Kanker: op de grens van leven en dood

y f 2 H Oi öi 13 Ö P K yy\ ö f r (A r® M • A @ li 1

Kanker: wat houdt de ziekte in? Hoe ontstaat de ziekte? Kun je preventieve maatregelen treffen om kanker te voorkomen? Waarom zoveel geheimzinnigheid? Wat moet je met goed-bedoelde adviezen die ook wel eens tegenstrijdig zijn? Wat is de waarde van alternatieve geneeswijzen? En... hoe ga je met deze ziekte als christen-jongere om? Een aantal vragen die we voorgelegd hebben aan het artsenechtpaar meneer en mevrouw Paul uit Hendrik (do Ambacht. Een impressie van een gesprek.

Tijdens een gesprek met een kruidenier gaf hij aan dat ik in mijn beroep wel veel gelegenheid had om met mensen te spreken over het ene Nodige in ons leven. Op mijn vraag aan hem of hij met iedere klant sprak over de Heere en Zijn dienst gaf hij aan dit niet te doen... De plicht om het te doen rust op ons allen: kruidenier of arts, maar de mogelijkheden en omstandigheden zijn niet altijd gelijk. Af en toe komt het ter sprake, en soms heel indringend. Maar lang niet altijd...

De ziekte

Kanker is in onze maatschappij een gevreesde ziekte. Wie kent niet het onbestemde gevoel van: "Zou ik het ook hebben? " Wat houdt de ziekte kanker eigenlijk in? Kanker is een ongeremde deling van cellen. Normaal gesproken stopt de deling van cellen als bijvoorbeeld een wond genezen is of als oude cellen vervangen zijn. Maar bij de ziekte kanker woekeren de gedeelde cellen voort en dringen andere organen van het lichaam binnen.

Een ziekte komt nooit vanzelf. Hoe ontstaat nu deze ziekte? Waarom is gekozen voor de naam "kanker"? Is kanker een oude ziekte, of is het een ziekte van onze tijd?

Kanker komt van het Latijnse woord voor kreeft, je ziet de kreeft terug in het logo van het Wilhelmina fonds, een stichting die zich richt op de bestrijding van kanker. Kanker groeit sprieterig, en heeft zo de vorm van een kreeft. Kanker is een oude ziekte, dat wil zeggen dat de ziekte al eeuwen lang bekend is. Dat er vandaag de dag meer mensen overlijden aan kanker heeft vooral te maken met de toename van de gemiddelde leeftijd van mensen. Vroeger overleden mensen meestal op een veel jongere

leeftijd. En kanker is een ziekte die het meest voorkomt op een wat oudere leeftijd.

We weten niet hoe kanker ontstaat. We weten wel wat er gebeurt, maar niet waarom. Ook weten we dat bepaalde factoren kanker veroorzaken en/of sterk inwerken op het ontstaan. Zo is bekend dat asbest en roken factoren zijn die kunnen inwerken op het ontstaan van de ziekte. Als niemand meer zou roken, kan het aantal ziektegevallen met 35 procent verminderen. Bepaalde beroepen kunnen van invloed zijn op het ontstaan van de ziekte: aanraking met roet bij schoorsteenvegers gaf een vorm van huidkanker, bepaalde verfstoffen kunnen blaaskanker veroorzaken en werken met asbest kan leiden tot longvlieskanker. Ook is bekend dat mensen met een gevoelige huid voorzichtig moeten zijn met direct zonlicht vanwege het ontstaan van huidkanker.

We praten door over verschillende vormen van kanker. En over de "kans" op genezing.

Er zijn zeer veel verschillende vormen. Sommige vormen zijn goed te behandelen, maar andere zeer moeilijk. Ook hangt de eventuele succesvolle behandeling af van de verspreiding (uitzaaiing) die al of niet heeft plaats gevonden in het lichaam. En dan kennen we nog de jeugdkanker, waar ook verschillende soorten van zijn. Over het algemeen verloopt het proces bij jongeren sneller dan bij ouderen omdat de groei van de kankercellen bij ouderen wat langzamer verloopt.

Kanker hoeft niet altijd ongeneeslijk te zijn. Bij vrouwen met borstkanker overlijdt uiteindelijk eenderde aan de ziekte, maar tweederde geneest. Bij dikke darmkanker geneest na behandeling veertig procent van de patiënten. Longkanker heeft nog steeds een zeer slecht vooruitzicht. Hier is sprake van een hoge sterfte. Na constatering en behandeling leeft na vijf jaar nog maar vijf procent.

Risicofactoren en preventieve maatregelen

Erfelijkheid, risicofactoren, besmettelijkheid en preventie. Welke betekenis

hebben deze woorden als je over kanker praat?

Het is bekend dat een bepaald percentage van de mensen een erfelijke gevoeligheid heeft. Bijvoorbeeld bij vijf procent van de patiënten met borst-of darmkanker.

Er is geen sprake van besmettelijkheid bij deze ziekte.

Risicofactoren zijn er zeker! Daar hebben we zojuist over gesproken bij het ontstaan van de ziekte. Preventieve maatregelen zijn hier goed op zijn plaats, bijvoorbeeld het roken gewoon laten! Verder is het van belang dat de ziekte vroeg ontdekt wordt.

Bij een snelle constatering is er minder kans op uitzaaiingen, en dus meer kans op genezing. Zo kan een algemeen bevolkingsonderzoek preventief werken als er bijvoorbeeld door zo'n onderzoek kanker wordt ontdekt dat nog in een vroeg stadium is en daardoor behandelbaar. Verder heeft iedereen een eigen verantwoordelijkheid om op bekende symptomen te letten.

In 't algemeen geldt dan: let op alles wat anders is, bijvoorbeeld als je een knobbeltje in je borst voelt, of als je een veranderd ontlastingspatroon merkt, of als je overmatig moet hoesten en een spoortje bloed opgeeft.

Behandeling

Chemokuur, bestraling, operatie. Welke behandeling kan een patiënt verwachten als hij geconfronteerd wordt met kanker?

Als de aandoening op één plaats zit, wordt meestal gekozen voor een plaatselijke behandeling: chirurgie of bestraling. Is de aandoening verspreid, dan wordt gewerkt met chemotherapie. Dat werkt door het gehele lichaam.

Tegenwoordig wordt steeds vaker gekozen voor een gecombineerde behandeling, zoals een chirurgische ingreep en aanvullende chemotherapie.

Behandelingen worden niet alleen toegepast voor genezing, maar ook als verlichting. Bijvoorbeeld een operatie bij een darmafsluiting of bij een dreigende botbreuk door een uitzaaiing.

Als je denkt aan het financiële aspect, dan vraag je je wel eens af tot hoever een behandeling mag gaan. Anders gezegd: zijn er richtlijnen van de ziekenfondsen of verzekeringen over maxima...?

Het maatschappelijk probleem van kosten/baten speelt hier een rol. Richtlijnen zijn er - nog-niet, en 'k ben benieuwd hoever we af zijn van de discussie "tot op welke leeftijd geven we een behandeling...? " Niemand durft hierover nog een keuze te maken. De dokter wacht op de politiek, en de politiek wacht op de dokter...

Hoop op genezing. is er...? Hoeveel hoop

Dat is altijd moeilijk te zeggen, je kunt wel iets zeggen over de kans dat iets terugkomt bij een bepaald soort gezwel, maar dat zegt niets over de specifieke patiënt! De statistiek zegt niets over de enkeling. Vijf

procent kans is wel honderd procent voor degene die het treft!

Experimenteren

In hoeverre worden "ongeneeslijke" patiënten in de medische wereld gebruikt als medisch object? En hoe zit het met de "experimenten" om betere medicijnen te krijgen?

Het woord experimenteren heeft een beladen klank. Ik heb het liever over "onderzoeken".

Onderzoek is nodig om verder te kunnen komen. Er zijn onderzoeken waar twee behandelingen met elkaar worden vergeleken, maar ook onderzoeken waarbij nieuwe medicijnen gebruikt worden. Zo'n geneesmiddel is wel werkzaam gebleken bij proefdieren, maar nog nooit bij mensen. Zulke geneesmiddelen worden wel toegepast bij ongeneeslijk zieke patiënten, maar nooit dan na duidelijke uitleg en uitdrukkelijke toestemming. En een patiënt mag ook ten allen tijde stoppen met de behandeling.

Er zijn patiënten die elke mogelijkheid aangrijpen en die worden dan met dat nieuwe middel behandeld. Maar, nogmaals, nooit dan na duidelijke uitleg en na toestemming van de patiënt.

Nog steeds vinden nieuwe onderzoeken plaats. Zelf doe ik met een afdeling van het VU-ziekenhuis onderzoek naar antistoffen tegen borstkanker.

Angst voor kanker...

Wie over deze erge ziekte praat, ontkomt niet aan gevoelens van angst. Versterkt de manier van praten over deze ziekte misschien onnodig de geheimzinnigheid én de vooroordelen?

Er zijn twee redenen waarom de ziekte kanker met een waas van geheimzinnigheid omringd is en er vooroordelen zijn. De eerste reden is wel dat er een tijd lang weinig aandacht was voor symptoombestrijding als er "niks meer aan te doen was". Onze artsenopleiding was sterk gericht op genezen. Tegenwoordig zie je een omslag in het denken, en is er meer aandacht voor palliatieve zorg (middel om pijn te verzachten).

De tweede reden is het feit dat erge verhalen altijd het hardst lopen. En vanzelf is angst ook reëel; namelijk de angst voor de aftakeling en het lijden."

Is er openheid naar de patiënten toe om de boodschap door te geven dat iemand ongeneeslijk ziek is?

De openheid is verschillend. Patiënten verschillen en dokters ook. In het algemeen is er meer openheid.

Patiënten zijn vaak goed geïnformeerd over hun ziekte. Wettelijk ligt er nu ook bij de dokter een plicht tot informatie over de voorgestelde behandeling.

Dat veroorzaakt wel een spanningsveld: enerzijds informatie moeten geven over een voorgestelde behandeling en eventuele andere mogelijkheden; anderzijds is er door de toegenomen werkdruk steeds minder tijd per patiënt.

Hoe speelt u in op de emotionele gevoelswaarde die bij patiënten verschillend is?

Door eerst te luisteren. En nog eens te luisteren. Uit de verhalen leer je de patiënt kennen. Er zijn mensen die rustig en welgemoed reizen. En dan is zo'n ziekte wel erg, maar het verstoort het uitzicht niet. Anderzijds zijn er mensen die met hun rug naar de toekomst reizen. Van die trieste herkauwers van hun eigen jeugd. Dan moet je dat soms toch eens onderbreken. Zoals bij een 84-jarige die zei: "Als het kanker is dokter, dan begin ik toch te vrezen voor mijn leven." Of aan iemand van 42 jaar die al maar, ook in een later gesprek, in een cirkeltje bleef praten: "Hoe kan dat toch, hoe kan mij dat toch overkomen? " Daar zei ik tegen: "Maar meneer, wie heeft u beloofd dat u gezond tachtig jaar zou worden? U wist toch wel dat deze ziekte voorkwam? Er zijn ook mensen op

uw leeftijd die door een hartinfarct direct worden weggenomen. U krijgt nog de tijd om u voor te bereiden." Daar is hij later toch nog op teruggekomen.

Welke taak heeft de familie voor patiënten met een ongeneeslijke ziekte?

Ook hier geldt: luisteren! En handelen naar wat de patiënt aangeeft. Er voor waken dat de patiënt wordt overladen met een verbijsterende hoeveelheid goedbedoelde maar veelal nutteloze adviezen. Het kan een extra lijden betekenen als familieleden met adviezen en verhalen komen van verre familieleden die wonderlijk genezen zijn na het innemen van allerlei, vaak dure, middeltjes. En de patiënt voelt zich verplicht om het allemaal te gaan proberen. Ik heb geen bezwaar tegen allerlei natuurprodukten, verstrekt door zeer toegewijde alternatie-ve behandelaars, maar er zijn ook kwakzalvers voor wie het gewoon "business" is. En die een patiënt honderden guldens per maand laten betalen voor middelen waarvan de werking uiterst dubieus en in elk ' niet bewezen is.

_ belangstelling voor elkaar is van belang. Wil de zieke wel bezoek? Of niet? Zeg het gewoon tegen anderen die ernaar vragen. En laat de zieke het tempo aangeven. Je hoeft niet alles voor die ander te regelen. Hij of zij is ook mens!

Weike plaats ziet u voor het gebed bij de begeleiding van patiënten?

Als het goed is, is het gebed niet wezenlijk anders dan voor de ziekte. Misschien wel indringender, maar laten we het gebed niet zien als een apart wondermiddel dat we even uit de kast halen. Voor het onderwerp van gebed en genezing wil ik nog wel wijzen op het boek van dr. M.j.Paul: Over vergeving en genezing; ziekenzalving in de christelijke gemeente.

Aan mevrouw Paul vragen we hoe zij als collega-arts én als echtgenote tegen het werk van haar man aankijkt en mee omgaat.

Als collega praat je over ziektegevallen gemakkelijker met elkaar, je krijgt veel verhalen te horen van mensen. En hun reacties. Ook van jonge mensen. Hierdoor kom je wel iets anders in het leven te staan, je leert "belangrijke" aardse zaken te relativeren. je weet dat zo'n ziekte kan toeslaan, en daardoor zie je ook de betrekkelijkheid van zoveel dingen waarover je je anders zou opwinden.

Leven in eeuwigheidsperspectief

We vragen of de familie Paul vanuit ons gesprek nog een boodschap heeft voor jongeren. Het antwoord is helder.

We leven teveel een leven dat geboeid wordt door geld en goed. We hangen aan het aardse. En dan proef je zovaak bij patiënten als ze de moeilijke boodschap ontvangen een verbijstering van "hoe kan mij nu zoiets overkomen? " Iedere patiënt wil langer leven dan de

dokter dacht. Dat lijkt het mooiste dat hij of zij meemaakt. Maar uiteindelijk blijkt er voor ieder leven slechts sprake te zijn van uitstel. En niet van afstel.

Als christen belijden we zondag 10 over de voorzienigheid, maar de bijbelse inkleuring ervan mis ik helaas vaak. We weten toch dat God fluistert in gezondheid, maar roept in onze ziekte? En we weten toch dat de Prediker aangeeft dat.de laatste dagen van ons leven niet de beste dagen zijn om ons met de meest wezenlijke zaken bezig te houden? Als je eens flink griep hebt, weet je dat je uitgeschakeld bent, en zeker niet de concentratie hebt om je met de zaken van Gods Koninkrijk bezig te houden! Laat staan in het laatste stadium van kanker.

En daarom is mijn advies naar jongeren: leef in eeuwigheidsperspectief. Wie zó leeft, raakt niet verbijsterd, maar voelt onder Gods vuistslag Zijn hartslag. En stelt niet zijn vertrouwen op een medisch wonder, maar ervaart dat hij of zij uitstijgt boven de omstandigheden en ziekte. Leven in eeuwigheidsperspectief: dan leef je zo dat je in - ernstige-ziekte weet dat je vergeving in God hebt gevonden.

Ik denk aan een oudere man die in zijn laatste stadium lag en tijdens mijn visite aan zijn bed vertelde: "Dokter, maakt u zich om mij maar geen zorgen, hoor! U hebt alles gedaan wat u kon, en ik weet waar ik heenreis!" Dan heb je uitzicht op de eeuwigheid!

Mevrouw en meneer Paul, namens alle Daniël-lezers willen wij u beiden hartelijk bedanken voor uw medewerking aan dit gesprek!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen