Vraaggesprek met mr. dr. J. T. van den Berg

Kunt u ons vertellen wat het maatschappelijk belang is van het waarden- en normendebat?

Dit debat is vooral vorig jaar in onze samenleving sterk op gang gekomen. In veel opzichten is 2002 een bijzonder jaar geweest. Met name de gebeurtenissen rond de moord op Pim Fortuyn hebben als het ware een schokgolf veroorzaakt. Diepe uitingen van onvrede en onbehagen bleken heel breed te leven. De verloedering van onze samenleving, het toenemende geweld en de zedeloosheid veroorzaakten gevoelens van onbehagen. Het besef dat het verval van normen en waarden tot onaanvaardbare proporties was gegroeid, was dus breder dan alleen in eigen kring aanwezig. Maar door de gebeurtenissen van verleden jaar kreeg dit als het ware een uitlaatklep. Als gevolg daarvan is het debat over waarden en normen ook hoog op de politieke agenda gekomen. Minister-president Balkenende heeft zich er persoonlijk sterk voor gemaakt, dat dit thema nu echt wordt opgepakt en de Tweede Kamer heeft enige tijd geleden een eerste debat hieraan gewijd. Het grote belang hiervan is dat nu eindelijk ook in veel bredere kring wordt gezien dat waarden en normen van levensbelang zijn voor de hele samenleving en dat dit niet alleen iets is uit het verleden, zoals vaak werd gezegd. Wie zich tot voor kort uitsprak voor herstel van normen, werd al gauw beschuldigd van zedenmeesterij. Vrijheid, blijheid was het motto. Nu is het klimaat toch wel wat anders geworden. En die situatie geeft ons de mogelijkheid, maar ook de plicht om de essentiële betekenis van de Bijbel als bron  voor waarden en normen voor het voetlicht te brengen. Daartoe is vorig jaar ook het Platform Waarden en Normen opgericht, waar tientallen organisaties uit de breedte van de gereformeerde gezindte aan deelnemen, met als doel de inbreng vanuit onze kring in het maatschappelijk debat te stimuleren en te bundelen. Vanuit dit Platform worden tal van activiteiten ontwikkeld. Zo is het de bedoeling dat 11 september a.s. een groot congres wordt georganiseerd, waarbij de minister-president aanwezig hoopt te zijn. Ook de organisaties van Vrouwenbonden doen aan het Platform mee, wat ik erg waardevol vind. In de stuurgroep die alle activiteiten van het Platform coördineert, vertegenwoordigt mevr. M.C. Baarda-Wiegel (Christelijke Gereformeerde Bond Vrouwenverenigingen) het Comité Vrouwenbonden.

Hoe komt het dat in de breedte van de maatschappij inmiddels zo goed als niets meer gehoord wordt over dit debat?

Helaas lijkt het er inderdaad op dat het maatschappelijk debat al weer aan het wegebben is. Dat zou natuurlijk een heel slechte zaak zijn. Dat heeft er mee te maken dat in de publieke opinie de gebeurtenissen van 2002 naar de achtergrond zijn geraakt. Je ziet dat ook aan de afnemende belangstelling voor de figuur van Fortuyn. De Golfoorlog heeft ook veel aandacht opgeëist. Daarnaast zie je dat in de politiek alle aandacht weer gericht wordt op de economische omstandigheden; die staan centraal bij de kabinetsformatie. Over waarden en normen lijkt in dat kader haast niet meer te worden gesproken. Toch komt dit thema in de politiek zeker terug. De regering heeft over dit onderwerp aan haar belangrijkste adviesorganen een advies gevraagd, wat rond de aanstaande jaarwisseling zal worden uitgebracht. Dan komt het in ieder geval weer op de politieke agenda.

Welke bijdrage kan de gereformeerde gezindte volgens u desondanks nog aan dit debat leveren?

Het debat mag niet stoppen! Het besef moet levend blijven dat herstel van waarden en normen absoluut noodzakelijk is voor de leefbaarheid van onze samenleving. Daarbij gaat het er ons uiteraard met name om dat de betekenis van de Bijbelse waarden weer wordt beseft. Daarom zullen wij er vanuit onze kring alles aan moeten doen om de discussie levend te houden. Dat gebeurt vanuit het Platform bijvoorbeeld in de richting van de politiek. Verder kunnen alle organisaties ook afzonderlijk hun bijdrage leveren door in te springen bij bepaalde voorstellen of ontwikkelingen in de maatschappij. De Vrouwenbonden hebben op dat punt al een goede traditie. Er is zoveel aan de hand in ons land en we hebben zo'n rijke Boodschap! Alleen terugkeer naar de Bron geeft uitzicht in alle problemen en is echt heilzaam. Het gaat er wel om dat we ons geluid zo helder en concreet mogelijk verwoorden; we moeten immers goed beseffen dat dit geluid mijlenver afstaat van onze postmoderne tijd. Maar aan de andere kant, als je heel concreet kunt laten zien hoe actueel de Bijbelse boodschap ook voor onze tijd is, dan zijn er toch soms ook verrassende openingen. Laten wij wat dat betreft gewoon onze plicht maar doen, dan mogen we de uitkomst aan de Heere overlaten.

Hoe kunnen we voorkomen dat ook binnen onze kring de aandacht voor het debat wegebt?

Het is inderdaad heel belangrijk dat wij ook in eigen kring het debat over normen en waarden levend houden. Daar hebben we zelf ook alle belang bij. Wij staan immers zelf met onze kinderen midden in deze samenleving. Wij leven nu eenmaal niet op een eilandje. Denk eens aan alles waar onze kinderen dagelijks (ook op straat) mee in aanraking komen via media en reclame! Zijn wij niet duur verplicht er alles aan te doen om verdere verloedering van onze maatschappij tegen te gaan? Daar moet ieder zich vanuit zijn of haar eigen positie en plaats voor inzetten. Daarbij mogen we onszelf niet vergeten. Beantwoorden wij zelf aan de normen die we anderen voorhouden? De samenleving let scherp op ons! Daarom is er als wij over waarden en normen in de samenleving spreken ook altijd huiswerk voor onszelf. Ik denk dat dit ook een punt is dat in de gezinnen meer aandacht zou moeten krijgen.

Gaat de discussie in politieke kringen meestal niet meer over fatsoen dan over waarden en normen?

Als we zien, wat er tot nu toe feitelijk gebeurt met het waarden- en normendebat, dan gaat dat heel vaak over nogal concrete dingen in de directe leefomgeving. Fatsoen moet je doen, is een bekende uitspraak van minister-president Balkenende. In verschillende gemeenten zijn ook plannen en regels voor fatsoen opgesteld. Dat is op zichzelf een goede zaak. Er is terecht veel ergernis over alledaagse dingen, zoals gebrek aan respect voor ouderen, vervuiling van de straat en dergelijke. Het grote gevaar is echter dat de discussie daarbij blijft steken. Dat gevaar is des te groter, omdat dat vaak dingen betreft waarover we bet allemaal nog wel eens kunnen worden. Het probleem is echter dat die eensgezindheid - als het gaat over de dieperliggende wortels - gauw afgelopen is. Wij leven in wat men noemt een pluriforme samenleving: ieder maakt zelf wel uit wat zijn normen zijn. Van Bijbelse normen wil de moderne mens al helemaal niet meer boren. Dat is iets van vroeger waar men echt niet meer naar terug wil. Daarom zijn we in het verleden ook in de politiek debatten over dit onderwerp steeds weer vastgelopen. Normen en waarden, jawel, maar welke?

Om de werkelijke problemen van onze samenleving te lijf te gaan, zullen we dieper moeten graven dan fatsoensnormen. De armoede en verlegenheid van onze moderne maatschappij is juist dat men niet wil erkennen dat Bijbelse normen juist rijke en perspectief biedende normen zijn! Ze hoeven niet meer te worden uitgevonden. We mogen het gerust als onze roeping zien deze normen uit te dragen!

Denkt u dat er in onze eigen kring voldoende aandacht is in de gezinnen voor normoverdracht?

In onze samenleving zijn er twee grote problemen op dit terrein, namelijk over welke normen hebben we het en wie moet normen overdragen? Vanouds spelen gezin, kerk en school daarin een essentiële rol en dat is ook voluit Bijbels. Door de ontwikkelingen in onze samenleving is ook de normoverdracht onder zware druk komen te staan. Voor de grote meerderheid in onze samenleving speelt de kerk geen rol van betekenis meer. De positie van het gezin is zoals we weten sterk uitgehold, met alle gevolgen van dien, zie maar de ontzaglijke jeugdproblematiek. Wij mogen dankbaar zijn dat onder ons gezin en kerk nog zo'n centrale plaats innemen; daar zal ook samen met onze scholen de overdracht van waarden en normen gestalte moeten krijgen. Maar daar moeten wij dan ook wel zuinig op zijn! Dat is de andere kant. Ik denk dat wij enerzijds lang niet genoeg beseffen hoe bevoorrecht wij in onze kring nog zijn, maar anderzijds ook niet hoeveel gevaar wij lopen in onze huidige maatschappij. Ik zei immers al: wij leven niet in een isolement. Het wapenen van onze kinderen - juist via de overdracht van Bijbelse waarden en normen - zal veel meer bewust aandacht moeten hebben. Wij moeten blijvend beducht zijn voor het gevaar dat onze gezinnen van binnenuit worden uitgehold.

We moeten zelf weten en onze kinderen bijbrengen in welke tijd wij leven, maar ook juist daartegenover laten zien welke uitnemende waarde Gods Woord en de daarop gegronde waarden en normen hebben. Zo alleen zullen we onder Zijn zegen met onze gezinnen staande kunnen blijven in de maalstroom van deze tijd!

Meneer Van den Berg, heel hartelijk dank voor uw bereidheid om met ons na te denken over dit onderwerp. Wij wensen u als lid van de stuurgroep namens de Vrouwenbond van harte toe dat de Heere Zijn zegen wil verbinden aan al het werk van het Platform Waarden en Normen!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen