"Beste filter is de vreze des Heeren"

Wie een blaadje van één of andere elektronicazaak openslaat, ontdekt dat een pc zonder dolby-surround boxen, DVD-speler, modem en stapels spelletjes bijna niet meer te koop is. Dus: kopen zo'n multimediading. In huis gebruikt iedereen het apparaat. Pa werkt er wat op voor de zaak en doet de belastingaangifte via internet. Ma internetbankiert, mailt met wat dames van het bestuur van de vrouwenvereniging. Zoon nummer één zoekt info op voor schoolwerkstukken en mailt met wat vrienden. Verder kijkt hij af en toe een DVD-tje, ook wel als z'n ouders niet thuis zijn. Dan zijn die boxen toch wel gaaf. Zus chat graag, en zoon nummer twee vermaakt zich dagelijks met geavanceerde spellen als Half-Life 2. Uitzonderlijk beeld? Ik hoop het, maar ben bang van niet.

Tekstverwerking

In het verlengde van de ontwikkeling van de pc als tekstverwerker tot multimedia-apparaat groeit de pc steeds verder naar de tv toe. Dat is een gevaarlijke ontwikkeling. Niet omdat de tv hét voorbeeld van het kwaad is. Dan zijn er nog wel andere dingen te bedenken. Maar deze ontwikkeling betekent dat we op termijn gemakkelijker tv via internet kunnen bekijken dan via een televisietoestel. En dan halen we via de achterdeur een medium in huis wat we jarenlang via de voordeur hebben geprobeerd tegen te houden.

Toen de televisie opkwam was al snel duidelijk dat het medium vrijwel alleen vermaak te bieden had. Nieuws, achtergronden en andere nuttige informatie waren ook via andere media, zoals de krant en het tijdschrift, te verkrijgen. Onder andere dit hebben de Gereformeerde Gemeenten doen besluiten om de tv te weren uit de gezinnen. De gevolgen van deze besluiten voor de gemeentepraktijk vallen buiten het blikveld van dit artikel, maar het is een feit dat deze opstelling behoudend heeft gewerkt. De wereldgelijkvormigheid sloeg in gezinnen waar de tv buiten de deur bleef in het algemeen minder hard toe dan waar hij wel binnenkwam. Televisiebezit ging overigens vaak gepaard met een wereldse levensstijl, ook op andere terreinen.

Op eenzelfde manier kunnen we niet met internet omgaan. Een aansluiting op internet verloopt in verreweg de meeste gevallen via de computer. Dit apparaat heeft in onze gezindte een hogere 'bezittingsgraad' dan gemiddeld in de samenleving. In tegenstelling tot de televisie staat het apparaat dus al in huis en wordt voor allerlei nuttige (en minder nuttige...) zaken gebruikt. Tekstverwerking is wel de belangrijkste. Maar ook het gebruik van internet zelf is veel breder dan bij de televisie. Is tv vooral vermaak (gebleven), internet biedt via toepassingen als e-mail en 'world wide web' heel nuttige dingen, die in het bedrijfsleven en het onderwijs inmiddels noodzakelijk zijn geworden en niet meer uit onze samenleving zijn weg te denken.

Ook in gezinnen wordt veel gebruik gemaakt van internet. Denk aan e-mailverkeer met medestudenten, collega's, familie, (kerkelijke) commissies en verenigingen, mededeputaten en het verkrijgen en verschaffen van informatie via het 'www' en andere toepassingen van het internet. Niet alles zal even noodzakelijk zijn, maar nuttig is het vaak wel en dat bewijst dat internet minder makkelijk valt te weren dan de tv.

Microsoft

En dan nu binnen enkele jaren tv via de pc! De ontwikkelingen daarvoor zijn in volle gang. In 1997 was prof. dr. J. Groebel, hoogleraar sociale psychologie van de massacommunicatie, nog sceptisch: "Kijk maar hoe je pc en tv gebruikt. De afstand tot het apparaat is verschillend en de plaats ervan in huis is een andere. Met je pc heb je een intieme relatie: je zit er vlakbij en het apparaat is sterk dialogisch. Tussen de tv en de gebruiker is een veel grotere afstand. Of dat zomaar verandert, is de vraag". De Stuurgroep Elektronische Snelweg van minister Wijers (Economische Zaken) verwoordde het destijds zo: "De televisie blijft in de ogen van de stuurgroep door zijn plaats in de huiskamer voornamelijk bestemd voor vermaak met een scheutje informatie en telewinkelen of het snel afsluiten van een verzekering. De pc, meestal in studeer- of slaapkamer, wordt het centrum van bezigheden waarvoor concentratie en dus rust noodzakelijk is." (Bron: Reformatorisch Dagblad, 26 april 1997). Op dit moment is de langverwachte 'convergentie', de samensmelting tussen tv en pc, niet langer theorie. Verschillende fabrikanten zijn ermee bezig en hebben in maart 2003 op de computerbeurs Cebit in Hannover hun aspiraties laten zien. In het RD van 18 maart 2003 schreef wetenschapsredacteur dr. ir. S.M. de Bruijn daar enkele artikelen over. Duizelingwekkend. Binnen enkele jaren komen producten als Activity Media Center (Fujitsu-Siemens), Multi Media Link (Philips), Home Server (Sony en Samsung) of Enjoyment Network (BenQ) op de markt.

De drijvende kracht achter deze producten is het softwarebedrijf Microsoft, dat zich steeds nadrukkelijker op de markt van het vermaak stort. Sinds Windows 98 zijn we vertrouwd met mappen als Mijn documenten en Mijn afbeeldingen. Inmiddels voegt Windows XP Media Center Edition, het besturingssysteem XP in een versie die pc en tv combineert, daar een nieuw lijstje aan toe: My TV, My Music, My Pictures, My Videos en Play DVD. Keith White, directeur marketing van Microsoft, ziet dit besturingssysteem als de spin in het web in het komende 'digitale decennium'. "Al die apparatuur gaat samenwerken, in combinatie met de pc en allerlei internetdiensten. E-mail en instant messaging gebeurt nu alleen op de pc, maar straks ook op je telefoon en op de tv: u hebt een nieuw bericht ontvangen."

Koelkast

Een functie waar Microsoft vooral reclame mee maakt, is de mogelijkheid om de tv 'stop te zetten', net als bij een video, zodat de kijker geen seconde hoeft te missen. "Als je naar je favoriete programma kijkt en je moet even naar het toilet, druk je op de pauzeknop. De computer neemt het programma op voor je en als je terugkomt, kun je verder kijken waar je gebleven was." Wegschrijven van een favoriet programma naar een DVD hoort tot de standaardmogelijkheden, evenals zoeken in elektronische programmagidsen en een week vooruit programmeren van het opnemen van films. Tijdens het bladeren door het digitale fotoalbum of de muziekvoorraad, blijft in een hoekje van het scherm het tv-programma zichtbaar.

In de Verenigde Staten is inmiddels Sony's Room Link te koop. Dit is een onopvallend kastje, dat de schakel vormt tussen tv en pc. Enkele mogelijkheden: de afstandsbediening van de tv werkt nu ook als muis. Op het grote tv-scherm verschijnen de vakantiefoto's en de DVD's, en een overzicht van alle beschikbare muziek, rechtstreeks vanaf de computer. "In de toekomst bedienen we ook het koffiezetapparaat en de koelkast met deze afstandsbediening." "De gedachte hierachter is dat we mensen de mogelijkheid bieden om te werken en zich te vermaken waar ze maar willen en wanneer ze dat willen", zegt Rudy Provoost, directeur consumentenelektronica van Philips over 'zijn' iPronto. "Als je, net als ik, in Italië woont, en je zit met je gezin op vrijdagmiddag tv te kijken, en je wilt weten of je dat weekend nog kunt gaan skiën in de Alpen, dan surf je met de iPronto van Philips even naar het weerbericht."

Bewustwording

Wat hebben deze ontwikkelingen ons te zeggen? Een tv staat in de meeste van onze huiskamers niet. Een pc echter wel. En in veel gevallen koppelen we er een scanner, digitale camera en/of camcorder aan vast. Ook een DVD-speler raakt ingeburgerd, ondanks het feit dat deze techniek vooral voor films wordt gebruikt. De stap naar de pc-tv in de huiskamer is dus ook voor ons een aantrekkelijke. Niet vanwege de mogelijkheid om tv te kijken, maar vanwege de andere mogelijkheden die zo'n multimediacenter biedt of omdat wellicht straks niet anders te koop is. Nu al zie je dat pc's standaard zijn uitgerust met allerlei multimediatoepassingen waar je niet op zit te wachten. Sluipenderwijs komen zo allerlei (multi)mediatoepassingen de huiskamer binnen, die we jarenlang geprobeerd hebben buiten onze gezinnen te houden.

De nieuwe technieken zijn onmiskenbaar interessant en hebben grote aantrekkingskracht op jongeren. Ook op volwassenen trouwens. Dit maakt dat we vaak blind zijn voor de consequenties van al deze ontwikkelingen, met name ook op langere termijn. Ik heb de indruk dat met name de duivel meer met een lange termijnvisie werkt dan wij. Waar brengen al deze mogelijkheden (tot entertainment) ons? Te vrezen valt dat we veelal aan de voeten van het gouden beeld terechtkomen. Daarom is een bewustwording nodig, ook onder jongeren. Een soort grondhouding, zonder in dit artikel - vooruitlopend op nieuwe producten - in te gaan op concrete handreikingen. Waarom koop je nieuwe dingen? Waarom zo graag een DVD-speler, een mobieltje met GPRS en MMS, waarom MP3-bestanden en chatten? Als je het 'puur voor de fun' doet, weegt dat dan op tegen het gevaar van nutteloze tijdsbesteding en de flinterdunne grenzen tussen goed en kwaad op bijvoorbeeld het internet? Je kunt je tijd tenslotte maar één keer besteden en ons hart sluit nauw aan bij de zonde, ook op internet.

Daarmee zijn we bij het belangrijkste punt terechtgekomen. Deze ontwikkelingen dringen ons te meer tot bekering. Of het nu over de tv gaat of over internet of over een combinatie van die twee, bekering is en blijft noodzakelijk. Met name multimedia trekt door beeld en geluid af van een leven met de Heere en verleidt ook tot zondigen. Zonder het zaligmakende geloof in de Heere Jezus Christus kunnen we niet staande blijven in deze ontwikkelingen. Zonder de 'vreze des Heeren' zullen we niet wijken van het kwade. Dat 'filter' moet in ons hart zijn.

Daarop aansluitend moeten we goed onze verantwoordelijkheid verstaan. Dan moeten we het over noodzakelijk gebruik hebben. Het is namelijk helemaal niet christelijk om zomaar allerlei media te omarmen alsof het onschuldige ontwikkelingen zijn.

Vreemdeling

Wel eens van 'distantie' gehoord? Dat is de christelijke levenshouding dat je vreemdeling op de aarde bent en je verre houdt van bijvoorbeeld ontwikkelingen die je van de Heere en Zijn dienst aftrekken. En wordt dezer wereld niet gelijkvormig, maar wordt veranderd door de vernieuwing uws gemoeds. (Romeinen 12: 2) Kinderkens, bewaart uzelven van de afgoden. (1 Joh. 5: 21) Als je zo naar de moderne media kijkt valt er wel eens wat af en blijft het noodzakelijke over.

De praktijk leert echter dat het besef van vreemdelingschap en het leven van een pelgrim die op reis is naar een beter vaderland vaak ver te zoeken is. We zijn gefascineerd door de mogelijkheden die de wereld ons onderweg biedt. Dan vergeten we dat we op reis zijn naar de eeuwigheid. Wie in die roes leeft, gaat anders om met moderne media en haalt - voor hij het weet - de wereld in huis.

Ds. W. Visscher, predikant in Amersfoort en voorzitter van de Jeugdbond, over 'afstand houden': "Vreemdelingschap is een zaak van het hart. We hebben een nieuw hart nodig. Vreemdelingschap betekent dat we hier op de aarde niet thuis zijn. Dat we op doorreis zijn naar onze eeuwige bestemming en dat dit een levende werkelijkheid is in ons leven. Bij dat vreemdelingschap behoort ook gehoorzaamheid aan Gods geboden. Denk maar aan Psalm 119 vers 10 (berijmd). Zulke mensen zullen er altijd zijn en blijven. Ook in 2003. Ook als we in school of op ons werk gebruik maken van internet. Bij het vreemdelingschap krijgt de Heere de eerste plaats in ons leven. En ook in de 21e eeuw gaat het welbehagen des HEEREN door Jezus hand gelukkiglijk voort. Laten onze jongeren veel bidden om Gods bewarende en bekerende genade. Daniël en zijn drie vrienden zijn ook aan het hof van Babel staande gebleven. De God van Daniël en zijn vrienden leeft ook vandaag. Laten we die God zoeken."

Eigen verantwoordelijkheid

Dit nadenken over noodzakelijk gebruik maakt ook dat we meer en meer op onze eigen verantwoordelijkheid 'teruggeworpen' worden. In vroeger tijden bepaalde de kerk, de dominee of de kring in sterke mate wat wel en niet oorbaar was. Door de verwevenheid van zakelijk en privé, entertainment en noodzakelijke toepassingen is dat nu veel moeilijker geworden. Met die eigen verantwoordelijkheid moeten we leren omgaan.

De synodale commissie Bezinning ICT - die in 2002 verslag uitbracht op de Generale Synode - heeft daar al een aanzet toe gegeven in haar rapport: "Als commissie zijn we van oordeel dat beslissingen over gebruik/niet gebruik van de moderne communicatiemiddelen niet oppervlakkig genomen mogen worden. Distantie moet in alle beslissingen voorop staan. Omdat de noodzaak van een keuze voor internetgebruik in veel gevallen niet door de kerk te bepalen is, zullen we meer en meer een beroep op de verantwoordelijkheid van de gemeenteleden moeten doen om voor Gods aangezicht keuzes te maken.

Gewetensvorming is daarom van groot belang, ook in de gevallen waar geen internet in huis is: Bewaart uzelven van de afgoden! In de gevallen waar internet noodzakelijkerwijs gebruikt moet worden, is toerusting en vorming van groot belang. Voor de commissie heeft echter altijd voorop gestaan de noodzaak van de waarachtige bekering tot God. Zonder bet zaligmakende werk van de Heilige Geest in het hart leiden toerusting en vorming hooguit tot gewetensvorming en niet tot levensheiliging. Dit heeft consequenties voor het pastoraat in prediking, catechese en huisbezoek."

Verbleekte dia's

Verschillende internetproviders bieden inmiddels filtering aan. Denk aan Solcon, Filternet en RD-Net. Deze techniek zou wel eens een belangrijke rol kunnen gaan spelen voor mensen die ook bij mediagebruik willen rekenen met Gods Woord. Nu al is filtering een onmisbare techniek om seks, godslastering en vuiligheid buiten je beeldscherm te houden, maar als we straks net zo makkelijk tv kunnen kijken via internet, dan helemaal. Het zou mooi - noodzakelijk? - zijn als een filter dan ook tv-programma's tegenhield. Dergelijk entertainment hebben we de afgelopen jaren geweerd uit onze gezinnen en is via internet nu eenmaal niet ineens noodzakelijke kost geworden... Het weren van tv en film zou het bestaansrecht van providers die filters aanbieden alleen maar doen toenemen!

De ontwikkelingen gaan snel. De dia's die we vroeger bij mij thuis als gezin bekeken, zijn verbleekt en maken plaats voor digitale beelden, al dan niet bewegend. En zoals we toen dia's prachtig vonden, vinden we nu multimedia prachtig. Zie je de ontwikkeling? We groeien ongemerkt mee. Toch is dat gelukkig niet het enige. De Heere heeft beloofd dat het zaad Hem dienen zal; het zal de HEERE aangeschreven worden tot in geslachten (Psalm 22: 31).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen