Is de Bijbel tolerant?

Tolerant

Maar nu het onderwerp. Je kunt af en toe lezen dat christenen 'intolerant' zijn. Het woord tolerant betekent zoiets als duldend, gedogend. Intolerant-zijn betekent, dat je meningen en opvattingen van anderen niet wilt toelaten en de daarbij behorende gedragingen niet wilt gedogen.

Nederlanders vinden vaak van zichzelf dat ze tolerant zijn, al eeuwen lang. In de tijd na de Reformatie kwam de vraag op, of men in één land wel twee verschillende godsdiensten kon toelaten. Of was zoiets onmogelijk? Een tijdlang heeft men de zaak zo opgelost, dat de godsdienst van de vorst of heerser ook de godsdienst van het land moest zijn. Wie het daarmee niet eens was, kon vertrekken.

Een jaar of veertig vóór en na 1600 werden in verschillende landen de zogeheten godsdienstoorlogen gevoerd. Men kon of wilde niet tolerant zijn. Vele jaren later werd de stemming in veel landen toleranter. Officieel was er misschien wel sprake van één godsdienst, maar men gedoogde het bestaan van andere. Zo werden in ons land Rooms-katholieke schuilkerken onderhouden; 'Onze lieve Vrouw-op-zolder' kon rustig blijven zitten, en Joodse synagoges werden geduld. Vooral gereformeerden van het 'rekkelijke' soort waren geneigd om tolerant te zijn. Wel niet zo in het openbaar, maar privé en stilletjes wilden ze andere godsdiensten toelaten.

De overheid moest dan maar een oogje toeknijpen; dat was voordelig voor de handel. De 'precieze' gereformeerden wilden dat niet: de overheid moest optreden tegen allerlei afwijking van de gereformeerde leer. Maar de rekkelijken hadden meestal de macht in handen.

Intolerant?

Maar hoe spreekt de Bijbel over tolerantie? In de voortgang van de Godsopenbaring moeten we hier wel onderscheiden tussen het Oude en het Nieuwe Testament. In het Oude Testament was er onder andere de nationale uitdrukking van Gods verbond met het verkoren volk Israël. Maar het Nieuwe Testament spreekt van een gemeente, waarvan ook de heidenen lid zijn. In Handelingen 15, op de bijeenkomst van ouderlingen en apostelen te Jeruzalem, worden de Oudtestamentische wetten voor het overgrote deel terzijde gesteld. Trouwens, de gemeenten telden toen niet zo veel leden, die actief waren in de regering. We vinden in het Nieuwe Testament dan ook vooral geboden en vermaningen, die op het leven van de christenen betrekking hadden; hoe zij zich moesten gedragen in een heidense omgeving. De apostel Paulus roept zelfs de gemeente van Rome op om de machten onderworpen te zijn (Romeinen 13). Die machten waren meestal niet-christelijk, maar op dat moment ook niet anti-christelijk. Paulus vermaant de christenen om zichzelf niet te wreken (Romeinen 12: 19). "Mij [komt] de wrake (de rechtvaardige bestraffing) toe...," zegt de Heere.

De Heere Jezus Zelf heeft Zijn macht niet gebruikt om anderen metterdaad te beschadigen. Hij heeft nooit iemand doodgeslagen; maar Hij heeft wel met scherpe woorden mensen veroordeeld. De achtergrond daarvan was liefde. Hij heeft gediend, genezen, Hij is zelfs gestorven als een rantsoen (losprijs) voor velen. Ook de apostelen hebben geen geweld toegepast. Tegelijkertijd hebben zij met scherpe woorden de dwaalleer bestreden, in de hoop dat mensen daardoor tot bekering zouden komen.

Geestelijke strijd

De conclusie is duidelijk. Het Nieuwe Testament is niet tolerant ten aanzien van onchristelijke ideeën of gedragingen (Romeinen 1: 20 en volgende); afwijkingen van de door God gestelde normen worden scherp veroordeeld. De Bijbel vraagt dat mensen zich 'theocratisch' onder de normen van het Woord stellen. Daarom worden ook de gemeenten herhaaldelijk vermaand. Maar intolerantie jegens mensen met andere ideeën en hun gedragingen - alsof die met geweld afgestraft zouden moeten worden door de christenen - vinden we in het Nieuwe Testament niet. De strijd van Gods kerk op aarde is een geestelijke strijd, gevoerd met de wapenrusting Gods (Efeze 6). De machtsstrijd komt pas, als kerk en staat een verbond aangaan, sinds keizer Constantijn en de hele Middeleeuwen door.

Er ligt wat dat betreft een grote schuld op het 'christelijk Europa' van de Middeleeuwen. Vooral in het westen heeft de kerk onder leiding van het pauselijk bestuur velen groot onrecht aangedaan. Toen was inderdaad sprake van intolerantie vanuit het 'christendom'. Joden werden op verschrikkelijke wijze geïsoleerd en verjaagd; de 'ketters' (Waldenzen bijvoorbeeld), die de Bijbel in het alledaagse leven vorm wilden geven, werden vervolgd en gedood.

Achteraf vragen wij ons misschien af hoe dat ooit mogelijk is geweest. Laten we de mogelijkheid niet vergeten, dat wij waarschijnlijk 'gewoon' meegedaan zouden hebben. En als je zou vinden dat die schuld inderdaad op de westerse wereld rust, kijk dan liever de toekomst in, en probeer je bijdrage te geven aan het bereiken van de Joden met het Evangelie of het ondersteunen van christenen, die nu vervolgd worden. Heel concreet kun je geld geven of brieven schrijven, ter bemoediging van christenen in nood of tot vermaning van overheden, die zelf van hun macht op intolerante wijze misbruik maken.

Kerk en staat

Inmiddels is er in de Westeuropese samenlevingen wel heel wat veranderd. We kennen officieel de scheiding van kerk en staat; en vrijheid van meningsuiting is een democratisch grondrecht. Een paar kanttekeningen. De 'scheiding van kerk en staat' betekent in theorie, dat wereld- of levensbeschouwing van de een niet mag leiden tot politieke dwang voor de ander. Maar het zijn niet alleen de kerken, die levensbeschouwingen hebben, ledereen heeft die. Daarom moeten we telkens bewust zijn van de mogelijkheid, dat een of andere wereldse levensbeschouwing onder het mom van de scheiding van kerk en staat zich als vanzelfsprekend nestelt in de politiek. Liberalisme, socialisme, holisme, het zijn allemaal wereld- en levensbeschouwingen, die richting geven aan het denken en handelen van mensen; zoals vroeger de kerkelijke meningen richting gaven. Zulke 'vooronderstellingen' gedragen zich net zo als religieuze opvattingen. We moeten dat goed beseffen. Anders zouden we kunnen gaan denken, dat de christenen er wel een levensbeschouwing op nahouden, maar werelds denkende mensen niet; dat zou een ernstige vergissing zijn.

Vrijheid

En dan de 'vrijheid van meningsuiting'. ledereen, ook christenen dus, mag zeggen wat hij of zij vindt. Mag ook zeggen, dat hij of zij gedachten of handelingen van anderen afwijst. Dat mag niet leiden tot belediging van andersdenkenden. Je moet in onze samenleving 'respect' hebben voor elkaar. Je mag de ideeën of gedragingen van anderen volstrekt afwijzen. Maar je moet de mens daarachter niet minachten. En wie zou het lef hebben om een ander te minachten, als je zelf weet hebt van eigen zonden? Maar je mag in gepaste woorden wel je eigen mening uiten.

Exclusief

Het verwijt dat christenen intolerant zouden zijn, wordt vaak verbonden aan de gedachte dat de Bijbel 'exclusief' spreekt. In dit verband betekent exclusief dat de Bijbel zou zeggen, dat er één waarheid is en één weg van behoud. Andere wegen zijn dwaalwegen. Wel, zo spreekt de Bijbel inderdaad. Er is één Naam, één Weg. De Heere Jezus zegt Zelf, dat Hij de Weg, de Waarheid en het Leven is. Andere wegen of waarheden zijn er feitelijk wel, maar worden in de Schrift afgewezen. Het 'christendom' is in de geschiedenis tot heden toe vaak niet zo exclusief geweest; allerlei wind van leer kon er een plaats krijgen. Maar de Bijbelse boodschap is wel exclusief in het afwijzen van andere wegen van behoud. We moeten dat ook maar gewoon erkennen en andersdenkenden daarvan op de hoogte stellen. Trouwens, veel andere 'heilsboodschappen' claimen een soortgelijke exclusiviteit.

Maar één ding moeten we daarbij niet vergeten: de Bijbel is ook 'inclusief'; dat betekent, dat in principe niemand wordt uitgesloten van de oproep tot bekering. De Bijbel is geen bezit of product van christenen. Het is Gods Woord, waarvoor de gelovigen hebben leren buigen. En ze willen dat Woord graag doorgeven aan anderen. Gods Geest maakt gebruik van dat Woord. Niemand hoeft zich voor het Evangelie te schamen. Want het is 'een kracht Gods tot zaligheid een iegelijk die gelooft...' (Romeinen 1: 16). Mogen we dat anderen onthouden?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen