Godsverduistering

Ongelofelijk! Alsof er niets aan de hand was, sukkelde de mensheid het jaar 2003 binnen. Het knalde van Australië tot Amerika: Happy New Year! In Nederland schrokken we nog wel even op van drie dikke rapporten - Bouwfraude, Hercules-ramp en Beveiling Fortuyn - , maar voor de rest was het ook hier weer traditioneel gezellig in december: sinterklaas, Kerst, oudjaarsdag.

Tevreden? Nou, ik niet. Het is toch onvoorstelbaar dat niemand hem gehoord heeft? Dat we niet met z'n allen in een diepe depressie zijn verzonken? Dat vooral rooms-katholieken voortleven alsof de zaken nog net zo zijn als pakweg een jaar geleden? Juist zij hadden met de oude Joden hun kleren moeten scheuren. Ze hadden met de Ninevieten in zak en as moeten gaan.

Wie we dan hadden moeten horen? De paus! Natuurlijk begrijp ik best dat de gemiddelde Daniël-lezer doorgaans niet onder diens paapse prediking zit. Maar je had het ook kunnen lezen op de voorpagina van het RD. Daarnaast maakten tal van andere Nederlandse nieuwsbronnen half december melding van wat de roomse kerkvorst in zijn adventsmeditatie had gezegd. In Rome sprak paus Johannes Paulus II nu eens niet over hoop en verwachting, over vrede op aarde of over het Kind in de kribbe. Integendeel, hij begon over zonde en ellende en liet die onverwachte boetepreek uitmonden in twee historische uitspraken. "Het lijkt erop dat God Zich heeft teruggetrokken in de hemel." En: "God vertoont Zich niet meer, vanwege de zonden der mensen."

Onfeilbaar

Voor een overtuigd rooms-katholiek moet dat een wereldschokkende mededeling zijn. In de twaalfde en negentiende eeuw heeft de roomse kerk immers belangrijke stappen gezet om uitspraken van de paus een onfeilbare status te geven. Sterker: volgens de officiële roomse kerkleer is hij Gods plaatsvervanger op aarde. Zeker de huidige paus, de conservatieve Pool Wojtila, benadrukt dat met kracht. Moet je nagaan wat een overtuigde rooms-katholiek denkt als hij diezelfde paus bovengenoemde citaten hoort uitspreken. Zo iemand hoort God Zelf vertellen dat Hij Zich terugtrekt van deze wereld. Voor hem is het - en ik bedoel het niet oneerbiedig - alsof God Zelf via Zijn woordvoerder bekendmaakt dat Hij met de wereld niets meer te maken wil hebben. En dat voor het eerst in de geschiedenis van de oude roomse kerk!

Je vraagt je af waarom rooms Nederland niet in rep en roer is door die adventstoespraak. Want ook het Nederlandse aartsbisdom wordt bestuurd door pausgezinden. Iemand als kardinaal Simonis noemen we een ultramontaan. Letterlijk is dat iemand die groot gezag toekent aan wat er aan de andere kant van de berg, dus aan de andere kant van de Alpen, in Rome, wordt geleerd.

Signaal

Als protestant kun je over de uitspraken van de paus natuurlijk je schouders ophalen. Je staat immers toch niet onder het gezag van de paus. Gelukkig ben je opgegroeid bij hervorming en reformatie. Wij gaan uit van de woorden van Luther: sola Scriptura (alleen de Schrift), sola fide (alleen geloof) en sola gratia (alleen genade).

Toch is het niet slecht om ditmaal eens iets langer stil te staan bij wat de paus heeft gezegd. Hier spreekt wel de leider van de grootste en oudste christelijke kerk. En voor het eerst in de geschiedenis signaleert die, dat God Zich terugtrekt uit de wereld. Dat Hij niet meer van Zich laat horen vanwege de zonden. Dat Hij het anno 2002 helemaal gehad heeft met de mensheid.

Inhoudelijk sluit de paus zich hiermee aan bij iets wat in onze Nederlandse gereformeerde traditie al zo'n kwart eeuw wordt beschreven als godsverduistering. De Joodse denker Martin Buber bedacht die term in 1951 en theoloog prof. Berkhof bracht hem begin jaren '80 naar Nederland. Sindsdien zijn er heel wat belangwekkende geschriften van bekende gereformeerde voormannen (Graafland, Kamphuis, Velema, Aalders) over verschenen.

Overigens is er wel een belangrijk verschil tussen de paus en deze gereformeerde denkers. Laatstgenoemden zeggen dat God Zich allerminst van de mens heeft afgekeerd, maar dat de duisternis in onze moderne samenleving toeneemt door kerkverlating en secularisatie. Deze visie laat gelukkig ruimte voor het opmerken van Gods grote daden in andere werelddelen; denk aan de opwekking van dit moment in China.

Blijde boodschap

Waar deze visie ook ruimte voor laat, is dat wij persoonlijk God leren kennen als helemaal geen verduisterde God. Ik moest daar in de adventstijd aan denken toen een predikant verwees naar de vierhonderd jaar voorafgaand aan de geboorte van Christus, waarin Israël geen profeten meer kende. Temidden van die duisternis verscheen de engel aan Maria met de blijde boodschap. Wat is het rijk om je te realiseren dat diezelfde blijde boodschap ook anno 2003 in het verduisterde Nederland nog kracht doet.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen