Niet het geweten, maar God spreekt vrij

Vierschaar is een oud woord voor rechtbank. Erwerd oorspronkelijk mee bedoeld: een door vier scharen (dat is: banken) ingesloten ruimte, waarbinnen de rechters plaatsnamen. Iemand die voor de vierschaar moest komen, was dus iemand die voor de rechter(s), vo orde rechtbank moest verschijnen. In deze vraag gaat het over de vierschaar der consciëntie. Daaronder moeten we dus verstaan: de rechtbank van het geweten.

Het geweten spreekt

Er wordt nogal eens een beroep gedaan op ons geweten. We moeten steeds gewetensvol handelen. Als we ons belastingformulier invullen, als we van internet gebruik maken, als het gaat over onze vrijetijdsbesteding, enzovoorts. Steeds moeten we beslissingen nemen die we in ons geweten kunnen verantwoorden. Soms moeten we hetgeen we gedaan hebben met onze handtekening bekrachtigen. "Aldus naar waarheid ingevuld."

We mogen niet over ons geweten heengaan. Een voorbeeld. Je zit achter de computer en klikt een bepaalde site op internet aan. Je hart klopt wat sneller; je geweten waarschuwt: dit is een gevaarlijke, een verkeerde weg. Dan moet je luisteren en niet de waarschuwing negeren.

We kunnen een sprekend geweten hebben. Dat is een voorrecht. Wees er zuinig op. Want als we vaak over ons geweten heenwerken door steeds weer dingen te doen tegen de stem van ons geweten in, dan gaat ons geweten op den duur zwijgen. Dat is erg. Dan hebben we een toegeschroeid geweten. Soms is dit zo op bepaalde terreinen. In uiterste vorm kan het zover komen dat we leven en handelen als gewetenloze mensen.

Ons geweten is heel belangrijk. Voortdurend leggen we voor de rechtbank van ons geweten verantwoording af van ons doen en laten. Toch is ons geweten niet het einde van alle tegenspraak. Dat is GodsWoord. De norm van goed en kwaad ligt niet in ons geweten, maar in het Woord en de wet van de Allerhoogste. Daarnaar moet ons geweten genormeerd worden. Steeds weer moet ons geweten opgescherpt worden door de geboden en waarden van de Bijbel. Anders holt het uit, en wordt het een menselijke norm.

Geweten en samenleving

In onze samenleving zijn er veel mensen die gewetensvol handelen en leven. Maar hun geweten laat zich normeren door wat algemeen menselijk als goed en kwaad wordt aangemerkt. Dat gaat op veel terreinen best goed. Je moet je in het verkeer correct gedragen, je mag niet stelen en niet liegen, je moet respect hebben voor de ander. Maar dat gaat ook op veel terreinen helemaal fout. Denk aan abortus en euthanasie. Het geweten van velen is op deze terreinen anders dan volgens de waarden en normen van de Bijbel goed is. Nog scherper wordt het contrast wanneer het gaat over gehoorzaamheid aan en liefde tot de Drie-enige God. Het absolute hiervan is uit vele gewetens weg. Het wordt ook niet gevoed en gecorrigeerd omdat men niet naar Gods Woord luistert. Sommigen gaan nog wel met het Woord om, maar luisteren er niet naar als zijnde de absolute Norm voor iedereen.

In sommige situaties doen mensen een beroep op hun geweten. Daarmee rechtvaardigen ze hun beslissing, die mogelijk afwijkt van wat gangbaar is. Zo vragen mensen een zekere gewetensvrijheid. Dat was in de tijd van Paulus al zo. Of men vlees mocht eten dat aan de afgoden geofferd was, of niet, viel onder de gewetensvrijheid. De één deed het wel, de ander niet. Zo kunnen er nog gewetenssituaties zijn. De ene hervormde voelt zich in geweten bezwaard met de PKN mee te gaan; de ander vindt dat het uiteindelijk toch niet anders kan. De één vult wel een donorcodicil in; de ander vindt in geweten dat dit niet kan.

Samen met God weten

Toch moeten we met het beroep op de gewetensvrijheid voorzichtig zijn. Het kan nooit een beroep zijn om daarmee onder de klem van het Woord weg te komen. Of om ruimte voor de zonde te krijgen, je kunt niet met een beroep op je geweten zondige sites op internet gaan bekijken. Trouwens: waar gaat het eigenlijk over als we het woord geweten hanteren? Zou het ten diepste niet dit zijn: de alwetende God en ik samen weten hoe deze beslissing tot stand kwam en dat in deze situatie dit zo mag, zo moet, of juist zo niet kan. Als we het zo bezien, dan is een gewetensbeslissing een heel tere beslissing. Een beslissing voor Gods aangezicht. Het beste geweten is een geweten dat functioneert voor Gods aangezicht; dicht bij de Heere, in Zijn vreze.

Het geweten ontwaakt

"Er wordt soms gesproken over de vierschaar der consciëntie; wat wordt hier nu mee bedoeld?" Als de Heere in ons leven komt, ontwaakt ons geweten. Dan gaat Hij Zijn wet in ons binnenste schrijven. Dan wordt ons geweten naar die wet genormeerd. Dan worden we gedaagd voor de vierschaar van ons geweten. Eigenlijk worden we gedaagd voor de vierschaar van de alwetende God. Ze voel je dat in je geweten. Dan ga je je leven anders beoordelen, je woorden, je gedachten. Hetgeen je doet en hetgeen je nalaat, je leven van nu en je verleden. Je gaat de dingen zien en beoordelen, zoals God ze ziet en beoordeelt.

In het leven van Saulus van Tarsen werd die rechtbank opgericht toen hij op weg was naar Damascus. Later schrijft hij daarover. Je kunt dat lezen in Romeinen 7: 7 en verder. Hij heeft het zo ervaren dat hij voor die tijd zonder de wet leefde. Hoe wettisch hij ook was als farizeeër, maar in feite leefde hij zonder de wet. Hij besefte niet echt wat Gods wet inhield. Bijvoorbeeld besefte hij niet dat begeren zonde was.

Als de Heere in ons leven komt, wordt Zijn heiligheid in ons hart afgedrukt. En tegelijk wordt iets van Zijn liefde in ons gewerkt. Daardoor krijgen we Hem lief en gevoelen we dat we zonder Hem in het leven staan. De zonden maken scheiding. Zijn normen en waarden krijgen we lief. Dan gaan we ons leven daarnaar beoordelen. Met welk gevolg? Wee mijner dat ik zo gezondigd heb. Ik zie mijn zonden steeds voor ogen zweven. Ik heb gedaan dat kwaad is in uw oog.

Vrijspraak in het geweten

Het is het grote wonder van Gods genade dat Hij juist in zo'n weg van ontdekking plaats gaat maken voor de Heere Jezus. De Heilige Geest overtuigt ons van onze verlorenheid, om ons heen te leiden tot de Heere Jezus. Hij kwam immers, niet om te roepen rechtvaardigen, maar zondaren tot bekering. Hij is gezonden om te zoeken en zalig te maken wat verloren was. Grote genade wanneer we dat door het geloof leren. Als we zo de Heere Jezus mogen leren kennen, geeft dat verwondering en maakt dat ons klein.

Soms leert de Heere Zijn kinderen in een bijzondere weg krachtig de inhoud van antwoord 60 van onze Heidelbergse Catechismus kennen. "Al is het dat mij mijn geweten aanklaagt dat ik tegen al de geboden Gods zwaar gezondigd en geen daarvan gehouden heb, en nog steeds tot alle boosheid geneigd ben, nochtans schenkt God mij zonder enige verdienste mijnerzijds uit louter genade de volkomen genoegdoening, gerechtigheid en heiligheid van Christus en rekent mij deze toe". Wanneer we dit helder door het geloof mogen leren kennen, spreken we wel van "de rechtvaardigmaking in de vierschaar der consciëntie." Niet dat ons geweten ons vrijspreekt. God spreekt vrij en Hij doet ons dat door het getuigenis van Zijn Geest en Woord door het geloof weten. Tot grote verwondering.

Jouw geweten? De rechtbank van jouw geweten? Laten we bidden om een geweten dat eerlijk is voor God. En vooral: om iets van die vrijspraak Gods in ons geweten door het geloof te mogen leren kennen.

Stel je vragen

Ds. P. Mulder en de heer J.H. Mauritz beantwoorden vragen van jongeren. Heb je vragen? Mail naar steljevragen@cbgg.nl. Je kunt natuurlijk ook schrijven naar Redactie Daniël, Stel je vragen, Postbus 79, 3440 AB  Woerden. Voor deze rubriek hoef je niet per se je naam er bij te zetten, maar dan krijg je ook geen antwoord als je vraag niet in Daniël beantwoord kan worden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen