Boze woorden

"Ik zou ze allemaal dood kunnen schieten", gromde een man in de rij voor de kassa van de supermarkt. Hij had het over 'die lui van het Binnenhof', die zijn Pim hadden vermoord. Het was al twee weken na de moord op Fortuyn, maar nog steeds kookte hij van blinde woede. En onomwonden herhaalde hij de kreet, die enkele uren na Fortuyns dood voor het eerst te horen was: 'Moordenaars, moordenaars!'.

Hoewel de man ietwat verward en verwilderd overkwam, vertolkte hij een gevoelen dat veel breder leeft. Vooral aanhangers van Fortuyn kampen ermee. Zij vragen zich af of er een verband bestaat tussen de harde woorden waarmee Fortuyn werd bestreden en de kogels waarmee hij werd vermoord. Met andere woorden: de felle campagnes tegen Fortuyn hebben misschien wel gezorgd voor een klimaat waarin een kwaadaardige booswicht niet meer schroomde het pistool te trekken.

Wie het hardop durft te zeggen, krijgt de wind van voren. Voorzitter Langendam van de Lijst Pim Fortuyn deed het in een interview met Het Parool. Hij werd keihard afgeserveerd. Van links tot rechts verweten politici hem dat hij aan onverantwoorde stemmingmakerij deed. Langendam moest zijn woorden schielijk inslikken. En nog steeds wordt hem kwalijk genomen dat hij niet uit zijn functie terugtrad.

Niet neutraal

Kijkend naar die verwarde man in de supermarkt, valt best te begrijpen dat veel politici de uitspraken van Langendam onverstandig vonden. Ze zijn als olie op het vuur van de volkswoede. Zo vlak na de begrafenis van Fortuyn had Langendam zich moeten inhouden. Je kunt in zulke woelige tijden maar beter één front vormen om het geweld tegen te gaan. Dan geef je verhitte gemoederen de kans om te bedaren. Maar dat Langendams uitspraken onverstandig waren, betekent nog niet dat ze onwaar zijn. Woorden zijn niet neutraal. Met woorden kun je een ander ernstige (psychische) schade aandoen. Met woorden kun je aanzetten tot haat. Met woorden kun je een ander - bedoeld of onbedoeld - bewegen tot de vreselijkste daden. Met woorden kun je zorgen voor een sfeer die dodelijk is.

Pim Fortuyn is door zijn politieke tegenstanders vergeleken met NSB-leider Mussert, met de Italiaanse fascist Mussolini, met Hitier en Himmler. Dat zijn grote woorden, die je niet kunt afdoen met: 'ach, het was toch een harde campagne...'. Het is ronduit stemmingmakerij! Als je de dagboeken van het later vermoordde Jodinnetje Anne Frank erbij haalt om Fortuyn te bestrijden, zoals D66-leider De Graaf deed, dan schep je een sfeer waarin haatgevoelens alle ruimte krijgen.

Moddergooien

leder heeft in Nederland het recht op vrije meningsuiting. Maar dat mag nooit worden misbruikt om met modder te gaan gooien. Discussiëren doe je inhoudelijk, niet door op de persoon te spelen. Fortuyn had misschien gevaarlijke ideeën, maar minister Zalm ging te ver toen hij hem een 'gevaarlijke man' noemde. RPF-leider Van Dijke werd door tegenstanders ooit een 'enge man' genoemd vanwege zijn standpunt over homofilie. Dat is laag. Tegen zo'n kwalificatie kun je jezelf niet verdedigen.

Voor de helderheid: ook Fortuyn maakte zich schuldig aan dit soort onverantwoorde stemmingmakerij. Hij vergeleek minister Borst met de terrorist Bin Laden, omdat de wachtlijsten in de zorg zoveel levens zouden kosten. Daarmee bewees hij geen haar beter te zijn. Ook hij had de politiek in dit opzicht geen hernieuwd gezag kunnen geven.

Maar dat geeft geen aanleiding te zeggen dat Fortuyn de moord aan zichzelf te wijten had. Dat is les één van het schoolplein: als jij gepest wordt, ga je niet terugpesten. Je haalt je recht bij de meester of de juf en neemt het niet in eigen hand. Waarom toch lieten zoveel politici zich door Fortuyn verlagen tot een bedenkelijk niveau van discussiëren? Dat het ook anders kon, hebben politici als Balkenende (CDA) en Dijkstal (VVD) in debatten met Fortuyn bewezen.

Verbanden leggen

Het is één van de grootste fouten van onze moderne cultuur dat we denken dat woorden of beelden neutraal zijn. Denk jij dat er niets met je gebeurt als je naar wrede geweldsfilms kijkt of keiharde computerspellen doet? Vind je het vreemd dat er tegenwoordig zoveel lustmoorden worden gepleegd, terwijl onze dagelijkse omgeving vol van seksuele prikkels is? Geloof je nog steeds niet dat pesten wel degelijk zeer doet?

Een christen moet op grond van Gods Woord verbanden durven leggen. De Bijbeltekst 'beproeft alle dingen' (1 Thessalonicensen 5: 21) betekent dat we alles zullen moeten toetsen. Ook onze woorden zullen we moeten wegen. Zet Heer' een wacht voor mijne lippen..., bad de psalmdichter. Hij realiseerde zich dat zijn tong niet neutraal was.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen