Zien op de Zender

Veel kerkgangers zullen midden in de zomer verbaasd kijken als de preek gaat over de aankondiging van de geboorte of het lijden van de Heere Jezus. Zij zulllen zich afvragen of er iets fout is gegaan, het past immers niet in het kerkelijk jaar? De adventstijd, lijdenstijd en de tijd tussen Pasen en Pinksteren bepalen voor een groot deel van het jaar de stof waar een dominee over zal preken. Dat wil niet zeggen dat de predikant dan direct een tekst heeft.

" Vroeger zei men wel eens dat de preekstoel kan roepen om een tekst" vertelt ds. Moerkerken. "Dan moet men preken, maar heeft nog geen tekst." Maar het kan ook anders: "Dan kan de tekst ook roepen om de preekstoel." Dat het laatste voor een predikant veel aangenamer is dan het eerste, zegt ook ds.  Harinck. "Het mooiste is als je ervaart door de Heere naar een tekst te worden geleid. Maar dat is niet altijd het geval." Een tekst voor een catechismuspreek, voor vrije stof of een tekst passend in het kerkelijk jaar, volgens ds. Moerkerken geldt over het algemeen dat een "regelmatige en biddende omgang met Gods Woord maakt dat men niet zo vaak naar teksten hoeft te zoeken."

Het is wisselend hoe ds. Harinck aan een tekst komt. "Bij het persoonlijk Bijbellezen en bij het onderzoeken van de Schrift kom ik teksten tegen die mij aanspreken en waarvan ik denk: daar zou ik best eens over willen preken." Ook brengt het pastorale werk in de gemeente de Woerdense predikant wel eens tot een tekstkeus. "In mijn eerste gemeente waren er op een gegeven moment veel bijzondere zorgen. Jong en oud voelde dat. Die omstandigheden brachten mij toen tot de tekst uit Psalm 10: 14 Gij ziet het immers; want Gij aanschouwt de moeite en het verdriet."

Beide predikanten beamen dat het vinden van een tekst steeds weer vraagt om biddend met het Woord bezig te zijn. Afhankelijk van hun Zender en biddend om Zijn licht.

Engelse Bijbel

Als de tekst vast staat is het belangrijk om te kijken wat er precies in de tekst staat en in welk verband de tekst staat. Ds. Harinck gebruikt hierbij een commentaar wat vanuit de grondtaal licht geeft op de tekst. "Vaak neem ik er nog een tweede commentaar bij. Ook raadpleeg ik altijd de kanttekeningen. Verder kijk ik meestal in mijn Engelse Bijbel naar de tekst. Soms geeft dat een rijke gedachte, die zo direct niet uit de Nederlandse vertaling opkomt." Meer dan twee commentaren gebruikt ds. Harinck niet. Dat geeft volgens hem niet echt meer duidelijkheid. Vaak leest hij nog wel een preek van een oudvader of een puritein over de tekst. Als hij tenminste zo'n preek kan vinden...

Op de Theologische School krijgen de studenten een aantal wenken waaraan zij moeten denken bij het voorbereiden van hun preek. Richtlijnen voor de voordracht, stijl en evenwicht in de verdeling van de punten. Volgens de rector "kan niemand aan een ander preken leren, net zomin als je aan jezelf of aan een ander bidden kan leren". Toch geeft ds. Moerkerken aan, dat het wel verstandig is om een bepaalde methodiek te volgen. Een student moet niet éérst een preek van een ander lezen. "Dan zit je voorgoed aan de opzet van die ander vast en wordt het geen preek van jezelf." Het gaat erom dat de tekst zelf eerst goed wordt gelezen. Liefst in de grondtaal. Dan moet een student of predikant nagaan wat het verband van de tekst is. Volgens ds. Moerkerken moeten de studenten leren om de juiste vragen te stellen aan de tekst. Op die vragen gaan zij dan, met hulp van goede Schriftverklaringen, de antwoorden zoeken. Biddend en zoekend vindt de predikant dan een thema wat de kern van de tekst weergeeft. "Welk commentaar een predikant of student gebruiken moet, is afhankelijk van zijn persoonlijke voorkeur én vooropleiding. Er zijn sterk woordkundige en grammaticale commentaren zoals de 'oude Bottenburg', er zijn ook meer meditatief getinte Schriftverklaringen, zoals bijvoorbeeld die van Matthew Henry."

Volgens Ds. Harinck zijn het thema en de punten eigenlijk de 'kapstok' bij het uitwerken van de preek. "Van daaruit zoek je, biddend om licht over de lijnen die er vanuit de tekst lopen, naar het hart, het persoonlijke bevindelijke leven."

Bijna iedere predikant maakt tijdens het voorbereiden een preekschets. In de schets staan het thema, de punten en verder de hoofdlijnen van de preek. Het is een hoge uitzondering als iemand zonder een schets kan preken, volgens ds. Moerkerken. "Alleen moet een dominee de preek zo grondig voorbereiden, dat hij de schets tijdens het preken weinig nodig heeft. Anders wordt het een leesdienst..."

Kloppen op de tekst

"Een land kan zo groot niet zijn of er loopt van het verst verwijderde dorpje aan de grens toch een weg naar de hoofdstad. Zo loopt er ook van elke tekst in de Bijbel een lijn naar Christus. Hoe verborgen die lijn op het eerste Igezicht ook kan zijn." Volgens ds. Moerkerken bedoelde Luther dit toen hij zei dat een predikant net zo lang op leen tekst moet slaan tot Christus eruitkomt. Een predikant moet niet rusten voordat hij in zijn tekst een heenwijzing, een getuigenis heeft gevonden van Christus. De bekende uitspraak van Luther spreekt ds. Harinck erg aan. "In Johannes 5: 39 zegt Christus dat de Schrift van Hem getuigt. Ik zoek dan ook altijd naar Christus in de tekst. Het is mijn hartelijke begeerte om Hem te prediken als een volkomen Zaligmaker voor volkomen zondaren. Dat is wat Luther volgens mij bedoelde. Soms moet je dieper graven, zeg maar kloppen op de tekst, opdat de tekst opengaat en Christus erin gevonden wordt." ln de preek moet het Woord spreken. Het gaat niet om wat mensen zeggen, maar om wat de Heere zegt. Het Woord bevat Wet en Evangelie, de mens als zondaar en Christus als de Zaligmaker. De dienaar van het Woord noet niet alleen de tekst verklaren, ook de toepassing voor het persoonlijk leven mag niet ontbreken. Volgens ds. Moerkerken "gaf men er vroeger de voorkeur aan eerst een uitvoerig gedeelte tekstverklaring te geven en daarna een toepasselijk deel. Tegenwoordig doen wij het over het algemeen zo, dat de verklaring en de toepassing door heel de preek heen geweven zijn."

Als een dominee de tekst uitlegt, komt ook de toepassing vanzelf naar boven, vindt de predikant van Woerden. "Er liggen vanuit de Schrift altijd lijnen naar verleden, heden en toekomst; lessen voor het hart; vermaning en vertroosting voor het geestelijk leven. Het Woord van God is zo rijk, dat er vanuit die twee constanten, uitleg en toepassing, steeds weer nieuwe en oude dingen tevoorchijn komen."

Twee mensen

Een predikant staat in dienst van Christus, daarom moet bij de voorbereiding het oog in de eerste plaats op de grote Zender geslagen zijn: 'Wat wilt Gij dat ik zeggen al?'. Daarbij zal de dominee zijn gemeente op het oog hebben tijdens het voorbereiden van de preek. Een gewone gemeente met veel verschillende mensen. Al die mensen moeten zich aangesproken voelen. Of ze nu jong zijn of oud, geleerd of met minder verstandelijk vermogens. Dat brengt in een spanningveld hoe een dominee zijn gehoor aanspreekt. Ds. Moerkerken: "Het grootste compliment dat ik ooit in mijn leven na een preek heb gekregen was jaren geleden, ergens in het noorden van het land, van een jochie van een jaar of vijf, dIe mij bij de deur van de consistorie stond op te wachten. Hij had een hele tijd staan wachten. Toen we naar buiten kwamen, keek hij me aan en zei: 'Ik heb het begrepen!' Toen dacht ik: als hij het begrepen heeft, dan heeft een professor het waarschijnlijk ook wel begrepen."

Ook ds. Harinck zoekt in zijn preken naar elementen die kinderen kunnen oppakken. "We hebben veel jeugd in Woerden... het zou jammer zijn als het Woord over die jonge hoofden heenging." Ds. Moerkerken: "Het is nog veel belangrijker dat een predikant beseft dat hij zielen voor zich heeft, op reis naar de eeuwigheid. In feite zijn er in elke kerkdienst maar twee mensen in de kerk. We zijn in Christus of wij leven buiten Hem."

Thuis niet gezien

De preek voorbereiden is bezig zijn met Gods Woord. De Heere kan soms dichtbij zijn bij de voorbereiding van de preek, hoe satan ook probeert om dit te verhinderen. Ds. Moerkerken: "We leven vandaag in een roerige en jachtige tijd. Ik kan mij geen preekvoorbereiding herinneren, dat de telefoon niet één of meerdere keren ging of dat er een andere onderbreking was. Soms mag het overdenken van de Heilige Schrift, thuis in de studeerkamer, toch zoet zijn. Dat wil dan echter ook weer niet zeggen dat ik er dan gemakkelijk over preek! 't Valt soms op de preekstoel weer tegen. Ik heb dan wel eens gedacht: "Wat het ik er thuis toch in gezien?". Maar het omgekeerde komt ook wel voor. Dan is het bij de voorbereiding een zuchten en een zwoegen... Met een bevend hart ga ik dan soms naar de kansel. Wat moet daar toch van terecht komen? Moet ik daar nu een uur over spreken? Arme gemeente, met zo'n dominee, met zo'n preek. Soms valt het zo wonderlijk mee. Dan zie ik op de kansel ineens dingen in de tekst, die ik er thuis niet in gezien heb. Christus heeft gezegd: Zonder Mij kunt gij niets doen."

Belangrijker nog dan de nabijheid van de Heere bij de voorbereidingen, is voor ds. Harinck "om op de preekstoel uit de tekst te preken met m'n hart. Dat is steeds weer mijn gebed onderaan de preekstoel. Tenslotte leert de Heere ook dat het niet het belangrijkste is of ik persoonlijk de nabijheid van de Heere ervaar in de voorbereiding of op de kansel. Het gaat erom dat God verheerlijkt wordt en zondaren worden behouden."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen