"We moeten gewoon meer gaan betalen"

Ergert Jan van Ginkel zich echt nooit aan files? "Nee, eerlijk niet. Toen ik nog in Rotterdam bij het Nederlands Economisch Instituut (NEI) werkte, stond ik elke ochtend in de file. Maar ik koos daar toch zelf voor? Ik woonde in Krimpen aan den IJssel, dus de afstand was best aan te fietsen. Maar je kent dat wel: het weer lokt niet altijd aan en ga zo maar door. Zoals ik er zelf voor koos in de file te gaan staan, zo doen veel anderen dat ook. Veel mensen kunnen wel met openbaar vervoer, maar ja: daar heb je niet zoveel privacy als in je eigen autootje, hè?"

Sommige mensen moeten wel met de auto, omdat er geen openbaar vervoer is of omdat de bus maar twee keer per dag rijdt.

Dat is zo, maar dan nog houd ik overeind dat de fileproblematiek tot op zekere hoogte onze eigen keuze is. Een keuze die we met elkaar als burgers maken. Hoeveel mensen zitten in die kilometerslange files in hun eentje in de auto? Als we zouden carpoolen, zouden de problemen al veel minder groot zijn. Maar dat doen we niet! Want ja, dan ben je zo afhankelijk van anderen, dan moet je een stukje omrijden, dan moet je 's avonds misschien een half uur wachten op je collega. Allemaal begrijpelijke redenen, maar dan moeten we ook niet klagen over de fileproblemen.

Als mensen de zaken eens eerlijk op een rijtje zetten, rest maar één conclusie: 'De file? Dat ben ik!'

Goed, maar het loopt in Nederland toch de spuigaten uit? Elke reis levert bijna vertraging op. Zelfs 's nachts staan we in de file.

De fileproblematiek neemt inderdaad toe, maar of dat nu zo heel erg is? Dat hangt er maar vanaf hoe je het bekijkt. Voor de economie is het weliswaar niet voordelig, maar ook geen grote ramp.

Het duurt allemaal wat langer voor we op de plaats van bestemming zijn. In vergelijking met een land als Amerika zijn we echter nog altijd heel snel op de plaats waar we wezen moeten. Je kunt het ook zo zeggen: door de files wordt ons land - in reistijd bezien - gewoon een stukje groter.

Gezien de hoeveelheid mensen die er in Nederland wonen en de talloze activiteiten die we met elkaar ontplooien, zit er niet veel anders op dan de opstoppingen in het verkeer tot op zekere hoogte te accepteren. Het is een gegeven waar we niet onderuit kunnen.

Het is ook helemaal niet erg als je af en toe 's nachts in de file staat. Dat word je je er tenminste van bewust dat wegen ook hun onderhoud nodig hebben en dat niet alles vanzelf gaat.

Maar het wordt wel steeds erger...

Dat komt doordat de welvaart de laatste decennia enorm is toegenomen en steeds meer mensen zich een auto konden veroorloven. Het komt ook door de bevolkingsgroei, waardoor er 'automatisch' steeds meer automobilisten komen. Denk dan tenslotte nog eens aan de toename van het aantal tweeverdieners. Door dit alles is onze totale mobiliteit sterk toegenomen.

Overigens is het opvallend dat de tijd die iemand aan reizen en verplaatsen besteedt, de afgelopen decennia nagenoeg stabiel is gebleven. De gemiddelde verplaatsing van een Nederlandse burger duurt tussen de twintig en dertig minuten. Diezelfde burger verplaatst zich gemiddeld 3,5 keer per dag. Die cijfers zijn al tientallen jaren niet veranderd. Door de snellere vervoermiddelen legt men in datzelfde half uur soms wel grotere afstanden af.

Een van de nadelen van de toegenomen automobiliteit is de achteruitgang van het milieu. Moet de overheid er niet veel meer aan doen om het openbaar vervoer te verbeteren en tot een goed alternatief voor de auto te maken?

Daar ben ik het maar gedeeltelijk mee eens. Het openbaar vervoer mag dan iets milieuvriendelijker zijn dan de auto, het verschil tussen die twee is niet zo ontzettend groot als de meeste mensen denken. Het is bovendien een verschil dat afneemt doordat er de laatste jaren steeds 'schonere' auto's gemaakt worden.

Daar komt nog bij dat het openbaar vervoer nu al niet rendabel is. Ga je dat op een geforceerde manier goedkoper maken, dan raakt de zaak nog meer uit balans. Volgens mij moet de overheid stoppen met telkens weer extra miljarden in het openbaar vervoer te stoppen. Als je het goed bekijkt zou het openbaar niet goedkoper, maar duurder moeten worden.

Maar datzelfde vind ik van autorijden. Ook dat zou veel, veel duurder moeten worden, met name in de spits.

Al het vervoer, zowel trein als auto, moet duurder worden?

Dat is precies wat ik heb willen zeggen in het boekje dat ik vorig jaar voor de SGP-jongeren heb geschreven. Ik kies niet heel sterk voor één vorm van vervoer boven een andere, bijvoorbeeld de trein boven de auto, omdat ik daar geen argumenten voor zie.

Maar dat neemt niet weg dat ik vind dat we met elkaar in Nederland veel te mobiel zijn geworden. We verplaatsen ons veel te veel, of het nu met de eigen auto of met de bus is. Daar moeten we wel degelijk een rem op zetten. Het is schadelijk voor het milieu en op den lange duur ook voor de economie.

Moderne mensen denken dat ze een soort grondrecht hebben op onbeperkte mobiliteit. Daar verzet ik me tegen. Zoals de filosoof Descartes zei: 'Cogito, ergo sum' (Ik denk, dus ik ben), zo zegt de moderne mens: 'Moveo, ergo sum' (Ik verplaats me, dus besta ik). Ik zou die laatste spreuk liever wat aanpassen: het bestaat toch niet dat we ons zoveel verplaatsen!

Sociaal wezen

Van Ginkel, die kort geleden het NEI verliet en nu manager is van een beleidsafdeling bij de gemeente Den Haag, heeft in zijn boekje voor de SGP-jongeren zijn visie zoveel mogelijk Bijbels proberen te onderbouwen.

"De mens is door God als een sociaal wezen geschapen. We zijn van nature aangelegd op onze medemensen: onze familieleden, vrienden en bekenden. Met hen verrichten we ons werk. We willen hen ook regelmatig bezoeken. In mijn visie moet de overheid daarom wel zorgen voor een bepaald basisniveau van mobiliteit. Maar de overheid mag ook best een grens aangeven. Wie daarboven komt, zal flink voor zijn verplaatsingen moeten betalen."

Is betalen dé oplossing voor de files?

Over het oplossen van de files praat ik niet. Hoogstens over het enigszins in de perken houden van dit probleem. Daarbij is het vragen van een hoge prijs voor mij inderdaad één van de belangrijkste instrumenten.

Het bijbouwen van wegen is in elk geval geen oplossing. Als je al die files van 's morgens en van 's avonds weg wilt hebben, moet je er zoveel wegoppervlakte bij hebben dat je bij wijze van spreken heel Nederland wel kunt asfalteren. Maar midden op de dag liggen die wegen er dan grotendeels onbenut bij! Die kant moeten we dus niet op denken. Wel is het belangrijk dat we de bestaande wegen beter gaan benutten. Meer carpoolen, meer gespreide werktijden.

En tenslotte moeten we zorgen dat de vraag naar mobiliteit minder wordt door de prijs ervan te verhogen. Flink te verhogen. Want een klein beetje helpt niet. Dat zie je aan de benzineprijzen. Hoe hard ze ook stijgen, mensen laten de auto niet snel staan.

De verhoging van de prijs moet daarom meer schoksgewijs. Ik ben een sterke voorstander van het rekeningrijden. Maar vijf of zeven gulden bij het passeren van een tolpoort is een lachertje. Dat heeft veel te weinig effect.

Verantwoordelijk

Rekeningrijden is volgens Van Ginkel, die voorzitter geweest is van de +16 jeugdvereniging van Krimpen aan den IJssel en van het district Gouda, een goed instrument omdat het aansluit bij de eigen verantwoordelijkheid van de mensen, "De Bijbel leert ons niet alleen dat wij sociale wezens zijn, maar ook dat we door God in verantwoordelijkheden zijn geschapen. De overheid moet er terughoudend mee zijn om mensen met heel scherpe regels tot een bepaald gedrag te dwingen. Door de prijs van autorijden te verhogen, leg je de keus bij de mensen zelf. Wie zich toch wil verplaatsen, moet er dan maar voor betalen."

De verantwoordelijkheid bij de burger zelf leggen, kan ook nog op andere manieren, denkt Van Ginkel. "Met tolpoorten en rekeningrijden bestrijdt je alleen files in bepaalde delen van het land. Als je de totale mobiliteit wat aan banden wilt leggen, kun je op de lange termijn beter een kilometerheffing invoeren. Voor iedere verreden kilometer moet je dan een heffing betalen. Nog beter zou ik het vinden als de overheid aan elke burger een vaste hoeveelheid verplaatsingrechten zou geven. Bijvoorbeeld: elke burger mag elk jaar tienduizend kilometer rijden. Wie meer wil rijden, moet dan maar de rechten van anderen opkopen die hun eigen rechten om een of andere reden niet gebruiken."

Benadeel je in dergelijke systemen de armere mensen niet ten voordele van de rijkeren?

Als je iedereen eik jaar tienduizend kilometer 'geeft', zorg je er in elk geval voor dat ook arme mensen een basis van mobiliteit hebben. Natuurlijk hebben in al deze systemen rijken meer mogelijkheden tot reizen. Maar dat kun je genuanceerd bezien. Dat is op zoveel terreinen het geval. Wie veel geld heeft, kan op zaterdag trouwen, een ander moet het doordeweeks doen. Wie rijk is, gaat drie keer per jaar naar het buitenland, een minder bedeelde moet genoegen nemen met een caravan binnenslands.

Ik snap ook wel dat het niet leuk is om aan de ene kant van een tolpoort te wonen, terwijl je er elke dag langs moet voor je werk. Misschien moet je dan aan verhuizen gaan denken. Mensen moeten sowieso veel dichter bij hun werk gaan wonen. Maar verschilt het systeem van tolpoorten nu zoveel van het feit dat een inbraakverzekering in de Randstad veel duurder is dan elders?

Bestaat er in Nederland wel voldoende maatschappelijk draagvlak voor de prijsverhogingen die u voorstelt?

Er bestaat bij burgers veel verzet tegen rekeningrijden en tegen verdere stappen die daarna volgen kunnen. De ANWB heeft er veel stampij over gemaakt. Maar het is de vraag of de politiek zich daardoor al te sterk moet laten leiden. Een overheid is er toch om beslissingen te nemen die het belang van individuen overschrijden en uiteindelijk in het algemeen belang zijn. In politiek Den Haag zie je trouwens dat een meerderheid wel degelijk de richting op wil van een kilometerheffing. Minister Netelenbos heeft zo'n heffing recent nog weer aangekondigd in haar nieuwe Verkeers- en Vervoersplan.

Telefonisch

Rekeningrijden, een kilometerheffing, verhandelbare mobiliteitsrechten: het zijn allemaal goede mogelijkheden om te voorkomen dat het in Nederland in de toekomst helemaal vastloopt, vindt Van Ginkel.

"Met die instrumenten heb je een goed evenwicht tussen de eigen verantwoordelijkheid van mensen en de verantwoordelijkheid die een overheid heeft. Natuurlijk moeten we allemaal ons best doen om de uit de hand gelopen mobiliteit terug te dringen. Jij bent hierheen gekomen om mij te interviewen. Maar was dat nu echt nodig geweest? Had het niet schriftelijk of telefonisch gekund? Nee? Maar als het je nu tweehonderd gulden had gekost? Dan had het misschien plotseling wél telefonisch gekund.

Natuurlijk moet iedereen zijn eigen verantwoordelijkheid nemen. Maar vanuit de Bijbel weten we dat we allen egocentrische mensen zijn. Wat helpt het als ik minder rijd en mijn buurman gaat juist meer rijden? Juist vanwege de zondigheid en de ongebondenheid van mensen hebben we behoefte aan een bijsturende overheid. En dat bijsturen mag gerust fors gebeuren."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen