Werken in de gehandicaptenzorg - een uitdaging!

Overwegingen b 'j i e beroepskeus j

Dat werken binnen de gehandicaptenzorg een veelzijdig beroep is, kunnen de heer K. Kleppe en mevrouw G.j. de Pater alleen maar beamen in een gesprek dat we met hen hadden De heer Kleppe is hoofd van het gezinsvervangend tehuis (GVT) 'De Beukelaar' te 's-Gravenpolder. Verder is hij verantwoordelijk voor de hulpvragen in de regio en PRmanager van de hele Stichting. Mevrouw De Pater is hoofd van het GVT 'Het Schild' en het Logeerhuis 'De Kandelaar' in Barneveld. Andere taken van haar zijn de aansturing van het dagverblijf 'De Molenhoek' te Rijssen, het ontwikkelen van nieuw zorgbeleid voor de hele stichting, het opzetten en bewaken van het kwaliteitsbeleid en het regelen van ARBO-zaken.

Hoe bent u betrokken geraakt bij de gehandicaptenzorg en wat was uw motivatie?

De heer Kleppe: Na het behalen van mijn diploma HBO-inrichtingswerk kwam er een vacature voor hoofd bij het GVT 'De Beukelaar'. Tot die tijd werkte ik in 'Toevlucht', een beschermde woonvorm voor met name ex-psychiatrische patiënten, k was nog maar 26 jaar toen ik daar hoofd werd. Maar mijn motivatie was vooral om de zorg voor mensen die niet meer thuis konden wonen, hier een thuis te bieden en een zo goed mogelijke leefsituatie overeenkomstig Gods Woord. Daarbij was het ook een motivatie om bewoners te begeleiden naar een zo groot mogelijke mate van zelfstandigheid. Mevrouw De Pater: Dit roept veel herkenning bij me op! Ook ik ben op m'n 26 e begonnen. Daarvoor was ik als vrijwilliger bij de gehandicaptenzorg betrokken en dat heeft me eigenlijk zo geboeid dat ik solliciteerde op een vacature bij het Logeerhuis. Daar ben ik toen begonnen als hoofd. Wat mij trok was de openheid, directheid en afhankelijkheid van de gasten. Je moet aan de ene kant iets in je hebben van 'willen zorgen voor' en aan de andere kant beschikken over een behoorlijk incasseringsvermogen.

Inmiddels werkt u al heel wat jaren. Dat roept de vraag op naar wat u gemotiveerd houdt.

De heer Kleppe: De doelgroep spreekt me nog steeds bijzonder aan. Dat is alleen maar verdiept, hoewel mijn taken veel meer buiten de voorziening zijn komen te liggen. De contacten met de bewoners zijn daardoor minder geworden, maar dat neemt niet weg dat ik nu binnen mijn functie de mogelijkheid heb om in voorwaardenscheppende zin hun welzijn te bevorderen. Dan denk ik bijvoorbeeld aan de kleinschalige woonvormen rond 'De Beukelaar' waar zorg op maat geboden wordt aan de bewoners die zelfstandiger kunnen gaan wonen ('maatwoningen'). Ik herinner me het moment bij de opening van een woning. Je loopt er dan met drie bewoners naar toe; ze steken bij je in en je geeft ze alle drie een eigen sleutel. Dan die trotse gezichten... Dat zijn voor jezelf historische momenten waarbij je het gevoel hebt: "Daar doe ik het voor." Wat ook verdieping geeft, is de vertrouwensrelatie die je met ouders opbouwt. Echter, je diepste motivatie is en blijft toch dat je als organisatie er mag zijn om heen te wijzen naar het ene nodige, dat alleen de ware blijdschap en rust geeft in het hart, ook van hen die gehandicapt zijn.

Mevrouw De Pater: Wat mij nog steeds gemotiveerd houdt, is meer het contact in de breedte. Ingaan op

vragen als: welke zorg is er nodig? Wat moet er ontwikkeld worden? Ik ben nuchter genoeg om te beseffen dat je het niet beide kunt doen, maar toch mis ik de directe omgang met de bewoners best wel eens. Waar je nu mee bezig bent, heeft een breder effect. Dat houd je gemotiveerd. Is er een fijne sfeer, loopt de organisatie goed dan zijn de bewoners daarmee gediend. En daar doe je het voor!

Je werk wordt voor een groot deel bepaald door de manier waarop je tegen de mensen met wie je werkt, aankijkt. Welke visie bepaalt uw omgang met hen?

Mevrouw De Pater: Voor mij is het begrip 'gelijkwaardigheid' erg belangrijk. Dat is mijn uitgangspunt, vanuit bijbels perspectief. Op het gebied van zorg ben jij degene die de ander tot een hand en een voet is. Maar je laat ze wel in hun waarde. Dat wil niet zeggen dat je het nooit eens zat bent hoe iemand doet.

Maar, dat is dan juist het punt waarop ze zorg, correctie nodig hebben. Als je zou afgaan op het vreemd uitziende hoofd van iemand, dan kan de ander je afschrikken. Wanneer je leert daar doorheen te kijken, dan zie je een mens! Dat is heel wezenlijk, je zorgt niet voor iets, maar voor iemand.

De heer Kleppe: Voor de Heere zijn we allemaal gelijk. Zo heb ik het als heel positief ervaren dat in mijn kerkelijke gemeente een jongeman met het syndroom van Down (mongool) nu hulpcollectant is in de eredienst. Tijdens een kerkenraadsvergadering kwam heel spontaan zijn naam naar voren toen er iemand voor die functie gezocht werd,

omdat hij altijd erg betrokken is bij het kerkelijke gebeuren. Daarmee laat je toch zien hoe je over mensen met een verstandelijke handicap denkt.

De omgang met gehandicapten wordt, gezien het grote verschil in niveau, problematiek, ernst en dergelijke, als heel afwisselend gezien. Wat zijn uw ervaringen hierbij?

De heer Kleppe: Die afwisseling is er inderdaad. Ik denk dat het goed is niet te praten over kinderen wanneer je praat over volwassen verstandelijk gehandicapten. Ondanks dat ze op kinderlijk niveau functioneren, zijn het wei volwassen mensen. Verstandelijk gehandicapten voelen over het algemeen haarfijn aan of ze ook respectvol bejegend worden; op een niveau dat hen aanspreekt. Een belangrijk uitgangspunt is dat je zo gewoon mogelijk tegen hen doet. Dan merk je vanzelf of je aansluiting hebt of niet en of je naar het niveau moet afdalen waarop de verstandelijk gehandicapte functioneert. Als hulpverlener hebben we het heel erg in ons zitten om te zorgen voor mensen, om allerlei dingen voor hen te doen. Echter, hou je handen maar op je rug en kijk maar eens wat er gebeurt. Eerst de mens en dan de handicap. 'Dat is wel het moeilijke in de wereld van vandaag. Wat telt in de wereld is rijkdom, eer, grote auto's en dergelijke, en niet de minst sierlijke leden van de gemeente.

Maar ook zij zijn mensen met een ziel voor de eeuwigheid. Voor de Heere zijn ze precies als ieder ander. Misschien mag ik nog even wijzen op het onlangs verschenen jubileumboekje van Helpende Handen: ' Zorg en omgang. Mensen met een verstandelijke handicap in de gemeente'. Ik ben echt geboeid geraakt door de evenwichtige, waardevolle weergave van de zorg en omgang met onze verstandelijk gehandicapten, met name vanuit bijbels perspectief. Ik zou dan ook mensen die willen werken in onze sector aanraden dit boekje ter oriëntering te lezen.

Mevrouw De Pater: Naast de bewoners met een vrij hoog niveau zijn er ook mensen die vooral basale zorg nodig hebben of bij wie vooral sprake is van gedragsproblemen. De mens met een verstandelijke handicap bestaat dus niet. Ondanks dat sommigen niet kunnen praten, kunnen zij wel degelijk reageren, maar dan op een andere manier dan je zou verwachten. Ik denk dat dit het wezenlijke is bij de vraag hoe je iemand met een handicap leert kennen. Verdiep je in iemands belevingswereld op een manier die zo goed mogelijk bij de ander aansluit. Kan iemand praten dan luister je daarnaar. Ondertussen luister je ook naar wat er achter die woorden schuilgaat. Kan iemand niet praten, leer dan te kijken naar hoe iemand zich wel uit. Als je op die manier je probeert te verdiepen in de groep waaraan je zorg verleent, dan kun je net zo goed een kleine reactie als een grote beloning ervaren. Dat is heel wezenlijk. Een voorbeeld: ik ken een meisje dat alleen maar kan reageren door met haar ogen te

knipperen als het goed gaat. Doet ze dat daadwerkelijk dan ben je daar heel blij mee. Daar let je dan ook op. Ik ken ook aan iemand die meestal sliep. Als de kerktelefoon aanging, lichtte hij zijn ogen op en wanneer het afgelopen was, sloot hij ze weer.

Door hun handicap zijn deze mensen vaak ook erg kwetsbaar. Hoe bereik ik hem of haar echt? Hoe bied ik de juiste zorg? Waar loop je zoal tegenaan in de omgang met hen?

Mevrouw De Pater: Wat ik bet meest merk bij mensen die komen werken, is dat ze een verkeerde beeldvorming hebben; dat ze denken dat mensen met een handicap altijd volgzaam zijn of vaak positief reageren. Dan denk ik: probeer een reële beeldvorming te krijgen. Ook zij zijn mens, net zo goed als jij en ik. Hiermee worden beginnelingen geconfronteerd. Ze kunnen ervaren dat mensen helemaal niet naar hen luisteren. Dit is teleurstellend, maar je moet leren dat dit bij die persoon hoort. Dat het niet hoeft te komen door jouw benadering.

De heer Kleppe: Voor mij is een schaduwzijde van dit werk dat je eigenlijk ervaart zelf gehandicapt te zijn doordat je de ander niet begrijpt, je zegt vlug: ik begrijp hem niet. je legt dus de schuld bij een ander neer terwijl de schuld naar jezelf toe getrokken moet worden. Ik heb niet het vermogen om te begrijpen wat hij bedoelt. Een andere moeilijkheid is dat bepaalde (hooggespannen) verwachtingen een rol spelen, zowel van ouders als van groepsleiders. Ouders kunnen bijvoorbeeld verwachten dat de problemen die thuis ervaren werden hier worden opgelost. Hier wordt deskundige begeleiding geboden. Maar, ook wij zitten soms met de handen in het haar. Wij zijn ook maar gewone mensen, die niet alles kunnen oplossen. Dan ervaar je je beperkingen.

\Mat kan de gehandicapte medemens voor je persoonlijk betekenen? Wat ervaar je als een verrijking voor jezelf?

De heer Kleppe: Hun echtheid en spontaniteit kunnen heel beschamend zijn. Als ik bijvoorbeeld de betrokkenheid van de bewoners zie op de komst van de nieuwe predikant in 's-Gravenpolder dan vind ik het bijzonder hoe deze mensen daarnaar uitkijken. Dat heeft voor mij persoonlijk echt iets betekend. Het eenvoudige, kinderlijke spreekt me aan. Ook in het omgaan met de dienst van de Heere. je merkt wel eens dat ze op hun kamer zomaar eenvoudig bij een cassetterecorder zitten om daar met de psalmen mee te zingen. Bewonderenswaardig hoe ze daar heel dicht bij leven en heel wezenlijk mee omgaan. Simpele, kleine dingen die wij als volwassen mensen missen. Dit vereist dat je hiervoor probeert oog te krijgen. Juist in de omgang met de verstandelijk gehandicapte leer je dat ook. Mevrouw De Pater: Wat ik aan meerwaarde oppak uit onze groep is hun ongecompliceerdheid en eerlijkheid, het niet verbloemen van de dingen. Hun eerlijkheid vraagt dat je zelf ook eerlijk bent. Echter, ik wil benadrukken dat je ook in de omgang met hen ervaart dat er twee kanten zijn. Er is ook de minder mooie kant van hen als mens. Maar ook als mensen minder positief reageren, kan er een hechting ontstaan.

Bij een christelijke instelling speelt ook juist het geloof een belangrijke rol. Dat geeft een stuk verdieping aan het werk. Welke moeilijkheden kun je hierbij tegenkomen?

Mevrouw De Pater: Wat betreft de geestelijke kant van het werk denk ik

dat het zo gewoon mogelijk ingebracht moet worden in je doen en laten. Voor mij is het wezenlijk dat het er helemaal bij hoort. Het moet een onderdeel zijn van de totale zorg, ook al denk je dat de ander het niet snapt.

De heer Kleppe: Ik denk dat toerusting van de hulpverlener hierbij nodig is. Denk alleen al aan de avondsluiting die om beurten gehouden wordt of het persoonlijk gebed met de bewoner. Het kan als een worsteling ervaren worden om zo eenvoudig mogelijk Cods Woord te brengen. Abstract denken kunnen ze meestal niet en dat maakt het zo moeilijk.

Mevrouw De Pater: Het rijke van dit werk is dat wij het Woord slechts hoeven te zaaien. Als de Heere het wil zal het vrucht dragen.

Stel dat ik enthousiast ben om in de gehandicaptenzorg te gaan werken. Welke vooropleiding moet ik gedaan hebben? Aan welke functies kan ik zoal denken?

Mevrouw De Pater: Omdat de opleidingen allemaal van naam gaan veranderen spreek ik gemakshalve over een vereist MBO-of soms HBOniveau, gericht op pedagogische en eventueel verzorgende vaardigheden en op activiteiten voor de dagverblijven. Mogelijke functies binnen onze gehandicaptenzorg zijn (assistent-) groepsleiding of woningoudste in een internaat, (assistent-) begeleider of coördinerend begeleider in een GVT en niet te vergeten huishoudelijk medewerker. Wat betreft het personeelsaanbod maken wij ons best wel zorgen. Er zijn steeds minder mensen die reageren op advertenties. Het is moeilijk aan te geven waardoor dat precies komt. Maar we verwachten nu eerder werkplekken die niet gevuld kunnen worden. Voor de werkzoekenden is dat dus positief. De verwachting is dat je binnen deze sector dus wel werk zult vinden!

Wat zijn de gevraagde vaardigheden of persoonlijkheidskenmerken om goed in dit werk te staan?

De heer Kleppe: ]e moet kunnen luisteren, zorgen, oog hebben voor de ander, niet te veel gericht zijn op jezelf, enigszins stabiel zijn, interesse hebben voor mensen met een verstandelijke handicap , een warm hart hebben, een gezellige, samenbindende sfeer kunnen creëren, gevoel voor humor en oog hebben voor de mens achter de handicap.

Mevrouw De Pater, relativerend: je hoeft echt geen duizendpoot te zijn, als je maar gewoon doet. Kom je met een heel ander verwachtingspatroon en met heel andere karaktereigenschappen binnen, dan is het moeilijk.

Heeft u nog een laatste opmerking om jongeren serieus na te laten denken over een beroep in de gehandicaptenzorg?

De heer Kleppe: Betrek dit bij de keuze van je vakkenpakket. Bedenk daarbij dat onze sector mensen nodig heeft met een warm hart, zodat onze verstandelijk gehandicapte medemens kan wonen en werken overeenkomstig Gods Woord. Misschien dat je ouders daarin best een rol kunnen hebben wanneer je eigen vaardigheden of eigenschappen spiegelt aan de zojuist gemaakte opmerkingen hierover, juist binnen het gezin kunnen sociaal bewogen ouders sturend bezig zijn in het oog hebben voor je naaste.

M.j. den Hollander

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen