Amerikaanse auteurs

Leeswijzer is enige jaren geleden opgezet om aandacht te besteden aan Nederlandse literatuur. Enige tijd geleden vroeg de redactie me echter of ik iets wilde schrijven over enkele Amerikaanse auteurs. Ik heb daar even over nagedacht. 't Is tenslotte niet mijn vakgebied, maar vooruit, met de grote vakantie in zicht moest er wel wat mogelijk zijn.

Nachtwake in Jeruzalem

Natuurlijk moest er een boek van de Thoenes bij zijn. Dat werd Nachtwake in Jeruzalem, deel 1 uit de serie De erfenis van Sion. Ik vond dat ik ook niet om Francine Rivers heen kon. Van haar heb ik Een stem in de wind meegenomen op vakantie. Bovendien heb ik de roman Verstoten van Beverley Lewis uit de serie over de Amish gelezen. Ik vermeld dit nadrukkelijk vooraf, omdat ik niet een hele verzameling Amerikaanse auteurs heb gelezen. Anderzijds geven drie boeken voldoende stof voor een artikel als deze LeesWijzer.

In alle drie de boeken zit een flinke dosis spanning. Kennelijk moeten de auteurs, met name de Thoenes en Rivers, het daarvan hebben. Op zich is daar niets mis mee, al vraag je je bij het lezen natuurlijk wel af, of het verhaal realistisch blijft. En op dat punt frons je als lezer nogal eens je wenkbrauwen. Laat ik maar beginnen met Nachtwake in Jeruzalem. Het speelt zich af op vijf dagen: vrijdag 14 mei 1948 (de dag waarop de staat Israël wordt uitgeroepen) t/m dinsdag 18 mei. Het zijn dagen waarin een hevige strijd tussen Joden en moslims om Jeruzalem plaats vindt. Die strijd wordt gedetailleerd beschreven. Hoewel de moslims in de meerderheid zijn, boeken de Joden kleine successen. Die hebben ze te danken aan de genialiteit en volharding van de hoofdpersonen uit deze roman: Mosje Sachar, Jacob Kalner, Alfie Halder en enkele andere personen die al in andere series van Thoene een hoofdrol hebben gespeeld.

De beschrijving van de personen in dit boek is enorm zwart-wit. We treffen voortdurend goede en slimme Joden aan tegenover slechte en sluwe Arabieren. En als er eens Arabieren in voorkomen die niet dom of wreed zijn, dan zijn dat twee jongens, die sympathie voelen voor de Joden en eigenlijk aan hun kant staan. Het blijft niet bij karakterkenmerken, nee ook uitwendig spelen deze tegenstellingen een belangrijke rol. Mosjes onverschrokken en dappere vrouw Rachel is "een schoonheid met blauwe ogen en donker haar", later weer een "mooie vrouw met kobaltblauwe ogen"; Jacobs vrouw Lori een "goudblonde jonge vrouw"; Hannah Cohen wordt getekend als "een kenau van liefdadigheid" en zo gaat het door. Daartegenover vind je dan de beschrijving van bijvoorbeeld rabbi Akiva, die met de Arabieren heult: zijn "varkensogen puilden uit" of van de valse Arabier Dajani, die als zeer onaantrekkelijk wordt beschreven. De wijze waarop het verhaal verteld wordt, vind ik erg verward. In veel moderne literatuur maken schrijvers gebruik van flashbacks, waarbij je als lezer soms goed moet opletten wat zich in het heden en wat zich in het verleden afspeelt. Als een schrijver dit goed doet, maakt dat het lezen tot een boeiend avontuur. In dit boek springt de auteur echter in het heden voortdurend van de ene plaats naar de andere: dan ben je enkele bladzijden bij Mosje Sachar, dan weer bij dokter Baroech of bij de twee Arabische jongens. Daardoor wisselt ook voortdurend het vertelperspectief en worden de diverse verhaaldraden telkens weer verbroken. Dit levert een verbrokkeld geheel op, dat niet prettig leest. Ook in de andere boeken van Bodie Thoene is dat trouwens het geval. De gebeurtenissen worden bovendien op een manier verteld die realistisch moet heten, maar die op sommige plaatsen bijna meewarig aandoet. Lees bijv. op blz. 300, hoe de Arabier Dajani zijn bange mannen "aanmoedigt" en op blz. 310 hoe de dappere Jacob Kaïner twee mannen uit een brandende bus redt. Dit soort stoer en menslievend gedrag doet echt niet meer waarachtig aan. Je vraagt je dan echt af of je nu moet geloven dat de dappere mannen alleen aan de kant van de joden en absoluut nooit aan de kant van de Arabieren staan. Ook de manier waarop beschreven wordt hoe Dajani wordt gedood en de jonge Arabier Daoud op het nippertje aan de dood ontsnapt, vraagt te veel van de lezer: zulke vormen van onwaarschijnlijkheid moet een schrijver niet in een boek stoppen.

Tenslotte nog een levensbeschouwelijk aspect: deze boeken worden geprezen als christelijke romans. Maar dat christelijke gehalte is van zo'n algemeen en oppervlakkig gehalte, dat het mijns inziens geen werkelijke bijdrage aan het geheel levert of het boek 'voor ons' nu juist meer acceptabel en aanbevelenswaardig maakt. Het verbaast me echt dat het werk van de Thoenes in zoveel duizenden exemplaren over de toonbank gaat.

Verstoten

Verstoten van Beverley Lewis is een heel ander boek. Je kunt het het beste als een streekroman typeren. Het levert een eenvoudig verhaal op, waarin liefde een belangrijke plaats inneemt, maar waarin tevens de Amish-gemeenschap in Pennsylvania (VS) wordt beschreven. Het 22-jarige Amish-meisje Katie Lapp heeft zich haar hele leven slechts moeizaam weten te schikken in het leven van deze bevolkingsgroep die op zeer strikte wijze leeft zonder de verworvenheden van de moderne maatschappij en techniek te accepteren. Ze voelt zich geen Amish.

Enkele dagen voor haar huwelijk met de weduwnaar John Beiler, de bishop van de Amish-gemeenschap, doet ze een afschuwelijke ontdekking: zij is niet de natuurlijke dochter van Samuël en Rebecca Lapp, maar een aangenomen kind. Tijdens de huwelijkssluiting vlucht ze weg, wat voor haar pleegouders en de hele gemeenschap een enorme schande is, die een grote schok teweeg brengt. Ze wordt uit de (kerk)gemeenschap verbannen als ze geen schuldbelijdenis wil doen. Dat betekent dat niemand ook nog maar één woord met haar mag wisselen. Als ze hoort dat haar echte moeder (die in de laatste fase van een ongeneeslijke ziekte verkeert) enkele dagen geleden in de buurt op zoek naar haar is geweest, besluit ze haar zelf te gaan zoeken.

In dit boek wordt op boeiende wijze verteld hoe het dagelijkse leven in een Amish-dorp eraan toe gaat. De typische rituelen, de volkomen van de moderne wereld afgezonderde levenswijze en de bijzonder hechte gemeenschap komen goed in beeld. De beschrijving van de karakters blijft wat boekerig, al springt de figuur van Katie er wel positief uit. De schrijfster vermeldt in een woord van dank aan het einde van het boek hoe ze belangstelling voor en zelfs vriendschappen binnen de Amish-gemeenschap heeft. Toch kun je goed (niet alleen tussen de regels door) merken dat ze geen echte affiniteit heeft met de wijze van leven en denken van de Amish. Het slot van deze roman vraagt helaas weer erg veel goedgelovigheid van de lezer. Nét als Katie haar dorp ontvlucht is, krijgt haar schoonzusje een brief van de doodgewaande Dan Fisher, Katies vroegere geliefde. Hij wil terugkeren naar zijn dorp, waar hij zich vroeger in de sfeer en gewoontes ook niet kon schikken. Het levert natuurlijk de aanzet voor de volgende roman uit deze serie op, maar een schoonheidsprijs verdient zo'n toevalligheid niet.

Een stem in de wind

Tenslotte aandacht voor Een stem in de wind van Francine Rivers. Ik vind haar de beste schrijver van de drie. Toen ik aan deze pil van bijna 500 bladzijden begon, keek ik ertegenaan, maar voor ik het wist, had ik er de helft opzitten. Het speelt zich af in de tijd van de vroege christengemeenten in het oude Rome en Efeze. Op intrigerende wijze weet ze de worsteling tussen heidendom (Germaans en Romeins) en het christendom gestalte te geven. Hoofdpersoon is de joodse slavin Hadassa, het eigendom van de rijke Romeinse Julia. Hadassa is een christin, die door haar trouw en oprechtheid de aandacht trekt, door iedereen geacht wordt, maar die het heel moeilijk vindt om rechtstreeks haar geloof te belijden tegenover de Romeinen. Dat zou haar ook het leven kosten. Langzamerhand bloeit er liefde op tussen haar en Julia's broer Marcus, een onmogelijke liefde vanwege het standsverschil tussen de vrije, rijke Romein en een slavin, maar nog meer onmogelijk omdat Hadassa zich niet wil binden aan een heiden, zelfs niet als Julia haar de vrijheid schenkt. Een vierde hoofdpersoon in deze roman is de Germaanse gladiator Atretes, een van de vele mannen op wie Julia verliefd wordt. Aan het einde van de roman laat Julia het zover komen, dat Hadassa kleur moet bekennen. Als ze dan de vrijmoedigheid heeft haar geloof te belijden, betekent dat haar dood voor de wilde dieren in de arena.

De personen in deze roman worden goed getekend. Ze gaan voor je leven en krijgen van de schrijfster de nodige diepgang mee. Wat dat betreft, vind ik deze roman duidelijk uitsteken boven de andere twee besproken boeken. De gebeurtenissen en de historische context waarin die zich afspelen, lijken me ook goed en betrouwbaar weergegeven. Toch moet ik ook bij dit boek nog een aantekening maken. Van begin tot eind loopt het boek over van twee ingrediënten: sensualiteit en bloeddorst. Al gebruikt de schrijfster geen onvertogen woord in de beschrijvingen van de liefdesperikelen van Julia, zóveel zwoele beschrijvingen en zóveel duidelijke verwijzingen naar haar 'liefdesleven' zijn wel wat te veel van het goede. Ik vind dat we in 'onze kringen' terecht kritiek hebben op de onverbloemde erotiek in veel moderne literatuur. Maar dan keuren we (bijvoorbeeld in het reformatorisch voortgezet onderwijs) vaak boeken af om heel wat minder bladzijden dan de steeds verhullend beschreven maar (op de achtergrond?) wel degelijk aanwezige wellustige levenswijze van met name Julia. En de beschrijvingen van de strijd tussen Romeinen en Germanen maar ook de veelvuldig beschreven wrede taferelen in de arena zijn wel erg veel van het niet-goede! Misschien zullen sommige lezers zeggen: dat dient als zwarte achtergrond waartegen het geloof des te beter gaat schitteren. Toch vind ik dat ik dan door heel veel van deze scènes heen moet lezen om die schittering te ontdekken. Ik maak me sterk dat de 'bekoring' van dit boek toch vooral uit de spanning van liefde en strijd moet komen. Ik kan me daarom ook goed voorstellen dat ds. Tj. de Jong in het blad Standvastig niet zo positief oordeelde over de romans van Francine Rivers over Bijbelse vrouwen.

Bovendien nog dit: toen ik me liet vertellen dat in het vervolg op deze roman Een echo in de duisternis Hadassa ineens weer blijkt te leven, kreeg ik toch even het kriegele gevoel: hè, laat deze schrijfster zich ook tot zulke trucs verleiden! Mijn eindoordeel is dus niet onverdeeld positief. Ik vind het jammer, ja zelfs zwak, als een auteur probeert zijn publiek te bespelen met sensatie. En dat zit hier duidelijk in. Ik vind het nog minder als die sensatie gebruikt wordt om (zogenaamd?) een christelijke boodschap over te brengen. En... het leest zo lekker? Is luiheid ineens goed als het om lezen gaat? Dat wil er bij mij niet in. Een wat meer kritische houding tegenover deze boeken zou in onze gezindte beslist niet misstaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen