Vrijheid: een strijd of een gave?

4 mei: dodenherdenking. Elk jaar roept deze dag herinneringen op aan vijf jaren wrede onderdrukking. Denk aan vijftien onschuldige mannen uit het kamp Amersfoort. Op een avond in 1942 kregen ze te horen dat ze de volgende dag zouden worden gefusilleerd. De reden? In de buurt van Deventer waren korenmijten in brand gestoken. De daders werden niet gevonden. Toch moest er worden gestraft. En daar waren zij goed voor. In blinde wanhoop brachten deze vijftien mannen de laatste nacht van hun leven door. Het einde van die nacht was het einde van hun leven.

5 mei: bevrijdingsdag. Elk jaar geeft deze dag reden om ons te bezinnen op onze vrijheid. Denk aan één man uit het kamp Amersfoort. Op een dag in 1942 kreeg hij te horen dat hij morgen vrij zou zijn. Die nacht was hij van blijdschap haast te opgewonden om te kunnen slapen. Totdat laat in de avond rumoer klonk op de kampplaats. De kampwacht ging alle barakken langs. Vijftien personen werden uit de barakken gehaald om de volgende dag te worden geëxecuteerd. Toen dit gerucht tot hem doordrong, wankelde voor hem de toegezegde vrijheid. Als ze hém van bed zouden lichten? Wie garandeerde hem nu zijn vrijheid? Minuten leken uren te duren. Maar op twee barakken afstand was het getal van vijftien gevangenen al compleet. Het doordringende licht van de zoekende kampwacht zou in zijn barak niet schijnen. Toen de nacht voorbij was, begon voor hem het leven weer. Hij was vrij!

Hoe zullen sommige mensen in Irak dat beleefd hebben? Eindelijk onder het tirannieke juk van Saddam uit. Bijvoorbeeld die 150 kinderen die bevrijd werden.

Wat houdt vrijheid in? Hoe kunnen we onze vrijheid het best besteden? Welke inhoud geeft de Bijbel daaraan? We gaan op deze vragen in, na een korte historische verkenning van het onderwerp.

De Nederlandse Opstand

Heb jij een Heidelbergse Catechismus in bezit? Er is in Nederland een tijd geweest dat je daarvoor in de gevangenis kon worden gezet. En als dan bleek dat je je geloof in de 'nije lere' ('nieuwe leer') niet wilde opgeven, kon zelfs de doodstraf volgen, meestal door marteling. Deze onderdrukking omwille van het geloof was een belangrijke oorzaak van de Nederlandse Opstand (1568-1648). Daarnaast had deze opstand ook economische en politieke motieven. De Tachtigjarige Oorlog (zoals de Nederlandse Opstand voorheen werd genoemd) was een vrijheidsstrijd. Was het ook een strijd om de vrijheid voor de gereformeerde belijdenis? We moeten bedenken dat het godsdienstmotief beslist niet voor alle 'Oranjegezinden' (even) belangrijk was. Daar komt bij dat het in die tijd 'modern' was om kritisch ten opzichte van de Roomse Kerk te staan. Toch zijn er ongetwijfeld geweest die met hart en hand streden voor de zuiverheid van de geloofsbelijdenis. Zij vormden met hun gebeden wel de ideële kern van de vrijheidsstrijd. Denk ook aan de martelaren die folteringen ondergingen en zelfs het leven lieten om de leer van de reformatie! En het is opvallend dat de reformatie al tijdens de Opstand ter hand werd genomen. Denk aan de Dordtse synode (1618-1619).

De Franse Revolutie

Op 14 juli 1789 hebben horden Franse burgers de Bastille bestormd. In deze staatsgevangenis had koning Lodewijk XVI alle vijanden van zijn absolute regering laten opsluiten. Maar de mensen namen dat niet langer. Moet één man de baas zijn over een heel volk? Er broeide al heel lang ontevredenheid onder het volk. Het was begonnen bij de ontwikkelde burgerij. Die ontdekte dat je niet per se hoeft te denken vanuit God en de koning. Je kunt ook denken vanuit de mens. Dan moet je natuurlijk wel goed je verstand gebruiken. Maar als iedereen dat doet, hoeft een mens niet langer gebonden te zijn aan God en koning. De banden met het verleden werden hardhandig losgescheurd. Nî Dieu, nî maître! was de leus. Liberté, égalité, fraternité! (Geen God en geen meester; vrijheid, gelijkheid en broederschap!) De koning en zijn familie moesten het met de dood bekopen.

De Franse revolutie was een bloedige opstand voor de vrijheid. Wat men onder die vrijheid verstond? Voortaan zou vrijheid niet meer worden begrensd door het gezag. Voortaan zou de vrijheid van de mens worden gebaseerd op zijn eigen onafhankelijkheid. Dit blijkt duidelijk uit de verklaring van de rechten van de mens. In heel West-Europa werden grondwetten herschreven. De nieuwe versies waren gedrenkt in het bloed van de Revolutie.

De Tweede Wereldoorlog

'Mijn vader is de allerliefste die ik ooit heb ontmoet'. Het zijn woorden van Anne Frank. Ze schreef ze als onschuldige tiener in haar dagboek. 'In 1926 werd mijn zusje geboren. In 1929 volgde ik.' Beide zusjes hebben de Tweede Wereldoorlog niet overleefd. Hun moeder ook niet. Vader overleefde de oorlog wel; als een gebroken man. Het gezin Frank is het bekende voorbeeld van een Joodse familie die de wrede hand van de onderdrukker wilde ontduiken. De Tweede Wereldoorlog betekende voor 6.000.000 joden echter het diep-tragische einde van hun leven. Tel daar eens alle andere burgers en militairen bij op die in deze oorlog het leven lieten. En dan ook nog de burgers van wie het leven door de oorlog onherstelbaar werd beschadigd. Oorlog is vreselijk. We mogen er nog altijd dankbaar voor zijn dat de geallieerde landen de handen ineen hebben geslagen in de strijd om de vrijheid. Wat hebben de vele gekwelde burgers in West-Europa en daarbuiten naar vrijheid gesnakt!

De Culturele Revolutie

Op een dag in 1966 zat Roel van Duijn ergens in Amsterdam met een tandenborstel een fiets wit te verven. Veel bekijks natuurlijk. Wie verft z'n fiets nu wit? En dan nog wel op zo'n rare manier! Om de stemming er wat beter in te krijgen, springt één van Roels vrienden op een auto. Over het dak loopt hij naar de volgende auto. Een paar auto's verder houdt hij na wat kreten een kort betoog over de slechte gevolgen van de welvaart. Enkele anderen gaan duidelijk maken dat de auto hét symbool van de welvaart is. Met z'n vieren tillen ze een auto van de straat. Terwijl de bestuurder zijn stuur angstig omklemt, wiegen ze de auto heen en weer.

Wat wilden deze jongeren? Breken met het leefpatroon van de oudere generatie. Waarom iedereen een fiets? In een stad als Amsterdam is het veel praktischer als iedereen gemeenschappelijke fietsen kan gebruiken. Het luxe leventje van hun ouders was onverenigbaar met de armoede in de derde wereld, met de milieuproblematiek en met de dreiging van een atoomoorlog. Bovendien: ze wilden maar wat graag breken met de regels en tradities waar hun ouders naar leefden. Alle gezagdragers, inclusief de kerk en het christelijk geloof, werden door hen gezien als hulpeloze producten van een vastgeroeste burgermaatschappij.

De kern van deze eigenzinnige jeugdbeweging werd provo genoemd. Deze naam is het begin van het woord provoceren: uitdagen. Geen provo gebruikte geweld. Hij daagde het gezag, de traditie uit. En dat deed hij door zich duidelijk meer vrijheid toe te eigenen dan hem volgens de gemiddelde Nederlander toekwam. En als je dat maar lang genoeg doet, kun je op het laatst onbelemmerd je gang gaan. Zo werden in de jaren '60 nog meer zekerheden ter discussie gesteld. Waarom moet je eigenlijk een gezin stichten zoals je ouders dat hebben gedaan? Er zijn toch ook andere samenlevingsvormen denkbaar? Waarom zou de vrouw zich laten dwingen in een ouderwets rollenpatroon? Baas in eigen buik! Dat was de leus waarmee men streed voor het recht op vrije abortus provocatus. En om niet meer te noemen: ook voor homorelaties werd in de jaren zestig de vrijheid bevochten.

In een na-christelijke cultuur

Net iets meer vrijheid nemen dan je toekomt. Welke Nederlander heeft die tactiek nog nooit toegepast? Zie je hoe grote invloed de tactiek van provo op onze Nederlandse cultuur heeft gehad? Onze jeugd blowt. En gaat massaal uit zijn dak op houseparty's. Dat de muziek vaak satanische teksten bevat, heeft bijna niemand in de gaten. En wat dan nog; er zijn mensen die er gewoon voor uitkomen liever in satan dan in God te geloven. Huiveringwekkend! Zowat de helft van de gesloten huwelijken lijdt schipbreuk. Alternatieve samenlevingsvormen zijn inmiddels bij wet erkend. Sexualiteit is een consumptieartikel geworden. Het gezag lijkt soms niet meer te kunnen optreden. Het onbelemmerde vrijheidsstreven wordt gedoogd. Gedoogbeleid, dat is precies het compromis dat bij onze mentaliteit past. We respecteren eikaars egoïsme. Je zou kunnen zeggen dat de beide paarse kabinetten de idealen van de jaren zestig in wetgeving hebben vastgelegd. D'66, de kleine partij die de ideeën uit die tijd nog altijd uitdraagt, heeft daarbij grote invloed gehad. Het streven naar vrijheid bereikt zijn dieptepunt als de mens het recht wil hebben om vrijwillig te sterven, ook als er geen sprake is van 'uitzichtloos lijden'. Denk aan de pil van Drion, de 'zelfmoordpil' waar mevrouw Borst, tot voor kort D'66 minister van Volksgezondheid, niet negatief tegenover stond.

Vriiheid als strijd

Sinds de zondeval heeft de mens gestreden om vrijheid. Het is onaanvaardbaar als onschuldige burgers worden vervolgd, gemarteld of zelfs gedood. Het is onaanvaardbaar dat bepaalde groepen mensen structureel worden uitgeroeid. Op bevrijdingsdag denken we aan de bevrijding van de Duitse bezetting. En als je de ervaringen leest van die 16 mannen in kamp Amersfoort, besef je het heel goed: vrijheid is kostbaar. Op bevrijdingsdag mogen we er dankbaar voor zijn. Maar op bevrijdingsdag wordt je ook herinnerd aan allerlei andere vormen van vrijheid waarvoor gestreden wordt. Het begrip 'vrijheid' heeft heel verschillende betekenissen. Daaraan kun je merken dat de mens sinds de zondeval niet meer het juiste zicht heeft op wat vrijheid is. De mens strijdt wel voor vrijheid. Maar voor welke vrijheid eigenlijk?

God schiep de mens afhankelijk van zijn Schepper en in relatie tot zijn medemens. Zo was de mens een vrije mens. Hij voelde zich door niets en niemand belemmerd: omdat de relaties goed waren. Zonde is ongehoorzaamheid. Dan breek je dus de relaties met God en je naaste. Zo werd de mens een onvrije mens. Je zou kunnen zeggen: ware vrijheid is dat je gebonden bent aan God en de naaste, dan ben je vrij van jezelf. Valse vrijheid is als je vrij wilt zijn van God en de naaste, dan word je een gevangene van jezelf.

De geschiedenis staat vol van vrijheidsstrijd. leder mens strijdt in zijn eigen omgeving ook voor vrijheid. Altijd wil de mens sleutelen aan zijn gebondenheid aan God en medemens. Maar zolang de gebondenheid aan God en medemens niet naar Bijbelse maatstaven wordt hersteld, zal de mens nooit vrij zijn. Dat kan je op bevrijdingsdag een heel beklemmend gevoel geven. We zijn 58 jaar na de Tweede Wereldoorlog. Maar zijn we dichter bij echte vrijheid gekomen?

Vrijheid als gave

De echte vrijheid is door Christus verworven. Hij ging in het huis van de sterkgewapende om hem zijn vaten te ontroven. Hij heeft satan en zonde hun macht ontnomen. Dat werkt Hij uit in het leven van Zijn kinderen. Toen Christus Saulus stilzette, herstelde Hij hem in zijn verhouding tot God. Het eerste wat Paulus vroeg, was: 'Heere, Wie zijt gij?' En: 'Wat wilt gij dat ik doen zal?' En dan wil hij ook van zichzelf verlost worden: 'Ik ellendig mens, wie zal mij verlossen van het lichaam dezes doods?' Bevrijd worden van de zonde is hetzelfde ais bevrijd worden van jezelf. Want de schuld van alle onvrijheid ligt niet bij God of bij de ander! Die ligt bij mijzelf! Gelukkig als je door het geloof deze Bevrijder mag kennen. Hij heeft de vrijheid betaald met Zijn lijden en sterven. Op Paasmorgen bleek Zijn overwinning. Het is een dure vrijheid. Maar daardoor ook een eeuwige vrijheid. Hier op aarde ervaren Gods kinderen deze vrijheid nog maar in beperkte mate. Christus gaat nog door om mensen te bevrijden. Dat is ook Gods doel met de wereldgeschiedenis. Vrijheid is pas vrijheid als mensen in de vrijheid van Christus mogen delen. Daarom belijden wij ook (artikel 36 NGB) dat de overheid de opdracht heeft om te zorgen dat alles onder de mensen eerlijk en ordelijk toegaat. Maar bovendien moet de overheid alle gelegenheid en ruimte bieden aan het werk van Gods Koninkrijk. En tegelijkertijd moet de overheid het rijk van satan tegengaan. Ook elke vrijheidsstrijd moeten we in dit licht beoordelen. Pas het voor jezelf eens toe op de vier historische voorbeelden die hierboven kort zijn beschreven.

Wat doe jij met je vrijheid?

Het lijkt vaak dat jongeren in jouw omgeving meer vrijheid hebben dan jij. Jij wilt toch ook weleens naar de bioscoop? Zaterdagavondbesteding? Omgang tussen jongens en meisjes? ledereen heeft toch graag een beetje meer vrijheid? Word je door deze vragen in verwarring gebracht? Ben je bezig de grenzen van je vrijheid wat verder op te rekken? Als je lastige discussies thuis omzeilt, bereik je soms meer dan wanneer je altijd toestemming vraagt! En hoe bevalt die vrijheid je? Geeft die je een blijvend gevoel van bevrijding?

Misschien ben je meer begaan met de vrijheid van anderen. Dan ben je bezorgd over het vredesproces in het Midden-Oosten en over Irak. Hoe moet het verder? Misschien ben je wel begaan met emancipatiebewegingen in ons eigen land. Dan heb je vast wel ontdekt dat het maar moeilijk is uit te leggen dat de Bijbel een heel aantal vrijheden verbiedt. Heerst de Bijbel over de vrijheid, of heerst de vrijheid over de Bijbel? Stel jouw vrijheidsideaal eens in het licht van de komst van Gods Koninkrijk. Je gunt je buurman toch wel de ware vrijheid? Die zal hij nooit vinden buiten Gods Woord. Kan hij dat aan jou merken? Ook in de gewone dingen?

Uiteindelijk blijft één vraag over. Zoek jij de vrijheid in jezelf of in God? Het is één van beide. En je keuze is radicaal. Als je vrijheid in God ligt, zul je jezelf en de zonde verloochenen. Maar het omgekeerde is ook waar. Als je vrijheid in jezelf en de zonde ligt, zul je God verloochenen. En daarom: zoek Christus te leren kennen. Hij is door God aangesteld als de Bevrijder. De Geest des Heeren HEEREN is op Mij, omdat de HEERE Mij gezalfd heeft, om een blijde boodschap te brengen den zachtmoedigen; Hij heeft Mij gezonden om te verbinden de gebrokenen van hart, om den gevangenen vrijheid uit te roepen, en den gebondenen opening der gevangenis; om uit te roepen het jaar van het welbehagen des HEEREN, en den dag der wrake onzes Gods, om alle treurigen te troosten. (Jesaja 61: 1,2)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen