Balkan als 'Verweggistan'

Het is toch niet te geloven wat ze daar op de Balkan uitspoken! De ene oorlog is nog maar net beëindigd, of de andere wordt al weer opgestart. Plundering, mishandeling, moord en verkrachting zijn aan de orde van de dag. Bij de vluchtelingenstromen die het gevolg waren van de oorlogen in Kroatië en Bosnië, voegen zich nu nog eens tienduizenden Kosovaren. Welke gekte heeft de mensen daar bevangen? Volken die in het Joegoslavië van Tito min of meer vreedzaam naast elkaar leefden, gunnen elkaar nu het licht in de ogen niet meer. En dat klinkt eigenlijk nog te abstract, want mensen die jarenlang letterlijk buren waren, hebben het nu op eikaars leven voorzien. Dat is toch in Nederland niet in te denken?

5luwe vos

Enerzijds niet, anderzijds wel. De situatie in Nederland is in veel opzichten anders dan die op de Balkan. Geen enkele politicus in ons vanouds verdraagzame landje is te vergelijken met Milosevic. Deze sluwe vos en machtswellusteling zonder principes is er ten diepste slechts op uit zijn eigen positie veilig te stellen. Bijna al zijn idealen zijn tot nu toe in rook opgegaan, alleen dat ene niet: zelf in het zadel blijven. Van 1987 tot 1991 wilde hij de leider van de Joegoslavische federatie worden. Het mislukte, want de Kroaten en Slovenen liepen weg. In 1991 wilde hij de leider van de rest worden. Het mislukte want de Bosniërs en de Macedoniërs liepen weg. Van 1991 tot 1995 wilde hij de leider van alle Serviërs worden, inclusief die in Kroatië en Bosnië. Het mislukte. Inmiddels zijn we ettelijke oorlogen, 200.000 doden en 2, 4 miljoen vluchtelingen verder en dreigt ook het laatste project van Milosevic: Kosovo in zijn greep houden, door tussenkomst van de Navo te mislukken. Maar in Servië heeft hij de touwtjes nog altijd vast in handen.

Merelveld

Nederland verschilt ook van de Balkan als het gaat om nationalistische gevoelens. Hoe trots de Friezen ook zijn op hun geschiedenis en hun taal, het is toch niet voor te stellen dat zij met de Groningers of Drenthen in oorlog zouden raken en zich daarbij zouden beroepen op historische aanspraken van zeven eeuwen(!) geleden. Op de Balkan is dat minder vreemd. Zo gaat de bezitterige liefde van Servië voor Kosovo terug op een veldslag in het jaar 1 389 op het zogenaamde Merelveld. De Servische veldheer Lazar, die een groot Servisch rijk probeerde te stichten, leed daar een verpletterende nederlaag. Een nederlaag die de Serven nog altijd dwars zit.

Milosevic maakt van die overdreven vaderlandslievende gevoelens dankbaar gebruik voor zijn eigen doelen. Toen hij in 1987 aan de macht kwam, was één van de eerste dingen die hij deed de Servische minderheid in Kosovo een hart onder de riem steken. "Niemand mag dit volk slaan", zei de dictator in spé, daarmee het vuur van de volkstegenstellingen alleen maar aanwakkerend. Waar de vroegere alleenheerser Tito de vrede in zijn land bewaard had door alle volken een gelijk aandeel in het landsbestuur te geven, zette

Milosevic alle kaarten op de Serviërs. Daarmee werd de lont in het kruidvat gegooid, zij het dat eerst Kroatië en Bosnië in vlam raakten en daarna pas Kosovo.

Zo zijn er nog wel meer verschillen te noemen tussen Nederland en de Balkan. Zoveel, dat we Zuid-Oost Europa heel ver van ons bed kunnen plaatsen. We vergeten dan dat er toch ook nog wel overeenkomsten zijn tussen daar en hier. De belangrijkste overeenkomst is de slechtheid van de mens. Die slechtheid krijgt op de Balkan om allerlei redenen meer kansen, maar is ook in de meest evenwichtige democratieën in de kiem aanwezig. Die slechtheid zit in het hart van de mensen en leidt vooral tot gruwelijke uitwassen als een bepaalde groepsgeest bezit neemt van een volk.

Groepsgeest

Wie dat niet geloven wil, zou de film The Wave moeten bekijken. In die film probeert een docent op een middelbare school aan zijn leerlingen uit te leggen hoe het gebeuren kon dat Hitier zoveel mensen achter zich kreeg. Het lukt hem niet, totdat de docent zijn klas in een val laat lopen.

Heel geleidelijk aan begint hij nieuwe groepsregels in te voeren en een groepsgeest te kweken. Er zijn onschadelijke regels bij, zoals naast je bank springen als je iets zeggen wilt. Er zijn positieve regels bij, zoals zorg dragen voor elkaar. Er zijn echter ook negatieve regels bij, zoals elkaar verklikken als je je niet precies gedraagt zoals de leider wil en zoals de hele groep het doet. Uiteindelijk krijgt de docent de groep zover dat ze een soort van Hitler-groet brengen. Toegepast op 1999: de Balkan is toch iets minder ver weg dan we denken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen