De principes van de kabinetsformatie

"We gaan een bijbel schrijven." Dat zei mevrouw jorritsma, minister van verkeer en waterstaat en lid van een doopsgezinde gemeente in Friesland, een maand geleden. De uitspraak is later nog eens herhaald door minister Dijkstal van binnenlandse zaken. "We gaan een bijbel schrijven." Wat nu? Gaat het paarse kabinet zich meer op de Heilige Schrift oriënteren? Zien de bewindslieden nu toch in dat het heilzaam is voor land en volk als de normen van Cods Woord door regering en burgers hoog worden gehouden? Nee, dat is helaas niet het geval.

Dik boekwerk

De uitspraak van Jorritsma en Dijkstal slaat op het maken van een regeerakkoord. Dat moet een dik boekwerk worden met duidelijke regels over wat het tweede paarse kabinet precies wel en niet tot stand wil brengen. Vandaar de enigszins misplaatste vergelijking met de Bijbel. Misplaatst, want de Schrift is heel wat meer dan een verzameling regels over wat wel en niet mag.

Maar dit terzijde. Het gaat nu even om de gedachte die achter deze uitspraak zit. Het is in Nederland al tientallen jaren de gewoonte dat een nieuw kabinet niet gaat regeren voor er een uitgewerkt regeerakkoord ligt: een programma waarin de belangrijkste strijdpunten tussen partijen enigszins tot een vreedzame oplossing zijn gebracht.

Daar is niets mis mee. Een nieuwe regering kan niet zomaar op de bonnefooi aan de slag. Er moet vooraf enige duidelijkheid bestaan over de richting die men op wil. Moeten de uitkeringen versoberd worden? Moet er meer geld naar de gezondheidszorg? Moet het euthanasiebeleid soepeler danwel strenger? Het zijn vragen die men niet kan laten liggen tot ze daadwerkelijk aan de orde komen. Een kabinet moet ook bij benadering weten of het bij die vraagstukken op de steun van een meerderheid in de Tweede Kamer kan rekenen.

Steen en been

De vraag is wel hoe gedetailleerd zo'n regeerakkoord eruit moet zien. Sinds jaar en dag klagen politici steen en been over veel te precies uitgewerkte regeeraccoorden. Die klachten zijn heel begrijpelijk. Want hoe meer afspraken een kabinetsformateur op schrift vastlegt, hoe minder politieke speelruimte er de komende vier jaar is. Stel even dat PvdA, WD en D66 opnieuw samen een regering vormen. Stel dat ze in het regeeraccoord afspreken dat de uitgaven in de sociale zekerheid niet mogen stijgen. De kans is dan groot dat de uitkeringen ook werkelijk geen cent omhoog gaan. Want afspraak is afspraak. De fracties van PvdA, WD en D66, samen een meerderheid in de Kamer, zijn er met handen en voeten aan gebonden. Voor de oppositiefracties is het dan niet meer mogelijk enige invloed uit te oefnene. Alles is door de coalitie 'dichtgetimmerd', zoals dat in politiek jargon heet.

Het zal duidelijk zijn dat deze manier van werken het politieke spel dood slaat. De debatten in de Kamer worden een schijnvertoning. Alles is toch immers al beklonken?

Regeerpluche

Oppositiepartijen kermen gewoonlijk het hardst over dichtgetimmerde regeerakkoorden. Niet zelden verandert hun opvatting radicaal zodra ze zelf de kans krijgen op het regeerpluche plaats te nemen. Zie de WD. Het was de liberaal Bolkestein die in 1994 besloot om als partijleider in de Tweede Kamer te blijven en geen minister de worden. Doel: op die manier zou zijn partij beter weerwerk kunnen leveren tegen het kabinet. Terecht vond Bolkestein dat hij het paarse kabinet, ook al zaten daar ministers van zijn eigen kleur in, kritisch moest bejegenen. Daar ben je als Tweede Kamer voor ingehuurd. Dualisme heet dat met een mooi woord. Democratie zou je het ook kunnen noemen.

Dat Bolkestein vier jaar later de gedachte oppert dat er maar een flink dik regeerakkoord moet komen, is dan ook niet zo rechtlijnig. Begrijpelijk is het pleidooi van de liberaal wel. je hoeft maar even de verkiezingsuitslag op je in te laten werken en je ziet dat de linkse partijen (PvdA, D66, GroenLinks en SP) samen 75 zetels bezetten.

samen 75 zetels bezetten. Ijzig

Dat is weliswaar net geen meerderheid, maar het zit er ijzig dicht tegenaan. Met andere woorden: zouden deze partijen het met de kleine christelijke partijen eens worden over bijvoorbeeld een verhoging van de uitkeringen - iets waar de WD vanouds van gruwt - dan hebben de liberalen het nakijken. Tenzij... over dit punt afspraken worden gemaakt in het regeerakkoord. Dergelijke afspraken verhinderen de PvdA om mee te stemmen met GroenLinks.

Bolkesteins bedoeling is dus duidelijk. Zijn pleidooi voor een vuistdik regeerakkoord is echter weinig principieel. Meneer Bolkestein, uw partij heet naar ik meen: Volkspartij voor Vrijheid en Democratie. Wat zou u vinden van een nieuwe benaming: Elitiare partij voor Gebondenheid en Vriendjespolitiek bijvoorbeeld?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen