden. Immers was er sprake van schuld of opzet? Brede discussies kunnen over dit onderwerp gevoerd worden. Ik noem het voorbeeld van opzettelijk en onverantwoord hard rijden en tengevolge daarvan ontstaat een dodelijk ongeval. Doodstraf? Ik ben daar geen voorstander van. Maar met je volle bewustzijn een verkrachting plegen en om redenen van herkenning het slachtoffer bewust doden? Of het koelbloedig doodschieten van jonge mensen, het incident wat ik eerder noemde? Dal vind ik weer een heel ander verhaal."

Wat zou u de lezer tot slot nog willen meegeven?

"Wie we ook zijn, daadwerkelijk geweldpleger of niet, in het Woord van God en nu in 2004 blijkt dat we allemaal Gods wet hebben overtreden Maar er is ook een weg terug. Daar wijst de Heere ook Kaïn op: Is er niet indien gij wèl doet, verhoging? (Genesis 4). Maar Kaïn voerde zijn eigen plan uit. En wij? Leeft het in ons hart: Geloof, hoop en liefde, deze drie, maar de meeste van deze is de liefde (1 Korinthe 13). Dat wens ik u en jou van harte toe."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen