Wat hebben waarden en normen ons te zeggen?

Het was een tijd hét gespreksonderwerp van de dag: waarden en normen. Tijdens de verkiezingstijd werd dat wat minder, maar wie weet, wordt de discussie daarna weer nieuw leven ingeblazen. In ieder geval is het onderwerp de moeite waard om er met elkaar over na te denken. Of vind jij het een oeverloze discussie? Lees dan mee, om te ontdekken dat er vanuit de Bijbel grenzen zijn aan de waarden en normen in onze samenleving.

Zeven jongeren deden mee aan het 'Daniël-debat' over waarden en normen: Tanieka Zijderveld (17), Hanno Mulder (18), Mariëlle van den Dorpel (17), Arjan Pasveer (23), Marianne Snoep (18), Anita Visser (16) en Jeroen van der Laan (17). Zij kregen enkele vragen en stellingen voorgelegd, waarop zij reageerden. De centrale vraag was hoe we als christenen omgaan met waarden en normen en welke boodschap wij hebben voor de Nederlandse samenleving.

Eerst waarden, dan normen

Waar hebben we het over als we nadenken over waarden en normen? Terwijl er in de media meestal gesproken wordt over normen en waarden, blijkt dat in christelijke kringen op bezwaren te stuiten. Arjan legt uit waarom dit niet juist is: "Mijn oog viel op een oproep in Daniël om mee te doen met een debat over normen en waarden. Ik ben nauw betrokken bij het Platform Waarden en Normen, dus het heeft mijn interesse. Maar vooral de 'kop' viel me op! De kop was namelijk 'normen en waarden'. En met die volgorde ben ik het niet eens. Het moet zijn: waarden en normen.

Waarden zijn collectieve voorstellingen binnen een maatschappij of groepering over wat goed en juist is, en moeten daarom worden nagestreefd. Uit dit 'nastreven' vloeien de normen eigenlijk voort. Normen zijn richtinggevend. Daarom kun je dus niet spreken over 'normen en waarden'. De norm komt voort uit de waarde, een waarde komt niet voort uit de norm.

Uit christelijk oogpunt zou ik waarden en normen willen samenvatten in 'leer en leven'. De leer is wat God ons in Zijn Woord leert. In de Bijbel vinden we terug hoe God wil dat wij leven: de waarden. En daar vloeien Bijbelse normen uit voort. Overeenkomstig Gods wil en Gods wet."

Respect

Hanno geeft aan dat er twee heel belangrijke waarden zijn: "Respect voor het leven en respect voor elkaar. Deze twee waarden liggen volgens mij ten grondslag aan een leefbare samenleving. Aan deze waarden kun je dan ook alle nodige normen ophangen."

Marianne: "Ik ben het er mee eens dat respect voor het leven en respect voor elkaar twee hele belangrijke waarden zijn. Als iedereen deze twee waarden naleeft, zal de Nederlandse samenleving erg veranderen, wat betreft egoïsme en individualisme."

Hanno: "Als we naar de Tien Geboden kijken, dan berust de tweede tafel van de Wet geheel op deze twee waarden. Wie dus probeert te leven naar de tweede tafel van de Wet draagt deze waarden uit. De eerste tafel van de Wet berust op het God dienen boven alles. Dit uitdragen in het dagelijks leven is echter veel moeilijker, veel minder concreet. Ik ben er echter van overtuigd dat, als je oprecht probeert naar de tweede tafel te leven, dat je dan ook de 'waarde' achter de eerste tafel uitdraagt."

Marianne: "Toch kun je in je dagelijks leven ook laten zien dat je naar God wilt luisteren. Denk bijvoorbeeld aan taalgebruik of het uitkomen voor je christelijk geloof. Ook moet je blij zijn met kleine dingen die God ons geeft, zoals voedsel en kleding. Je kunt God ook dienen door te genieten van de natuur."

Hanno ervaart dat er ruimte is voor Bijbelse waarden en normen in onze samenleving, "ledereen accepteert (en velen waarderen) het als je zelf leeft naar deze waarden en normen. Velen leven zelfs grotendeels volgens dezelfde normen. Deze spruiten echter vaak voort uit andere waarden. Probeer je daar waar verschillen zijn, toch de Bijbelse waarden en normen 'aan de man te brengen', dan stuit je echter op grote tegenstand. Men zoekt zelf wel uit wat de beste waarden en normen zijn. En juist hierop loopt het debat stuk. Als iedereen het bij zijn eigen waarden en normen houdt, krijg je nooit een algemeen stelsel."

Marianne: "In deze tijd is het inderdaad zo dat iedereen leeft zoals hij of zij zelf wil. Het maakt niet uit wat je gelooft, welke normen en waarden je hebt, je moet ze alleen niet aan anderen opleggen, want dan krijg je tegenstand. ledereen wil tegenwoordig zelf uitmaken wat 'goed' is."

Toekijken en ingrijpen?

Het is de laatste tijd nogal eens in het nieuws geweest: zinloos geweld. Situaties waarin iemand zodanig mishandeld werd, dat hij aan de verwondingen overleden is. Terwijl dat gebeurde keken mensen - machteloos of verlamd - toe. De grote vraag in de waarden-en-normen-discussie is: hoe zouden jij en ik reageren in zo'n situatie? Toekijken of ingrijpen?

Wat doe je als iemand op straat of in de trein agressief wordt? Loop je er met een boog omheen, of hou je de zaak in de gaten met je mobieltje in de aanslag?

Jeroen: "Het zou bij mij erg van de situatie afhangen waarin ik me bevind. Als iedereen met elkaar op de vuist gaat, zou ik er toch eerst wel voor zorgen dat ik mijn eigen hachje red. Als de situatie iets minder dramatisch is, en ik zie dat het verkeerd zou kunnen gaan lopen, dan hield ik het wel met mijn mobieltje in de gaten."

Tanieka: "Op z'n minst zou ik de zaak in de gaten houden. En als die persoon klappen uit gaat delen, zie ik mijzelf er ook nog wel voor aan dat ik me er automatisch in ga mengen door het slachtoffer te helpen (wat eigenlijk onverstandig is). Dat ligt natuurlijk wel aan de situatie. Als er messen worden getrokken, meng ik me er niet in, maar bel ik de politie."

Ook Anita zou de zaak in de gaten houden met haar mobieltje in de aanslag. "Het is niet verstandig om je erin te mengen, zeker niet als het iemand is die er agressief uitziet, maar misschien had ik dat ook wel gedaan. Je weet niet waartoe ze in staat zijn. Ik zou wel kijken hoe diegene er uit ziet, voor het geval hij er vandoor gaat. En als het slachtoffer gewond is, zou ik hem zeker helpen."

Wat doe je als iemand discriminerende opmerkingen maakt over anderen? Lach je erom? Doe je net of je het niet hoort? Of ga je er tegenin?

Jeroen: "Als het een man betreft die twee meter lang en één meter breed is, en die heeft het over die ...zwarten, dan zou ik toch veel minder snel iets zeggen dan wanneer het een brugklassertje op school betrof."

Tanieka: "Als er een discriminerende opmerking door iemand gemaakt wordt, die er gewoon uitziet, zal ik zeker wat terugzeggen. Wordt zo'n uitspraak door iemand gedaan die er onguur of agressief uitziet, dan zou ik het niet doen, want dat is vragen om ongelukken."

Anita: "Ik kan in ieder geval niet lachen om een discriminerende opmerking. Ik zou kijken wie het zegt, en waarom. Maar als ik het hoor en ik sta er vlak naast, dan zeg ik sneller iets terug dan wanneer ik er verder vandaan sta. Je hebt dan wel het risico dat ze jou ook uit gaan schelden. In deze tijd is het misschien verstandiger om niet te snel te reageren. Ik vraag me eigenlijk af of er nog wel jongeren zijn die echt iets terug durven te zeggen, ook als die persoon er onguur of agressief uitziet."

Het is ontzettend moeilijk om niet mee gaan in de tegenwoordige, op genot gerichte, materialistische levensinstelling. Zelfs christenen zijn sterk beïnvloed door de hedendaagse cultuur met de nadruk op genieten. Geld en status spelen ook bij kerkmensen een grote rol. Dit is absoluut niet te verenigen met de gedachte van het vreemdelingschap op aarde. De Bijbel prijst ons matigheid aan.

Wat voor consequenties heeft dat, vind jij? 

Mariëlle: "De Heere Jezus leert ons in Mattheüs 6 welke schatten we moeten vergaderen en hoe we om moeten gaan met aardse zaken. Als dan door Gods genade ons oog eenvoudig is (vers 22), zal dit zeker consequenties hebben voor ons dagelijks leven. Ons leven zal dan niet meer in het teken staan van het vergaderen of genieten van de schatten van deze wereld. 

Dat betekent echter niet dat we van de gaven die God ons schenkt niet zouden mogen genieten. Denk aan Prediker 5: 18 Ook een iegelijk mens aan denwelken God rijkdom en goederen gegeven heeft, en Hij geeft hem de macht om daarvan te eten, en om zijn deel te nemen, en om zich te verheugen van zijn arbeid, datzelve is een gave Gods. 

Hoe dit in ons leven tot uiting komt, zal voor ieder persoonlijk verschillend zijn, maar dat het zichtbaar wordt is zeker, want aan de vruchten zal men de boom kennen."

Arjan: "Moeilijk te beantwoorden... We zijn er in opgegroeid en er mee vergroeid geraakt. We zien het niet eens. Want eigenlijk vinden we alles wat we hebben 'normaal'. En hebben we een zucht naar meer...

Consequentie is dan dat je heel veel dingen zou moeten laten, als je zo wilt leven. Al die zaken 'moeten' hun waarde verliezen. Ik hoorde eens een dominee bidden of de Heere de glans van de wereld eraf wilde halen. Dat hebben we nodig! Concreter maken kan ik eigenlijk niet.

Maar ik denk wel dat we erin meegaan. Zowel bewust als onbewust. We hebben en willen het nieuwste van het nieuwste. We consumeren bij de vleet, laten ons door allerlei reclame gek maken, want als we er niet in meegaan lopen we achter, enzovoort. En nuchter zijn wij, kerkmensen, niet! Waarin onderscheiden we ons? Als je in een vreemde omgeving komt, dan ben je niet hetzelfde zoals je thuis bent. Dan stel je jezelf gereserveerd op. Zo stel ik me ook het vreemdelingschap voor. Je bent in de wereld, maar niet van de wereld. Gemakkelijk gezegd, daar ben ik me van bewust. Zeer moeilijk om in de praktijk te brengen. Het vraagt namelijk offers."

De Tien Geboden

Iedere christen weet dat de échte waarden en normen verankerd liggen in de Tien Geboden. Eigenlijk zou elke Nederlander daarvan op de hoogte moeten zijn.

Het wordt tijd dat we in Nederland in elke straat een poster ophangen met de Tien Geboden.

Anita vindt het een goed idee: "Wat voor argumenten zijn er om het niet te doen? Okay, ze kunnen de posters verscheuren, eraf halen, onder graffiti spuiten, enzovoort. Argumenten vóór zo'n actie zijn dat er ook mensen zijn die het lezen.

Als je een poster in de straat ziet hangen, ben je meestal wel nieuwsgierig wat er op staat. Je gaat het lezen. Op deze poster staan belangrijke dingen. Maar aan de andere kant als je de Tien Geboden opschrijft zoals die in de Bijbel staan, denk ik dat niet iedereen dat zal begrijpen. Misschien is het beter de Tien Geboden om te zetten in makkelijkere en begrijpelijker taal, zodat iedereen ook echt begrijpt wat er bedoeld wordt. Als de poster opgehangen wordt, denk ik dat er mensen zijn die het zullen lezen. Je zou ook borden met een enkel gebod erop langs de snelweg kunnen neerzetten. Daar komen elke dag heel veel mensen langs. Het is ook een vorm van evangeliseren, en als christen is dat toch ook je plicht?"

Tanieka is iets minder enthousiast: "Toen ik deze stelling las, moest ik gelijk aan de 95 stellingen van Luther denken. Het zou goed zijn dat het net zoveel uitwerking zou hebben, maar dat zie ik niet zo zitten, ook niet als er in elke straat zo'n poster zou hangen. Ik denk eerder dat de mensen gefrustreerd raken, omdat er in elke straat zo'n poster hangt. En dat zou averechts werken. En langs de rijksweg zie ik ook niet zo zitten. Je rijdt er met een noodgang langs en ze zijn niet te lezen. Het zou beter zijn om die posters in een drukke winkelstraat op te hangen."

Arjan ziet er juist weer wel wat in: "Dat zou ik een hele goede daad vinden! Je hebt dan gelijk een 'praatstuk' in handen om in gesprek te gaan... Ik ben er namelijk van overtuigd, dat wij als christenen een boodschap hebben! Gods geboden zijn heilzaam voor de samenleving. We kunnen in de Bijbel lezen dat in het houden van Gods geboden een zeer groot loon ligt."

Jeroen en Mariëlle zijn net als Tanieka wat gereserveerd.

Jeroen: "De Tien Geboden zouden universeel moeten zijn voor heel Nederland. En hoewel ze zeer oud zijn, zijn ze juist zo actueel. Zó actueel, dat als iedereen probeerde ernaar te leven, er veel zaken in Nederland veel beter zouden gaan. Maar om nu in iedere straat een poster van de Tien Geboden op te hangen, dat lijkt me niet zo nuttig."

Mariëlle: "Wij als christenen moeten een lichtend licht en een zoutend zout zijn in onze samenleving. Dan kunnen we ook zonder posters de boodschap van de christelijke waarden en normen doorgeven, dan zijn we zelf een 'praatstuk'. En als we dan die boodschap van Gods Woord doorgeven zoals Paulus het in Kolossensen 4: 6 zegt, mogen we in afhankelijkheid om Gods zegen bidden."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen