te vaak en te pijnlijk

Zomaar een gebeurtenis uit het leven van een jongen die op school gepest is. Pesten, een veel voorkomend en diep ingrijpend verschijnsel. Daarom willen we in twee artikelen aandacht aan dit thema schenken.

Elise, Henk-Jan, Martijn en Rianne zijn vier leerlingen die het pesten van dichtbij meegemaakt hebben. In het eerste artikel denken ze onder andere na over de vraag wat pesten is, hoe vaak het voorkomt, wat de oorzaken en vooral wat de gevolgen ervan zijn. In het volgende artikel zullen dezelfde leerlingen, samen met een docent, opnieuw aan het woord komen. Dan zullen we het vooral hebben over wat je tegen het pesten kunt doen en hoe je het kunt voorkómen.

Plagen of pesten

Het is het best om maar direct met de deur in huis te vallen: pesten is toch wel heel iets anders dan plagen, of zomaar een geintje met iemand uithalen. Het gaat niet om een incident, iets dat bij plagen meestal het geval is. Bij pesten is er sprake van langdurig lichamelijk of psychisch geweld.

Martijn: "Pesten gaat veel verder. Iemand of een groep gebruikt geweld tegen iemand die alleen staat; tegen iemand die niet in staat is om zich te verweren. Dat blijft niet bij één keer, zoals vaak bij een plagerijtje het geval is. Het gebeurt steeds weer."

Pesten is niets anders dan langdurig vijandig gedrag tegen een onschuldig slachtoffer. Onschuldig, omdat een echte reden om te pesten niet aanwezig is.

Elise: "Eigenlijk kun je zeggen dat pesten een ongelijke strijd is. De een is altijd de winnaar, terwijl de ander altijd de verliezer is."

Pesten: (on)opgemerkt?

Pesten kan op allerlei manieren gebeuren; direct en indirect. Een voorbeeld van direct pesten is pesten met woorden. Dat komt het meest voor. Een andere vorm van direct pesten is fysiek of lichamelijk pesten. Martijn: "Ik had juist veel te maken met lichamelijk geweld: slaan,

schoppen of je over de vloer slepen. Soms werd ik op de grond gegooid en ging een van de jongens boven op me zitten, net zolang totdat ik helemaal rood aanliep."

Natuurlijk kun je ook op een indirecte manier gepest worden, je wordt dan bijvoorbeeld op geen enkele manier ergens bij betrokken of anderen lopen weg als je er aankomt. Rianne: "Schelden is erg, maar nog erger vond ik dat ze me duidelijk lieten merken dat ik er niet bij hoorde. Een voorbeeld: een keer hadden we de volgende dag een vrij uur. ledereen van de klas wist het, behalve ik. Ze hadden het met opzet niet tegen mij gezegd, zodat ik de volgende dag voor niets een uur eerder op school was."

Zo'n indirecte manier van pesten wordt minder vaak door de omgeving opgemerkt. Vooral meisjes blijken sterk te zijn in deze indirecte manier van pesten.

Veel vaker dan je denkt

Pesten gebeurt vaak heel onzichtbaar. Daarom denken veel mensen dat het niet veel voorkomt. Onderzoek heeft echter het tegenovergestelde laten zien. Daar kwam het volgende uit. Zou je leerlingen van de basisschool vragen: 'Wie wordt er

één of meerdere keren per week gepest? ', dan zouden twaalf van de honderd leerlingen hun vinger opsteken. In het voortgezet onderwijs zouden ongeveer vier leerlingen dat doen.

Henk-jan: "Stel, dat je een basisschoolklas van dertig leerlingen hebt. Dan worden daar dus drie kinderen vaak of heel vaak gepest. Ik wist niet dat het zo erg was."

Pesten komt het meest voor onder jongeren van tien tot veertien jaar. je vraagt je af hoe dat komt. Rianne: "Misschien omdat veel jongeren op die leeftijd ergens bij willen horen."

Rond deze leeftijd is het erg belangrijk dat je bij een groep hoort. Om dat gevoel te hebben, moet je je kunnen aanpassen aan de groep. Anders lig je eruit. Dan loop je het risico om gepest en dus uit de groep gestoten te worden.

Sjachtoffer en schuldige: één?

Vaak wordt pesten niet serieus genomen. Stel, dat een leerling in de klas klaagt dat er steeds tegen z'n stoel geschopt wordt. Soms is het verstandig om er niet teveel aandacht aan te besteden. Maar is dat altijd terecht?

Vaak wordt gezegd: pesten is een normaal verschijnsel. Kinderen of jongeren zijn nu eenmaal hard voor elkaar. In elke klas wordt gepest. Rianne: "Deze opmerking vind ik niet terecht. Het is echt niet zo dat er in elke klas gepest wordt. Noem je het normaal, dan kijk je niet goed om je heen en dan neem je signalen van pesterijen niet serieus."

pesterijen niet serieus." Ook wordt wel gezegd dat iemand het zelf uitlokt dat hij gepest wordt. Er wordt dan gewezen op het gedrag van die leerling. Anderen in zijn of haar omgeving kunnen zich wel voorstellen dat hij of zij gepest wordt. Of er wordt gezegd dat die leerling maar meer van zich moet afbijten.

Elise: "Dat is nu juist zo moeilijk; dat heb je nooit geleerd om te doen. Of Ik het zou durven? Ik was altijd bang dat het pesten dan alleen maar erger werd."

Martijn: "Trouwens, wordt de schuld en het oplossen van het pesten dan niet teveel bij het slachtoffer gelegd? Daar word je nog onzekerder van. Dan denk je helemaal dat er wel iets goed mis is met je. je kunt toch niet tegen iedereen die gepest wordt zeggen dat hij zélf de schuldige is? !"

Diepe sporen: nu

Dat gepest worden niet leuk is, begrijpt iedereen. Maar wordt de pijn ervan wel echt gezien? Elise: "Vaak doe ik alsof ik vrolijk ben, maar dat is schijn. Soms voel ik me echt helemaal niks; nog minder dan niks. Dan zou ik onder de les zomaar in huilen kunnen uitbarsten."

Pesten is niet vrijblijvend. Het doet iets, nee veel, met het slachtoffer. Het geeft een gevoel van onveiligheid. Dit kan op verschillende gebieden naar voren komen. Een gepeste leerling kan bijvoorbeeld veel moeite hebben om naar school te gaan. Bij een ander zie je dat zijn schoolresultaten eronder gaan lijden.

Henk-jan: "Vaak had ik 's morgens voor schooltijd al last van buikpijn. Mijn moeder wilde niet dat ik thuis bleef. Eén keer zag ik het echt niet meer zitten; toen ben ik in plaats van naar school te fietsen naar de stad gegaan. Daar heb ik toen een morgen rondgelopen."

Rianne: "Omdat mijn cijfers ineens zo achteruit gingen, vroeg mijn mentor of er iets met mij was. Pas toen heb ik verteld dat ik al een half jaar gepest werd."

Diepe sporen: later

De negatieve gevolgen van het pesten stoppen niet als de leerling van school gaat. Vaak heeft het pesten zo diep ingegrepen dat het de rest van het leven altijd z'n diepe sporen nalaat.

Elise: "Ik ben hierdoor erg faalangstig geworden. Bijna bij alles denk ik dat ik het toch niet goed doe of dat de ander me toch niet mag. Ik durf me heel moeilijk aan anderen te geven. Ik ben steeds bang opnieuw afgewezen te worden."

Naast gevoelens van faalangst kunnen ook schuldgevoelens meespelen. De negatieve gedachten gaan zo vastzitten, dat zo iemand bijna direct de schuld bij zichzelf zoekt als er iets niet goed gaat.

Martijn: "je verleden raak je moeilijk kwijt. Ik heb nu wel een paar vrienden, maar ik voel me toch eenzaam. Ik ben erg bang om anderen te vertrouwen. Ik denk altijd dat ze het niet echt menen als ze een aardige opmerking tegen me maken. Gaat er iets niet goed, dan denk ik direct dat dat door mij komt."

Als gevolg van het pesten kunnen zelfs psychische moeilijkheden, zoals depressieve klachten, voorkomen. Dit kan zo erg zijn dat iemand zich gaat afvragen of het leven nog wel zin voor hem of haar heeft.

Pesten: te vaak en te pijnlijk

De voorbeelden laten wel zien dat je niet schouderophalend over pesten kunt praten. Daarvoor komt het te vaak voor. Daarvoor is het ook te pijnlijk.

Iemand schreef eens: "Wie het kleine niet ziet, draagt bij aan groot verdriet". Dat geeft te denken... en te doen! Weet je wat juist het meest pijn doet? Als anderen de pijn niet zien of er niets mee doen. Genoeg reden om er nog eens bij stil te staan. Wat kun je doen als er gepest wordt? En nog beter: hoe kun je het voorkómen? Tot dan.

M. j. den Hollander

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen