Grenzeloze armoede - jongeren een zorg

- Er sterven per dag 40.000 kinderen onder de vijf jaar van honger of aan ziekten die het gevolg zijn van ondervoeding.

- Van de zes miljard mensen op deze aarde moeten tenminste een miljard mensen rond zien te komen van minder dan een dollar per dag. Dat betekent: leven onder de absolute armoedegrens. Daarnaast moeten nog eens een miljard mensen zien rond te komen van tussen de een en twee dollar per dag.

- Wat deze cijfers nog veel schrijnender maakt, is dat er op deze wereld ook steeds meer mensen in bijna grenzeloze weelde leven en dan soms nog heel dicht bij elkaar: sloppenwijken vlak naast de wijken van de zeer rijken.

- In Amerika is het aantal miljonairs in vijf jaar tijd verdubbeld naar zeven miljoen (2,6% van de bevolking), maar leeft tegelijkertijd zeker 5% van de bevolking op of onder het bestaansminimum.

- Het aantal mensen dat aan ondervoeding lijdt, is ongeveer even groot als het aantal dat aan overgewicht lijdt (ruim een miljard).

- In India zijn inmiddels miljoenen internetaansluitingen maar nog veel meer mensen die geen aansluiting op een drinkwaterleiding hebben.

Oorzaken van armoede

Er leeft nog wel eens de gedachte dat degenen die arm zijn dat eigenlijk aan zichzelf te wijten hebben. De mensen zouden harder moeten werken, moeten sparen voor de toekomst, niet zo corrupt zijn, enzovoort. Dat is echter maar gedeeltelijk waar. De meeste armoede wordt veroorzaakt door factoren waar de armen zelf geen enkele greep op hebben. Maar is armoede niet door God gewild en is er niet altijd armoede geweest? Dat laatste is waar, maar nog nooit op de schaal waarin het in onze tijd voorkomt. Het eerste mogen we alleen al op grond van het Oude Testament nooit zo zeggen. Bepaalde Oudtestamentische wetten waren er juist op gericht armoede onder het volk Israël te voorkomen. Denk aan de instelling van het sabbatsjaar, het jubeljaar, het feit dat er geen bedelaars in Israël mochten zijn en dat aan de armen geen rente mocht worden gevraagd. Armoede is één van de verschrikkelijke gevolgen van de zonde. Zonden, die ook hebben geleid tot zondige structuren.

- Corruptie

Er is heel veel corruptie op deze wereld onder allerlei soorten van mensen. Er zijn ook heel veel corrupte overheden, vooral in Zuid-Amerika en in Afrika. Denk aan het vroegere Zaïre onder Mobutu, dat werd wel een 'kleptocratie' genoemd. Het persoonlijk fortuin van ex-president Suharto (Indonesië) en zijn familie wordt geschat op veertig miljard gulden. Leiders baden in weelde, terwijl hun volk armoede lijdt.

- Ongelijke bezitsverhoudingen

In Ecuador hebben zo'n twintig families de helft van de economie in handen. In Brazilië heeft nog geen tien procent van de boeren / grootgrondbezitters meer dan de helft van alle (andbouwgronden in bezit, terwijl er miljoenen landloze boeren zijn die van ellende naar de grote steden trekken, waar zij in sloppenwijken terechtkomen.

- Handelsbelemmeringen

Door handelsbelemmeringen krijgen landen in het zuiden geen kans om hun producten tegen een redelijke prijs op de wereldmarkt af te zetten. Ze worden echter in eigen land overstroomd door goedkope landbouwproducten uit de rijke landen (bijvoorbeeld rijst uit Amerika in Nigeria). Dat alles onder de noemer van de vrije marktwerking. Zo dumpt de EU heel wat landbouwoverschotten op de wereldmarkt met behulp van exportsubsidies en bemoeilijkt daardoor de exportmogelijkheden van arme landen.

- Ongecontroleerde kapitaalstromen

Door ongecontroleerde kapitaalstromen (flitskapitaal) worden soms van de ene op de andere dag grote kapitalen uit een bepaald land weggehaald, omdat het geld elders meer opbrengt. Daardoor zijn in landen veel bedrijven te gronde gegaan en hebben miljoenen hun baan verloren. Denk aan de Azië-crisis (Thailand en Indonesië). In één klap raakten miljoenen alles kwijt en kwamen zij weer onder de armoedegrens terecht.

- Burgeroorlogen

(Burger)oorlogen hebben tot gevolg vluchtelingen, die vaak alles moeten achterlaten. Eind 1999 waren er 11,5 miljoen vluchtelingen en zo'n twintig tot dertig miljoen ontheemden.

Gevolgen van armoede

Armoede is een veelkoppig monster. Het is veel meer dan niet voldoende te eten hebben. Er wordt in dat verband wel gesproken van een armoedecultuur.

- Honger en ziekten

Armoede lijdt tot honger, eenzijdig voedsel, ondervoeding en de daarmee samenhangende 'armoedeziekten' zoals diarree, malaria, infecties van de luchtwegen, tbc. Ziekten die met eenvoudige middelen bestreden of voorkomen zouden kunnen worden als er geld zou zijn voor medicijnen, voorlichting en goed drinkwater. Gebrekkige medische zorg leidt tot hoge sterfte bij bevallingen. Per jaar zijn er wereldwijd zo'n 600.000 vrouwen die tijdens of net na de bevalling sterven.

- Aids

Deze ziekte is vooral in Afrika een ramp. Er zijn al 16 miljoen mensen aan aids overleden, zo'n 34 miljoen mensen zijn met aids besmet, 70% daarvan leeft in zuidelijk Afrika. Het aantal slachtoffers breidt zich in een hoog tempo uit. Het aantal aidswezen neemt schrikbarend toe. Er wordt gesproken van een holocaust in Afrika. Door dit alles zal de levensverwachting in zuidelijk Afrika dalen van 59 nu naar 45 jaar in 2010.

- Slecht onderwijs

Gebrek aan goed onderwijs leidt tot werkeloosheid en dat leidt vaak weer tot criminaliteit, drugsgebruik en overmatig alcoholgebruik.

- Mensenhandel

Er worden per jaar een miljoen vrouwen en kinderen verkocht en tewerkgesteld als prostituee of zij moeten onbetaald (huishoudelijk) werk doen onder mensonwaardige omstandigheden.

- Asielzoekers

Veel mensen uit het arme zuiden gaan naar het rijke noorden van de wereld in de hoop op een beter bestaan.

- Milieu

Een gevolg van armoede is de aantasting van het milieu (ontbossing, woestijnvorming, drinkwatervervuiling). Veel natuurrampen zijn hier weer een gevolg van.

Het antwoord op het armoedeprobleem

Mondiaal niveau

In de landen in het rijke noorden is pas in de jaren zestig het besef ontstaan dat er iets aan het armoedevraagstuk moet worden gedaan. Daarbij speelt niet alleen bewogenheid met het lot van de armen een grote rol, maar ook het eigen belang. Aan landen die arm zijn kun je niets verkopen en de steeds grotere tegenstellingen tussen rijk en arm leiden tot grote sociale spanningen. Het gevolg is een grote stroom asielzoekers overal ter wereld.

In 1997 is door alle overheden en internationale organisaties samen voor ruim 48 miljard dollar uitgegeven aan allerlei vormen van armoedebestrijding en ontwikkelingshulp. Dat lijkt een heel groot bedrag, maar afgezet tegen de bedragen die wereldwijd per jaar worden uitgegeven aan wapens (780 miljard), drugs (480 miljard) of advertenties (435 miljard) is dat niet echt heel veel. Mondiaal gezien is vooral het kwijtschelden of verminderen van de schuldenlast van de (48) armste landen ter wereld (Jubilee 2000 is onze steun zeker waard) heel belangrijk naast het wegnemen van allerlei handelsbelemmeringen en het aan banden leggen van wilde kapitaalstromen.

Er zijn - vooral in Afrika - heel wat landen, die meer dan de helft van hun exportinkomsten moeten gebruiken voor rente en aflossing en die meer aan rente of aflossing moeten betalen dan zij aan ontwikkelingshulp ontvangen. Dat betekent dat deze landen veel te weinig geld overhouden voor het investeren in allerlei basisvoorzieningen, zoals onderwijs en gezondheidszorg en schoon drinkwater en zo steeds verder achterop raken. Het streven van de VN om in 2015 alle armoede de wereld uit te hebben, lijkt mij daarom een fata morgana, zeker als de rijke landen niet veel meer hulp gaan geven dan tot nu toe.

Nationaal niveau

Internationaal slaat Nederland geen slecht figuur als het gaat om het geven van ontwikkelingshulp. De hulp bedraagt 0,8% van ons Bruto Nationaal Product en dat betekent voor 2000 een bedrag van ruim zeven miljard gulden. Dat wil zeggen dat de Nederlandse overheid bijna een cent van elke gulden die zij uitgeeft aan onze behoeftige verre naaste besteedt. In de VS bedraagt die hulp slechts 0,35% van het BNP.

Ik ben blij dat de SGP en met name ook de SGP-jongeren duidelijk pleiten voor een verdere verhoging van de ontwikkelingshulp nu het in Nederland zo goed gaat en voor een vrijere toegang voor landbouwproducten en textiel uit ontwikkelingslanden tot de Nederlandse markt.

De hulp wordt gegeven via multilaterale organisaties zoals de Wereldbank, IMF, Oost-Europabank, Unicef, etc. en bilateraal dat wil zeggen van land tot land. Een deel van de hulp wordt gegeven via particuliere organisaties in het kader van de medefinanciering. Organisaties als ICCO, HIVOS, NOVIB en Cordaid krijgen dit jaar zevenhonderd miljoen gulden van de overheid voor het financieren van ontwikkelingsprojecten van hun partnerorganisaties in het zuiden.

De huidige minister van Ontwikkelingssamenwerking, mevrouw Herfkens, heeft de ontwikkelingshulp teruggebracht tot twintig concentratielanden. Dit zijn landen, waar veel armoede heerst maar die op een goede wijze bestuurd worden. Daar is op zich veel voor te zeggen. In landen met een corrupt en dictatoriaal regime verdwijnt de steun gemakkelijk in verkeerde zakken. De vraag is dan wel wie er zich bekommert over de armen in landen, die niet aan de criteria van mevrouw Herfkens voldoen, temeer omdat hun eigen overheid zich ook niet over hen bekommert.

Particuliere organisaties

Dat brengt mij op de hulpverlening via NGO's (Non Governmental Organisations) of in gewoon Nederlands de particuliere organisaties. Hieronder vallen, naast de al genoemde medefinancieringsorganisaties, het werelddiaconaat van de kerken, interkerkelijke hulpverleningsorganisaties zoals Woord en Daad, ZOA, World Vision, KOEH, het Internationale Rode Kruis, Vluchtelingenwerk en Artsen zonder Grenzen. In totaal werd in 1997 voor 600 miljoen aan hulp verleend door deze organisaties. Dat is dus allemaal geld dat door particulieren is bijeengebracht door middel van collecten en acties.

Particuliere organisaties spelen een belangrijke en eigen rol bij de internationale hulpverlening. Zij hebben hun eigen kanalen in de landen in het zuiden en kunnen zo mensen bereiken die via overheidshulp niet bereikt zouden kunnen worden. Zij kunnen daar langdurige relaties mee aangaan. Particuliere organisaties werken meestal samen met organisaties overzee, die aan de basis ('grass roots') werken en zo de allerarmsten weten te bereiken. Op die wijze blijft er geen geld aan de strijkstok hangen.

Diaconale hulpverlening

Diaconale hulpverlening via de kerken en interkerkelijke hulpverleningsorganisaties heeft in Bijbels licht een duidelijke meerwaarde, omdat het hulp is, waarin Woord en daad samengaan. Bij de kerken is er vanaf het begin van hun zendingsactiviteiten sprake geweest van het met Woord en daad verkondigen van het Evangelie. Denk maar aan de talloze scholen en ziekenhuizen. die overal ter wereld door de zending zijn gesticht. Heel wat van de Afrikaanse leiders hebben op een school van de zending of missie hun opleiding gehad.

Ook onze gemeenten doen al heel veel jaren, middels het Zendingsdeputaatschap en het Deputaatschap Bijzondere Noden, aan diaconale hulpverlening in allerlei vormen.

Het zou echter goed zijn, als er vanuit de kerk ook een profetisch getuigenis zou uitgaan naar de samenleving, waarin gewaarschuwd wordt tegen het ongebreidelde streven naar geld en goed en de gevolgen die dit heeft voor onze samenleving. Protest tegen abortus en euthanasie is goed en nodig, maar zou ook een protest tegen de moderne slavenhandel, het sterven van zoveel kinderen elke dag niet op zijn plaats zijn?

Wat is jouw antwoord?

Vind je het een probleem dat jou persoonlijk eigenlijk niet aangaat en dat jij toch niet kunt oplossen? Vind je het bijvoorbeeld maar vervelend dat er steeds zo veel asielzoekers naar Nederland blijven komen? Dat is een houding, die op zich niet zo vreemd is en die we ook in de Bijbel tegenkomen: 'Ben ik mijn broeders hoeder?' en 'Wie is mijn naaste?'.

De Heere vraagt echter van ons, aan wie zowel in geestelijk als in materieel opzicht zoveel gegeven is, een andere instelling. Oog hebben voor onze medemens in nood is een Bijbelse opdracht. Denk aan Psalm 82: Doet recht den arme en den wees; rechtvaardigt den verdrukte en den arme. Een van de redenen waarom wij elke zondag naar de kerk gaan is om aan de armen christelijke handreiking te doen. Als de Heere Zijn liefde in het hart uitstort, komt er ook liefde tot de naaste, dichtbij en veraf. Die liefde uit zich in concrete daden.

- Vraag je af of je niet een stukje tijd kan besteden aan vrijwilligerswerk door bijvoorbeeld lid te worden van een zendingscommissie of iets voor asielzoekers te doen. Het gaat daarbij niet om grote dingen. Gods Woord spreekt in dat verband over een beker koud water.

- Heb je wel eens gedacht aan het doen van een diaconaal jaar, nu er geen militaire dienstplicht meer is? Onze zending maakt al sinds enkele jaren gebruik van vrijwilligers voor het onderwijs aan de kinderen van de zendingswerkers. Naast kerkenwerkers zijn er regelmatig diaconale werkers nodig op de verschillende zendingsvelden, maar ook elders in de wereld.

- Heeft de grote geestelijke en materiële nood in deze wereld ook een plaats in jullie gebed en lees je er ook over?

Tegenwoordig wordt er heel veel gesproken over investeren in de toekomst.

De Heere Jezus roept ons in Lukas 16: 1-13 ook op om onze toekomst veilig te stellen, maar dan in een geheel andere zin als Hij zegt in vers 9 dat wij ons vrienden moeten maken uit de onrechtvaardige Mammon, opdat zij ons, wanneer ons ontbreken zal, zullen ontvangen in de eeuwige tabernakelen. Wat Christus daarmee wil zeggen is dat geld of bezit nooit een doel op zichzelf mag zijn, maar een middel om er God en de naaste mee te dienen. We moeten er als rentmeesters mee omgaan, rekening houdend met onze eeuwige toekomst.

Laat het ons verlangen zijn dat ons goed en onze gaven gebruikt mogen worden om er anderen mee voor Christus te winnen. Dat is pas echt investeren in onze toekomst. Als door genade zo ons leven is, dan zullen er zijn die van ons zeggen: ik was ziek en hij of zij heeft mij bezocht; ik had honger en hij of zij gaf brood. Maar meer nog, dan zul je het eenmaal tot je eigen verwondering uit de mond van Christus Zelf mogen horen op de oordeelsdag: Komt in, gij goede en getrouwe dienstknecht of dienstmaagd; over weinig zijt gij getrouw geweest, over veel zal Ik u zetten. Als het zo is, dan heb je het niet gedaan om er iets mee te zijn of te verdienen, maar zoals dat lied het zegt: Alles, hoe schoon ook, zal eenmaal vergaan, Maar wat gedaan werd uit liefde tot Jezus Dat houdt zijn waarde en zal blijven bestaan.

Tenslotte, ondanks alle menselijke inspanningen, hoe goed en nodig ook, zal het armoedevraagstuk en alle onrecht dat daarmee samenhangt in deze bedeling nooit worden opgelost. Maar het zal wel eens worden opgelost. Maar wij verwachten, naar Zijn belofte, nieuwe hemelen en een nieuwe aarde in dewelke gerechtigheid woont. Is dat ook jullie verwachting?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen