Een einde maken aan je leven

Werkelijkheid

Misschien vind je dit artikel confronterend, omdat je in je naaste omgeving meegemaakt hebt dat iemand zich van het leven beroofde. Sommige jongeren hebben het voor hun ogen zien gebeuren. Aangrijpend. Die beelden raak je niet snel kwijt. Anderen kennen de machteloosheid en boosheid als hun zus of broer niet voor rede vatbaar bleek te zijn en uiteindelijk toch deed waar ze al zo vaak bang voor geweest waren. Dat heeft diep in hun leven ingegrepen.

Suïcide komt ook onder ons voor. Zowel bij jongeren als bij ouderen. Hoewel dat niet zo opvalt, zijn het vaak mensen die ouder zijn dan 65 jaar. Maar in de laatste helft van de vorige eeuw is het aandeel van jongere mensen toegenomen. Er zijn in alle leeftijden mensen die twijfelen aan de zin van hun leven en die overwegen om er een einde aan te maken. Het leven hoeft voor hen niet meer. Zo zegt men dat dan.

Cijfers

Het CBS publiceert regelmatig overzichten met cijfers. Ook over het aantal suïcides per jaar. Wat opvalt is dat de cijfers tussen 1990 en 2000 een licht dalende trend vertonen (1620 tegenover 1500 per jaar). Maar je moet je wel afvragen wat de cijfers waard zijn. Er hangt veel af van een betrouwbare rapportage rond de doodsoorzaken. Ons land kende lange tijd een laag suïcidecijfer, dat echter vanaf ongeveer 1970 is gaan stijgen. Algemeen wordt verondersteld dat dit verband houdt met de veranderingen in de samenleving. Normen en waarden zijn veranderd en de tot dan toe geldende zekerheden zijn grotendeels weggevallen. Het afbrokkelen van waarden en normen leidt altijd tot afname van zekerheden en tot toename van geestelijke vertwijfeling en psychische klachten. Zinloosheid, onrust en uitzichtloosheid - factoren die meespelen bij het besluit suïcide te plegen - liggen daarbij op de loer.

Hoe is het bij ons?

Toch is daarmee niet alles gezegd. In onze kringen zijn er wel degelijk duidelijke waarden en normen en is Gods Woord een onfeilbaar richtsnoer voor het leven. En toch komen er ook onder ons regelmatig suïcides en suïcidepogingen voor. Misschien ben jij wel een meisje dat worstelt met het leven en vecht tegen de wens om er niet meer te zijn. Dan weet je ook dat er zoveel oorzaken kunnen zijn waardoor je deze strijd van binnenuit kent. Een belangrijke factor van betekenis zijn psychische klachten, waarbij ik met name de depressieve stoornissen noem. Daar kom ik zo op terug. Maar er is nog iets anders. We moeten eerlijk zijn en vaststellen dat de moderne samenleving ons niet onberoerd laat. Neem alleen het verschijnsel dat het normaal is dat iedereen zelf mag (moet) weten hoe hij leeft. Het wegvallen van gezonde gezagsverhoudingen in onze samenleving heeft veel negatieve gevolgen. Ook wij zijn veelal de gezonde gezagsverhoudingen kwijtgeraakt, waarbij je je laat leren en leiden door mensen met meer ervaring. Het is beslist niet meer vanzelfsprekend dat je bouwt op wat je ouders of ambtsdragers zeggen. De vraag van Pilatus: 'Wat is waarheid?' is een ernstige kwaal van veel jongeren en volwassenen in onze samenleving. Bij levensfaseovergangen zoals die van jongere naar volwassene levert dit extra problemen en belasting op. Het is tekenend dat er zoveel jongeren worstelen om een eigen identiteit te ontwikkelen en daarbij soms in ernstige crises terechtkomen.

Psychiatrische klachten

Een andere belangrijke factor bij suïcide(pogingen) zijn psychiatrische klachten. Vooral depressieve stoornissen vormen een groot risico. Kenmerken bij depressies zijn bijvoorbeeld telkens terugkerende gedachten aan de dood, suïcidegedachten, een sombere stemming die grote delen van de dag aanhoudt, vermindering van interesse in het dagelijkse leven, slaapproblemen, moeheid en energieverlies. Als hierbij ook nog komt dat iemand erg onzeker is over zichzelf, of zich diep schaamt en schuldig voelt over zijn ziekte, dan is er een giftig klimaat waarin gedachten over de dood goed kunnen gedijen. De gedachten over schuld en dood kunnen zelfs het karakter van een dwang aannemen. Dan dringen belastende gedachten zich telkens aan je op, terwijl je er weinig tegen in kunt brengen.

Soms spelen ook wanen een rol. De gedachte de zonde tegen de Heilige Geest gedaan te hebben en dus toch al voor eeuwig verloren te zijn, kan ook de vorm van een waan aannemen. Anderen horen stemmen, die opdracht geven om zichzelf iets aan te doen. Dit is eveneens een uitermate gevaarlijke situatie. Iemand kan op een gegeven moment gehoor geven aan 'de opdracht'!

Psychiatrische klachten mogen nooit onderschat worden. Zij vormen een zware last voor degene die eronder lijdt en voor de naaste omgeving die probeert te helpen. Vooral als het lang duurt - en dat is vaak zo - verliezen andere mensen dat wel eens uit het oog. Het is ook moeilijk om in te voelen wat iemand beleeft en denkt. Toch is een dragend netwerk van groot belang. Soms is het - menselijk gesproken - het enige wat iemand nog verbindt aan het leven.

Opname

Een opname is in veel gevallen nodig. Daarmee is een probleem echter beslist niet opgelost en het suïcidegevaar evenmin verdwenen. Integendeel, zou ik bijna zeggen. Een opname kan als definitief falen beleefd worden wat er niet meer bij kan... Bovendien hangt veel af van het klimaat waarin je terechtkomt. Het maakt veel uit of je opgenomen wordt in de Eleoskliniek 'de fontein' in Bosch en Duin met een klimaat dat je kent en verpleegkundigen en behandelaars die Gods Woord als richtsnoer willen hanteren óf dat je in een neutrale instelling wordt opgenomen waarbij je terechtkomt in een omgeving die je helemaal vreemd is. Ik zeg daarmee niet dat een opname niet moet plaatsvinden als die nodig is. Beslist wel. Ik beweer ook niet dat behandelaars die 'nergens aan doen' onbetrouwbaar of niet deskundig zouden zijn. Dat is pertinent onjuist. Maar het maakt wel veel uit of je dezelfde taal spreekt.

Een moeilijke kant aan een opname is dat je in een omgeving terechtkomt met mensen die net als jij ernstige problemen hebben. Vooral het feit dat er regelmatig suïcides voorkomen onder mensen die opgenomen zijn, is een risicofactor. Het kan je juist afschrikken, inderdaad. Maar het kan je gedachten ook extra richten op de mogelijkheid om er een einde aan te maken. Dan wordt de strijd nog groter. Het is belangrijk om daar eerlijk over te zijn naar je omgeving toe en daar niet alleen mee te blijven lopen.

Blikvernauwing

Meestal gaat er aan een suïcide een lange periode vooraf. Het leven verliest haar glans, de toekomst wordt een zwart gat en de lust om door te gaan verdwijnt. Wanhoop neemt de plaats van hoop in en de verbondenheid met de mensen die je lief zijn verandert in onthechting. Vaak wordt er in het begin nog wel gestreden om door te gaan, maar op enig moment verdwijnen de wil en de energie om verder te vechten (te leven). Als je goed luistert en iemand goed kent, dan kun je deze omslag soms wel opmerken.

Hoe komt iemand toch zover dat hij niets meer ziet wat hem bindt aan het leven? Ik wil dat uitleggen met een voorbeeld. Je hebt vast wel eens door een koker gekeken. Wat zie je dan? Alleen dat wat door het gat aan het einde van de koker te zien is. De rest van de omgeving is weg. Zo is het bij suïcidale mensen ook. Zij zijn uiteindelijk nog maar op één punt geconcentreerd. Ook de liefde en de zorg die mensen je (willen) geven dringen niet meer door.

Er is nog een tweede verschijnsel dat van belang is: de dingen die je door een koker bekijkt zie je scherper dan zonder koker. Dus: het kleine gebied wat je ziet wordt ook nog eens scherper op je netvlies neergezet. Als de blik zich beperkt tot alleen nog maar sombere gedachten en thema's en tot wat verloren is en tegenzit dan gaat dat zich steeds sterker aan je opdringen. Als de dood hèt thema wordt waar alles om gaat draaien, dan gaat dat je steeds meer en meer beheersen. Het denken wordt dan heel 'smal'. De dood wordt dan wel als het 'einde van alle ellende', of als 'eindelijk rust' gezien. Gesprekken met jongeren en ouderen die zover zijn, zijn zeer aangrijpend voor familieleden, ambtsdragers en hulpverleners.

Ook al heeft een opname vaak een positief effect, toch blijkt zij niet altijd te kunnen bewerken dat iemand op andere gedachten komt als suïcide een centrale plaats inneemt in het leven. Vaak treedt er na de wanhoop en somberheid een fase in van een zekere kalmte waarbij het besluit vaststaat.

Suïcidepogingen

Soms kiezen mensen voor zo'n onomkeerbare manier, dat het voor iedereen duidelijk is dat iemand beslist het leven wilde beëindigen. Veel vaker komt voor dat mensen pogingen tot suïcide doen. Zeker onder jongeren is dat het geval. Iemand neemt dan bijvoorbeeld (veel te) veel medicijnen in, maar zorgt ervoor dat dit op tijd ontdekt wordt. Je begrijpt wel dat dit gevaarlijk is. Wie kan ooit garanderen dat zoiets toch niet verkeerd uitkomt? En dan? Kun je dat verantwoorden tegenover God? En tegenover je familie en je vrienden?

Suïcidepogingen kunnen een manier zijn om iets duidelijk te maken aan de omgeving. Het kan een schreeuw om hulp zijn. Het kan een protest zijn tegen alles wat in het leven aangedaan wordt. Intussen is het geen geschikte manier om iets duidelijk te maken. Je berokkent jezelf er immers schade door en dat is nooit goed. En: als je problemen hebt, dan moet je praten. Dat hoeft niet veel te zijn, maar het moet wel gebeuren. Anders kunnen anderen je niet goed begrijpen en ook niet goed helpen.

Soms dreigen mensen zo vaak met suïcide of doen zij zoveel suïcidepogingen, dat zij niet meer serieus genomen worden. Daar zitten gevaarlijke kanten aan. De volkswijsheid dat degenen die dreigen met suïcide dat toch niet doen, is pertinent onjuist. Het omgekeerde is eerder waar. Je moet de woorden van iemand die dreigt met suïcide serieus (blijven) nemen. Iets anders is dat je de verantwoordelijkheid niet snel over moet nemen. Spreek iemand altijd aan op de ernst van de zaak waar hij over praat. Wees duidelijk dat je daar niet in meegaat. Toon begrip voor het lijden (dat is er echt!), maar laat de hoop er niet door ondersneeuwen. Bij de Heere zijn uitkomsten, zelfs tegen de dood.

Na een suïcide

Het is niet gemakkelijk om de gevoelens te beschrijven die na een suïcide optreden. Het is zoveel en ook zoveel door elkaar heen. Gevoelens van verdriet, afschuw, verbijstering, woede, opluchting, schuld, gemis, falen, wanhoop, enzovoort wisselen elkaar af. Veel vragen komen op je af. Gevoelens van falen en schuld dringen zich op: heb ik wel alles gedaan? Heb ik wel goed opgelet? Het kan ook een zekere rust geven, als je tot het laatste moment toe kunt zeggen alles gedaan te hebben wat in je vermogen lag. Maar hoe dit ook zij: de verwarrende gevoelens zullen je altijd kortere of langere tijd bezighouden. Naast verdriet en gemis, kan daarbij ook woede een rol spelen. Suïcide plegen is een daad waarin agressie meespreekt. Niet alleen naar de persoon zelf, maar ook naar de omgeving. Daar kan een afscheidsbrief niets aan afdoen. Boosheid en woede kunnen de kop opsteken: waarom heeft iemand dit m'n ouders, m'n kinderen of anderen aangedaan? Dit soort gevoelens kunnen ook pas later komen.

Accepteer het als je, vreemd genoeg, ook een zekere opluchting ervaart. Vaak is er zo'n slopende periode aan een suïcide voorafgegaan, dat het moment waarop blijkt dat het wat dat betreft 'voorbij' is een vreemde opluchting geeft. De ontspanning die dan optreedt betekent helemaal niet, dat je opgelucht bent dat iemand er niet meer is. Maar er valt wel veel spanning weg die je dag en nacht, soms jarenlang, hebt meegetorst.

Een grote vraag die velen bij zich dragen, en soms uitspreken, is de vraag waar iemand is na zijn eigengekozen levenseinde? Soms zijn er tijdens het leven verwachtingen geweest van een meisje of een jongen, een vrouw of een man: zou de Heere werken in het hart? Soms was men overtuigd dat iemand een kind van God was. Als iemand zich dan suïcideert, vermenigvuldigen de vragen zich. Dat is begrijpelijk en dat is goed. Er spreekt betrokkenheid uit en een besef dat we een ziel hebben die onsterfelijk is.

De Bijbel, leven en suïcide

De Heere is vanaf de eerste bladzijde van Zijn Woord duidelijk hoeveel waarde Hij toekent aan het leven van de mens. Waarom? Hij heeft de mens naar Zijn beeld gemaakt (Genesis 1: 27 en 5: 1). Paulus spreekt niet voor niets over het feit dat de mens van Gods geslacht is (Handelingen 17: 28, 29). Ook na de zondeval is dit dus gehandhaafd.

Gods Woord beschrijft altijd de werkelijkheid. Ook zoals die geworden is door de zondeval. Daarom gaat het ook niet heen om het noemen van suïcides. In de Bijbel staan bij mijn weten vier duidelijke voorbeelden van mensen die suïcide pleegden: Abimelech (Richteren 9: 54), Saul (1 Samuël 31: 4), Achitofel (2 Samuël 17: 23) en Judas (Mattheüs 27: 5). De eerste twee lieten zich door het zwaard doden, de laatste twee verhingen zich. Je moet de hoofdstukken eromheen nog eens nalezen en je zult zien dat op alle vier de vloek van God rustte als gevolg van ongeloof en zonden. Soms beroepen mensen zich op Simson en Jona om aan te geven dat je kunt zien dat na een suïcide toch ook de zaligheid verkregen kan worden. De ruimte ontbreekt om hier op in te gaan, maar hier is sprake van een heel andere situatie dan wanneer mensen uit wanhoop en verwarring suïcide plegen.

Een onvergeeflijke zonde?

Het is duidelijk dat de Heere het leven zeer kostbaar acht en suïcide veroordeelt. De voorbeelden in de Schrift spreken van een vloek. À Brakel zegt het in zijn Redelijke Godsdienst klip en klaar bij de behandeling van het zesde gebod: De eerste hoofdzonde is zelfmoord (deel II, hoofdstuk VIII, paragraaf 6). Toch zijn hiermee nog niet alle vragen beantwoord. Is suïcide dan een onvergeeflijke zonde? Dit is een vraag waar nabestaanden soms mee worstelen. Dat begrijp ik. Het gaat immers om de eeuwige staat van een geliefde.

Het feit dat mensen soms zeer verward kunnen zijn (psychotisch) en dan in al hun verbijstering en verwarring - soms waarschijnlijk de opdracht van stemmen volgend - suïcide plegen noopt tot voorzichtigheid. We moeten echter wel eerlijk blijven en zeggen dat het vaak anders gaat bij suïcides en er toch wel een zekere vorm van overweging een rol gespeeld heeft.

Ik wil op de gestelde vraag in alle bescheidenheid en voorzichtigheid iets zeggen, maar ook wijzen op een andere benadering. Het is duidelijk dat de onvergeeflijke zonde een andere zonde is, namelijk de zonde tegen de Heilige Geest. In die zin kunnen we dus niet radicaal zeggen, dat ieder die zich suïcideert onvergeeflijk zondigt. Het is ook belangrijk dat iemand die geprobeerd heeft zich van het leven te beroven dit hoort. Bij de Heere is veel vergeving, omdat Hij een weg geopend heeft waarlangs zondaren met God verzoend kunnen worden!

Maar ik wil het ook op een andere manier benaderen. Waar gaat het - ook bij het zaligen van zondaren - ten diepste over in het handelen Gods? Het verheerlijken van Zijn Naam en de opluistering van Zijn deugden. God moet (zal) aan Zijn eer komen. De vraag die we eerlijk onder ogen moeten zien is of de verheerlijking van God, van Zijn Naam en van Zijn deugden niet zeer aangetast worden door iemand die zich suïcideert. De Heere heeft de mens geschapen om Hem eeuwig te dienen en te verheerlijken in al Zijn majesteit, genade, rechtvaardigheid, trouw en waarheid. Bij een suïcide wordt daar wel heel definitief tegenin gehandeld.

Wat zijn we goed af als we de genade ontvangen om de zaken aan de Heere over te geven. Dat is geen gemakkelijke opmerking, maar een hartelijke wens. Het geeft rust en aanvaarding. De Heere oordeelt nimmer verkeerd.

Een helpende hand

Misschien heb je wel een vriend of vriendin die suïcidaal is en over de dood spreekt. Blijf altijd trouw maar besef ook dat je vriend(in) bent en geen hulpverlener. Het gaat anders zeker boven je krachten. Het is belangrijk regelmatig contact te onderhouden, maar je hoeft geen problemen op te lossen. Dat moet je vriend(in) zelf doen.

Vraag advies aan je ouders als je die mag hebben, of aan ambtsdragers of docenten op school als je merkt dat de problemen van je vriend(in) te groot worden. Wijze raad helpt jou, maar ook degene die je wilt helpen.

Misschien heb je zelf wel doodswensen, of heb je al eens een suïcidepoging ondernomen. Dat is niet goed, ook al kunnen omstandigheden je er alle aanleiding toe geven.

Ik vind het heel wat dat je dit artikel helemaal gelezen hebt. Dat was wel confronterend, denk ik. Heb je ook gelezen dat er bij de HEERE, de Heere uitkomsten zijn tegen de dood? Dat staat zo vast als een huis, want het is Zijn Woord (Psalm 68: 21b).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen