Pesten is geen oplossing!

Naar aanleiding van een dergelijke verzuchting van verschillende Daniëllezers had ik een gesprek met mevrouw M. Hasselaar. Tot voor kort heeft zij als psychologe bij de schoolbegeleidingsdienst DGS gewerkt binnen het voortgezet onderwijs. Daar kwam zij heel regelmatig met het probleem pesten in aanraking. Nu werkt zij als psychologe bij Eleos in haar woonplaats Dordrecht. Vorig jaar heeft zij samen met haar collega A. de Muynck het boekje geschreven Ik wil er ook bij horen - weerbaar worden tegen pesten. Omdat in eerdere Daniëlartikelen over pesten de aandacht vooral gericht was op slachtoffers van pestgedrag, wordt er in dit artikel wat meer aandacht besteed aan de pesters.

Allereerst een vergelijking; daarmee kun je vaak iets krachtig zeggen. Waaraan denkt u als u de vergelijking ziet staan: Pesten is als...?

Na even nadenken komt het eruit: Als iets dat je leven verziekt. Ja, pesten is iets waardoor je je hele leven in dat teken kunt gaan zien: als ziek gemaakt. Houdt het pesten lang aan, dan doet dat namelijk iets met je hele persoonsvorming. Dit geeft direct het ingrijpende aan van het pesten. Ik heb ook leerlingen begeleid die niet meer gepest werden toen ze bij mij voor hulp kwamen, maar nog wel altijd tegen de omgang met anderen aankeken vanuit hun vroegere pestervaringen.

Om een pester goed op zijn gedrag te kunnen aanspreken, is het belangrijk om te weten wat nu het meest ingrijpende voor een slachtoffer van pestgedrag is. Met andere woorden: wat is nu het meest ziekmakende dat een pester veroorzaakt? En waarom?

Kort gezegd: dat je niet mee mag doen! Vooral tussen tien tot veertien jaar is het deel uitmaken van een groep heel belangrijk. Weet je je daarin niet goed te voegen of gaat daarin als gevolg van het pesten iets grondig mis, dan zie je vaak hoe ingrijpend dat is voor de rest van iemands leven. Het niet mogen meedoen betekent niet alleen dat je een keer niet mee mag als je klasgenoten de stad ingaan. Het raakt ook een diepere laag van je zelf: het tornt aan je bestaansrecht. Daarmee komt de vraag op je af: mag ik er eigenlijk wel zijn? Op deze manier raak je het vertrouwen in mensen om je heen kwijt. Het gevolg is bijvoorbeeld dat je de 'koopmethode' gaat toepassen: je gaat allerlei klusjes opknappen voor de groep (bijvoorbeeld je huiswerk laten overschrijven of trakteren) om er zo bij te mogen horen. Echter, is je klusje geklaard, dan hoor je er vaak net zo weinig bij als daarvoor. Wat het gevolg hiervan is? Je durft bijvoorbeeld geen relatie aan te gaan of geen leiding te geven. Ook heb je vaak snel het gevoel dat anderen het over jou hebben. Het vertrouwen maakt dus steeds meer plaats voor wantrouwen. Dit heeft, hoe dan ook, invloed op je zelfbeeld. 

In jullie boekje wordt er ook duidelijk aandacht besteed aan de pester. Dit gebeurt niet alleen door aan te geven wie pesters nu eigenlijk zijn, maar ook door te zeggen dat zij hulp en aandacht nodig hebben. Waarom deze nadruk?

Het is duidelijk dat het pesten ook het leven van de pester zelf stempelt. Want als je pester bent, heb je eigenlijk ook geen gelukkig leven. Je hebt niet geleerd om op een gezonde manier relaties te kunnen hebben met leeftijdgenoten. In mijn werk heb ik gemerkt dat het met pesters zelf vaak ook niet goed ging. Ik denk bijvoorbeeld aan een jongen die ik zag toen ik tijdens een les observeerde. Hij dook voortdurend weg achter de rug van een medeleerling en het viel op dat hij heel slecht kon lezen. Ik dacht: jij zit ergens mee. Toen ik na afloop zijn mentor sprak, bleek dat inderdaad het geval te zijn. Hij had zelf ook een probleem. Dit kan van alles zijn. Is er thuis bijvoorbeeld weinig aandacht voor de kinderen of wordt er veel geweld gebruikt, dan kan dit leiden tot pestgedrag naar anderen. Er kan ook sprake zijn van jaloezie naar het slachtoffer, waardoor de pester aangezet wordt tot pesten.

Welke hulp is vooral belangrijk voor een pester? 

Het belangrijkste is om inzicht te geven in zijn of haar gedrag en in de gevolgen daarvan voor anderen. Vaak denkt een pester: ach, een geintje bij iemand uithalen? Dat moet toch kunnen! We zagen al dat het zo eenvoudig niet ligt. Het is heel belangrijk dat er paal en perk gesteld wordt aan het pesten. Daarnaast moet er samen met de pester gezocht worden naar de oorzaken van dit gedrag. Net als bij het slachtoffer moet er dus verder gekeken worden dan alleen de actuele situatie. Hierbij kan het mogelijk zijn dat ook aan het gezin waaruit de pester komt hulp aangeboden wordt. Natuurlijk is het ook erg belangrijk de pester positieve vaardigheden aan te leren in de omgang met anderen, want daar ontbreekt het bij het pesten aan.

U hebt tot voor kort binnen het voortgezet onderwijs gewerkt. Heeft u gemerkt dat er in de praktijk te weinig aandacht is voor de pesters?

ie ziet inderdaad heel vaak dat gedacht wordt dat vooral het slachtoffer geholpen moet worden omdat hij of zij als zielig gezien wordt. Er wordt minder snel gezien dat de pester gewoon heel verkeerd gedrag vertoont. Er wordt dan gedacht: als het slachtoffer nu maar weerbaarder wordt tegen het pesten, dan gaat het vanzelf wel over.

Een andere reden waarom er minder aandacht voor de pester kan zijn, is dat opvoeders zich onmachtig voelen ten opzichte van de pester of zelfs de angst hebben ook slachtoffer van het pesten te worden. Daarnaast is het zo dat pesten vaak stiekem gebeurt. De leider van de pestgroep zet bijvoorbeeld anderen aan tot het pestgedrag waardoor hij of zij zelf buiten beeld blijft. In zo'n geval is het moeilijker om ook aandacht aan de pester te geven. Echter, het gevaar bij de aanpak van pesten is dat je het als een probleem van de eenling - vaak het slachtoffer - gaat zien. Mogelijk moet het slachtoffer geleerd worden om weerbaarder te zijn tegenover het gedrag van anderen. Maar de pester heeft net zo goed hulp nodig, evenals de rest van de groep natuurlijk. Ik weet uit een onderzoek dat gedaan is in Noorwegen, dat een pester vier keer zoveel kans loopt om crimineel te worden dan iemand die geen pester geweest is. Een pester heeft namelijk onvoldoende geleerd om rekening te houden met de ander, waardoor hij of zij zich een machtspositie heeft verworven. In dit verband is het ook heel opvallend dat over pesten op het werk bekend is, dat hier vaak een leidinggevende actief bij betrokken is!

Even een heel andere vraag. Het is bekend dat er al een hele lijst met boektitels over pesten bestaat. Vanwaar de moed om aan deze lijst nog een boekje toe te voegen?

Om eerlijk te zijn: er is inderdaad al veel geschreven! Maar als auteurs gaan wij beiden graag de strijd aan tegen het pesten. Omdat veel ouders met deze problematiek worstelen en de bestaande boeken wat minder toegankelijk lijken te vinden, hebben wij bij het schrijven van dit boekje vooral de gereformeerde gezindte als doelgroep voor ogen gehad. Ouders reageren daarop in de trant van: dan weet je dat het vertrouwd is.

We begonnen het gesprek met een vergelijking. Om het gesprek af te ronden opnieuw een vergelijking, maar nu over het tegenovergestelde van pesten: vriendschap is als...

...een warme jas om je heen! Vriendschap is iets dat je elke jongere gunt. Ervaar je vriendschap, dan kun je innerlijk groeien; dan hoef je je niet te verstoppen. Een meisje zei eens: ze hebben mij m'n persoonlijkheid afgepakt; ik ben een grijs muisje geworden. Vriendschap zorgt voor het tegenovergestelde.

Ook nu laten we een slotopmerking voor alle betrokkenen bij het pesten niet ontbreken.

Wat ik heel belangrijk vind, is dat het pesten altijd bespreekbaar wordt en blijft. Iets wat pesten extra moeilijk maakt, is dat het vaak verzwegen wordt. Het zou veel meer de aandacht moeten krijgen. Ik denk hierbij in de eerste plaats aan scholen, maar het kan ook heel goed naar aanleiding van een tekst in de preek aan de orde komen. Voor jongeren geldt: trek op tijd aan de bel of je nu pester, gepeste of meeloper bent; zorg dat je iemand vindt die je hoort, ook als je pester bent! Want, pesten is geen oplossing! Niemand is ermee gebaat!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen