an twee walletjes weten

Ethische toerusting: kennis van normen en problematiek

De heer B. van Ojen uit Zeist laat er geen onduidelijkheid over bestaan: zodra je in aanraking komt met andersdenkenden moet je consequent zijn. je leven moet in overeenstemming zijn met je overtuiging. Anders kom je voor de mensen ongeloofwaardig over.

Echter, in de praktijk blijkt het niet zo gemakkelijk om onder woorden te brengen waar je voor staat. Hoe reageer je als christelijke jongere op de ontwikkelingen om je heen? Welke handvatten geven we de jongeren mee, in de kerk en op school?

In het dagelijks leven is de heer Van Ojen godsdienstdocent op het Van Lodensteincollege in Amersfoort. Verder geeft hij les aan de CGO-cursus. Als godsdienstdocent is hij tevens nauw betrokken bij het ontwikkelen van lesmethoden voor enkele nieuwe vakken. Apologetische toerusting en ethiek zullen in de toekomst een belangrijke rol gaan spelen in het reformatorisch onderwijs. Ondanks zijn volle agenda was er toch een moment te vinden waarop we met hem van gedachten konden wisselen. Over de ethische toerusting van jongeren en de taak van het jeugdwerk hierin.

Kunt u uitleggen wat ethiek is?

Ik zal eerst twee kernwoorden noemen, die horen bij het vak ethiek: moraal en norm. Moraal is wat je aan goed en kwaad kunt constateren in je omgeving. Een norm is voor mij een maatstaf die door de Bijbel wordt gegeven.

Het is belangrijk dat je onderscheid maakt tussen wat er aan de gang is en wat je normen zijn. je moet van twee walletjes weten, je moet weten van normen en ook van de problematiek. Als ik naar onze kring kijk en onze relatie met problemen die in onze cultuur leven, dan krijg ik de indruk dat er vooral naar de normen gekeken wordt. Ik denk dat dat onze eenzijdigheid is. In de wereld om ons heen zie je vaak het tegenovergestelde. Er wordt nauwelijks gevraagd naar achterliggende denkbeelden bij ethische beslissingen. Men beziet alles slechts procedureel.

Als wij de wereld om ons heen in ethisch opzicht bekijken, moeten we terugkoppelen naar ons perspectief van normen én kijken naar de problemen die spelen. Verdieping in de normen, maar ook kennisname van de problematiek is noodzakelijk.

Kunt u hiervan enkele noemen? voorbeelden

Bij euthanasie en abortus wordt in Nederland beslist op grond van zorgvuldigheidseisen. Wat ons betreft gaat bet al gauw om de norm. We zouden veel meer oog moeten hebben voor de mens achter de patiënt die om euthanasie vraagt en de onvrijwillig zwangeren.

Denk bijvoorbeeld ook aan de problematiek van kinderloze echtparen. Zij kunnen bezig zijn met de vraag of reageerbuisbevruchting voor hen misschien een mogelijkheid is. De fijngevoeligheid voor die mensen en hun problematiek zouden we veel meer moeten hebben.

Perspectief-wisseling is heel belangrijk: naar de problemen kijken met de ogen van de ander of de ogen van de samenleving. Dat wil niet zeggen dat je normen veranderen. Maar je kunt wel scherper onderscheiden hoe je de normen kunt toepassen. Als je naar problemen kijkt vanuit de ander, leer je ook zien waarom die ander er op zijn manier tegenaan kijkt. Ook nietchristenen hebben iets van de algemene genade. Hun algemene morele argumenten moeten we daarom niet direct afwijzen. Zo kunnen de normen

die vanuit de Bijbel komen, soms in een breder kader komen te staan. Op die manier kun je het ethische gesprek gaande houden. Ik vind het belangrijk om oog te hebben voor de argumenten van anderen. Dit mag echter nooit ten koste gaan van de Schrift. Als je deel wilt nemen aan het debat, zul je éérst moeten luisteren, voordat je normen toepast.

Ethische toerusting van jongeren is in deze tijd niet gemakkelijk. Bent u het daarmee eens?

ja, in dit verband wil ik drie dingen noemen. Ten eerste is er gebrek aan eenheid van leven. Wat vanuit gezin, kerk en school werd ontvangen, sluit niet aan bij wat de samenleving vraagt. Ook is er gebrek aan authenticiteit. De echte, wezenlijke toeëigening van het heil voltrekt zich te weinig. En daar hangt mee samen dat de bereidheid om het leven naar Gods wil in te richten te weinig gevonden wordt. Dit gebrek aan authenticiteit heeft ook tot gevolg dat mensen onvoldoende bij hun eigen hart komen. Tenslotte is er gebrek aan vaardigheden, om de bijbelse richtlijnen doeltreffend te betrekken bij de actuele ethische problemen. jongeren vragen zich af: hoe leg je het gesprek met andersdenkenden aan? Dit zijn dingen waar heel veel jongeren mee zitten. Kerk en school hebben daarin te weinig handvatten geboden.

De drie punten die u noemt zijn vrij alarmerend. U hebt dit van jongeren zelf gehoord?

Dankzij gesprekken met oud-leerlingen is me dit duidelijk geworden. Ook door reacties van medewerkers van een ziekenhuis waar onze leerlingen voor een stage naar toegingen. Ze zeiden: 'Het zijn hele lieve, aardige leerlingen. Maar als er aan hun overtuiging getrokken wordt, staat de wagen stil.' Die jongeren zijn niet goed 'bewerktuigd'. Een andere bron bestaat uit enquêtegegevens. En op een conferentie op het Wartburgcollege, waar studenten hun ervaringen vertelden aan docenten uit het voortgezet onderwijs, hoorde ik dezelfde geluiden.

Ik vind deze dingen zorgelijk! Het zijn punten waar we als kerk en school heel hard aan moeten werken.

Leerlingen hebben binnen het huidige onderwijs steeds minder te maken met eenrichtingsverkeer, van docent naar leerling. Hoe moeten we hier binnen het jeugdwerk en de catechese op reageren?

Ik zou tegen de kerk, de catechese en het jeugdwerk willen zeggen: 'Let op.' jongeren zijn gewend aan zelfstandigheidsvorming. Dat gaat doortikken. Ik denk dat je daar toch rekening mee moet houden.

Denk aan grote catechisatiegroepen. Jongeren zijn op school gewend om in groepjes te werken, met elkaar te praten. Er moet denk ik ook rekening mee gehouden worden in de prediking. Predikanten zouden er goed aan doen om iets aan dialoog in hun prediking te doen. Dat kan door vragen op te werpen en deze vervolgens vanuit de Schrift te beantwoorden. Paulus deed het niet anders: 'Wat zullen wij van deze dingen zeggen? ' Zijn vragen geven aan dat Paulus binnen wil komen bij zijn lezers. Ik wil enkele voorbeelden van werkvormen voor een JeV noemen, waarmee je in kunt spelen op de nieuwe ontwikkelingen.

Iets wat nog redelijk traditioneel is: een spreker van buitenaf laten komen, bijvoorbeeld van de stichting Ontmoeting. Laat de jongeren maar meemaken wat er aan de rand van de samenleving gebeurt. Je moet van binnenuit de verhalen laten horen aan de jongeren. Haal de ervaringsdeskundigen op de JeV.

En wat betreft de confrontatie: je kunt iemand van buiten de kerk uitnodigen. Als leiding moet je in dat geval wel goed weten wat je aan kunt en voor een goede evaluatie zorgen. De jongeren horen dan uit de eigen mond van die mensen hoe ze over bepaalde dingen denken.

Na een grondige voorbereiding kun je ook een aantal JeV-leden naar bijvoorbeeld de directeur van een abortuskliniek sturen met een paar vragen. Het gesprek kunnen ze ven/olgens opnemen en op de volgende JeV-avond laten horen. Ook in kerkelijk verband is het nuttig om de confrontatie aan te gaan.

En tenslotte: kijk eens rond op de JeV. Waar zitten je mensen? Denk dan vooral aan de jongeren die al werken. En hoeveel jongeren hebben op zaterdag geen baantje? Laat die mensen maar vertellen waar ze tegen aan lopen in hun werkkring. Op die manier kun je de jongeren laten proeven van de wereld waarin ze staan. Dit zijn zomaar enkele voorbeelden. Als ik kijk naar de nieuwe ontwikkelingen in het onderwijs dan zeg ik: neem in het jeugdwerk maar iets over van wat in het onderwijs blijkt te werken.

Zou er in de toekomst niet veel overlap kunnen ontstaan tussen het jeugdwerk en de vorming die jongeren krijgen op de reformatorische school?

Op de JeV zitten de jongeren vanuit eigen vrije keus, in het onderwijs niet. Het onderwijs is ook veel strakomlijnder. Op de JeV kun je meer spontaan de jongeren aan het woord laten. Dat spontane en opene is heel belangrijk. Daarnaast geeft het gestalte aan de zorg die de kerk heeft ten aanzien van de jongeren.

En, hoe goed het onderwijs ook wordt, de taak van de kerk blijft staan. Het jeugdwerk moet de liefdevolle aandacht hebben van de hele gemeente. Richt je daar ook op als kerkenraad. Het is heel belangrijk dat de kerk erbij is, bij de dingen waarmee je als jongeren geconfronteerd wordt.

Doordat het geloofsonderricht gedeeltelijk is overgedragen aan de reformatorische scholen, lijkt het alsof er wat minder overblijft voor de kerk. Maar vergeet niet dat je in de kerk wordt geboren, niet in het onderwijs. Daarom zou je

tijdens catechisatie de gemeenteaspecten aan de orde kunnen laten komen. In het godsdienstonderwijs op de reformatorische school ben je namelijk bezig om die gemeenteaspecten er juist uit te zeven. Wat ook heel belangrijk is: informeer als leidinggevenden je kerkenraad. Speel de dingen die je tegenkomt aan hen door. En voor de kerkenraad geldt vervolgens: kom to erop terug tijdens de prediking, het huisbezoek, enzovoort. Een goed voorbeeld is de vo goed voorbeeld is de voorbereiding op het huwelijk. Breng jonge stelletjes die verkering hebben of verloofd zijn bij elkaar op de huwelijkscatechese en geef ze handreikingen. Het is heel belangrijk om vanuit het pastoraat voeling te houden met de problematiek van de jongeren. Dit moeten we ook vertalen naar bet jeugdwerk.

Hoe is volgens u de verhouding tussen levensheiliging en wedergeboorte in de ethische toerusting?

Gods Woord legt een totale claim op ons leven. Dat staat niet (os van onze verantwoordelijkheid ten opzichte van het Evangelie. We moeten zowel het een als het ander zeggen. Een onopgeefbare kern van de toerusting is het wijzen op de wedergeboorte. We moeten iets kennen van God en Zijn genade. Christelijk leven heeft met de dierbare Naam van Christus te maken. Het is heel pijnlijk als we de noodzaak van de wedergeboorte heel hoog in het vaandel van de toerusting staat, terwijl de Naam van Christus uit beeld verdwijnt. Als je namelijk alleen in dat: kader toerust (met de nadruk op de noodzaak van de wedergeboorte) ben je op zoek naar heldere kleuren in het halfduister. Wat geeft nu kleur en fleur aan het christenleven? Dat jezus er in is. Dit is een heel tere zaak. Er is zoveel teerheid en liefde in die Naam. Het is niet goed om jongeren dit te onthouden.

De levensheiliging is hier vanzelfsprekend mee verbonden. Zo kan de vreugde en de vrijheid van het christenleven aan de orde komen. Dan wordt voor de jongeren duidelijk: je moet niet alleen zo leven, maar je mag ook zo leven.

De Bijbel heeft van doen met heel het leven. Is dat niet een belangrijk gegeven bij de ethische toerusting van jongeren?

In onze kring staat heel hoog in het vaandel: sola Scriptura. Echter, dit moet wel verbonden zijn met het tota Scriptura (geheel de Schrift). Heel wat bijbelpassages uit vooral het Oude Testaent zijn in de vergetelheid geraakt. Denk aan de vele uitwerkingen van de tien geboden, in de zogenaamde burgerlijke wetten. Hierin liggen zeker lessen voor ons nu. Je kunt ook denken aan de wijsheidsliteratuur. Bijvoorbeeld de diepe wijze waarop Job het vraagstuk van de zin van het lijden aan de orde stelde. En wal denk je van de wijsheidsliteratuur, zoals Prediker? Wat zegt de Bijbel over huwelijk en seksualiteit?

De dingen die je zo in de Bijbel vindt, kun je laten functioneren voor jongeren. Waar wij heel duidelijk aandacht voor hebben, is de verborgen omgang met God die in het Oude Testament aan de orde komt. Er moet echter ook aandacht voor de volle breedte van de Schrift zijn in de prediking.

In de vermanende gedeelten van de Nieuwtestamentische brieven schrijft Paulus ook veel dingen waar je in de ethische toerusting heel veel mee kunt. Als de Bijbel zó voor ons gaat functioneren, waaiert dit uit naar de theologische toerusting en ook naar de prediking. Als we het zicht op de breedte van de Schrift gaan vertalen naar jongeren liggen er goudmijnen. In het jeugdwerk kan bijbelstudiemateriaal op deze manier ontwikkeld worden. Zo kunnen de jongeren de vertaalslag leren maken.

Is het ondanks alle toerusting niet vaak heel moeilijk om in de praktijk schone handen te houden?

In dit verband kan ik verschillende Meer over de visie van de heer Van Ojen kun je lezen in 'Confrontatie in Perspectief' (uitgave JBGG). Daarin schreef hij een bijdrage over 'Ethiek en vorming in de moderne samenleving'.

aspecten noemen. Ten eerste: ethische toerusting begint als het goed is al heel vroeg, je moet ervoor zorgen dat je bij de jongeren wel een geweten vormt, maar dat je ze niet onnodig in gewetensnood brengt. Het gebod mag geen barrière gaan vormen om in het concrete leven in te groeien. Ze moeten het leven aandurven, en zich niet geblokkeerd voelen door geboden. Uiteraard kan een maatschappelijke situatie gewetensnood met zich meebrengen.

Ten tweede kun je iets zeggen over solidariteit en antithese. Solidariteit is een scheppingsgegeven. We zijn medemensen van elkaar. We zijn naast elkaar gezet in de schuld. Maar ook geldt dat de hele wereld de reikwijdte van het Evangelie vormt. En vanuit het Evangelie moeten we betrokkenheid hebben op de problematiek en de mensen erachter. Ten derde: we delen heel veel concrete problemen. Ook daarin heb je een stuk solidariteit. Zo kun je de realiteit niet schuwen. We kunnen niet brandschoon door het leven gaan.

In het Oude Testament lezen we bij de profeten dat ze zelf ook deel hadden aan de schuld van het volk. Ook nu geldt: je bent betrokken bij wat er in de de jongeren. samenleving, in je werkkring gebeurt. We weten ook heel veel dingen niet, die tóch gebeuren. Je ervaart iets van collectieve zonde: de samenleving gaat er verkeerd mee om, maar gaan wij er goed mee om? De tekortkomingen houden je klein. Wie werkelijk klein is, staat heel dicht bij de Heere en zo ook heel dicht bij z'n medemens.

Montfoort

Aart en Corien Nederveen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen