Allemaal Lynndies

Afschuwelijke foto's waren het, die enige tijd geleden overal ter wereld via de media werden vertoond aan het publiek. Te zien was hoe de 21-jarige Amerikaanse soldaat Lynndie England Iraakse gevangenen in Bagdad vernederde. Ze had ze naakt aan hun bed gebonden of boven op elkaar gelegd.

Eén werd door Lynndie zelfs als een hondje aan een halsband meegevoerd. Wat Lynndie deed, en met haar andere soldaten, kan natuurlijk niet. Toch kun je ook bedenkingen hebben bij de toon van verschillende reacties. Om dicht bij huis te blijven: in Nederland verklaarde D66-leider Dittrich dat we maar moesten stoppen in Irak, omdat we niet bij dit soort barbaarse Amerikanen willen horen. PvdA-leider Bos vond dat Nederlandse soldaten voortaan geen gevangenen meer moeten overdragen aan dat kwaadaardige leger.

De diepere gedachte bij Dittrich en Bos is dat Lynndie England een gemene churk is, afkomstig uit een land vol onverantwoordelijke cowboys. Beschaafde Nederlanders zouden het ongetwijfeld beter hebben gedaan. Bos en Dittrich leken daarmee wel een beetje op Lynndies eigen moeder. Onthutst over de nare beelden verklaarde die dat haar dochter zoiets nooit uit vrije wil zou doen. Ze moest onder dwang hebben gehandeld,

Helaas hebben Lynndies moeder én de politici ongelijk. Lynndie deed het blijkens de foto's vrolijk en opgewekt, en is daarmee een voorbeeld van alle mensen, beschaafd of onbeschaafd. Hier bewijst zich de actualiteit van de Bijbel en onze belijdenisgeschriften. De mens is geneigd tot het kwade. En als wij (nog) niet zijn gevallen, dan komt dat alleen door Gods bewarende genade.

Nette burgermensen

Echt waar? Echt waar! Telkens weer blijkt uit onderzoek én in de praktijk dat heel gewone mensen zich in ongewone situaties beestachtig kunnen gedragen. Vaak gaat het dan om situaties waarin zij ongecontroleerde macht over anderen hebben. Gevangenissen en oorlogssituaties zijn beruchte voorbeelden. Het meest berucht is wel de holocaust.

De Vernichtung van 6 miljoen Joden werd uitgevoerd door mensen die je zou kunnen aanduiden als heel gewone doorsnee-burgermannen, zo hebben diverse onderzoekers aangetoond. Bijvoorbeeld Christopher Browning, schrijver van het onthutsende boek Ordinary men. Citaat van de achterflap: "In de vroege ochtend van 13 juli 1942 trekt een tiental manschappen van Reserve Politie Bataljon 101 van de Duitse Orde Politie het Poolse dorpje Józefów binnen. Het zijn doodgewone mannen, meest arbeiders en middenstanders uit Hamburg, brave huisvaders, te oud om nog dienst te doen aan het front. Als de nacht valt zijn vrijwel alle 1800 Joden uit het dorpje vermoord."

Heel gewone Nederlanders waren het ook die hun oorlogsleed na de bevrijding afreageerden op de zogenaamde moffenmeiden, jonge vrouwen die met de bezetter hadden geheuld. Wat heerlijk om ze hun haren af te scheren en ze vervolgens hartelijk uit te lachen! Een ooggetuige sprak later van een "beschamend volksgericht". Ook in het strafkamp voor NSB'ers waren martelingen dagelijkse praktijk.

Onderzoekers hebben in experimenten gemeten hoe ver mensen gaan. Zo lieten ze eens een aantal willekeurig gekozen burgers stroomstoten toedienen aan een man op een stoel, als straf voor foute antwoorden op kennisvragen. Verrassend veel mensen bleken door te gaan tot de acteur (want dat was het gelukkig) kronkelde van pijn of zelfs voor dood op de grond lag.

In het zogeheten Stanford-experiment werd in 1971 een gevangenissituatie nagemaakt. Enkele psychologiestudenten kregen binnen die inrichting macht over medestudenten, die ze zouden bewaken. Binnen enkele dagen bleken gewone studenten zich exact te gedragen als Lynndie England in Irak. Alsof ze het van hen afgekeken had.

Schuldbesef

Dat overkomt ons niet? Ach, het overkwam zelfs de bekende Britse prediker John Newton, die later het prachtige Amazing Grace dichtte. Toen hij nog matroos op een marineschip was, leed hij erg onder het sadistische gedrag van zijn superieuren. Maar eenmaal zelf in een hogere rang, was hij voor gewone matrozen de ergste van allemaal.

Zelfs na ontvangen genade, na berouw en belijden, verviel Newton tot sadistisch misbruik van medemensen. Hij voer op een slavenschip, waar het heel gebruikelijk was om seksueel contact te hebben met weerloze slavinnen. Newton deed daaraan mee. Hij volgde zijn lusten, dwars tegen zijn sprekende geweten in.

Wie sta zie toe dat hij niet valle, zegt de Bijbel. Als predikant heeft Newton dat later nagesproken. De zonde is niet goed te praten, en heeft bij Newton geleid tot diep en pijnlijk schuldbesef. Uiteindelijk werd hij een van de belangrijkste mensen achter de afschaffing van de slavenhandel in Groot-Brittannië. Hoe zou John Newton soldaat England hebben beoordeeld, vraag je je af. Natuurlijk had hij een scherp oordeel verlangd van de krijgsraad, zo rechtschapen was hij wel. Maar nooit zou hij zich persoonlijk boven de zondaar verheven hebben. Dat kon hij niet meer. Want het is wijs en waar: Wie veel vergeven is, heeft veel lief.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen