Waarom heeft God de bloemen geschapen?

Vraaggesprek met kunstenaars

Drie personen uit onze gemeenten, die in hun dagelijks leven bezig zijn met kunst, wisselen van gedachten over kunst. Mar Slingerland is beeldend kunstenares en werkt vanuit haar eigen atelier in Dordrecht. Zij volgde haar opleiding aan de academie voor beeldende kunsten te Rotterdam.

Arie van der Spek is leraar beeldende vorming en beeldend kunstenaar. Hij begon 25 jaar geleden met lesgeven aan de scholengemeenschap Guido de Brés. Na de LO-akte voor tekenen haalde hij in de avonduren MO-A en MO-B tekenen aan de kunstacademie in Amsterdam en Den Haag. Rino Visser is illustrator en in zijn hart ook vrij kunstenaar. Eerder gaf hij les en werkte hij bij een reclamebureau. Hij kreeg zijn opleiding aan de academie voor beeldende kunsten in Tilburg.

Wat doen jullie met beeldende kunst?

Mar: Kijk, ik doe het zo graag! Ik las ergens: "Kunst is een neerslag van je leven" en dat herken ik. je bent mens, je bent met dingen bezig, je ziet wat, hoort wat, ruikt wat. Het roept associaties op en je moet er ook wat mee. Als ik niet schilder, heb ik het gevoel dat ik niet gewerkt heb.

Zodra ik een paar streken zet, weet ik: dit heeft zin. Als ik schilder, heb ik het gevoel dat ik mijn talent optimaal gebruik.

Arie: Ik geniet van de combinatie met leerlingen over werk te praten en de vrijheid om zelf te schilderen. Schilderen is voor mij een bepaalde gedrevenheid. Iets wat ik in m'n hoofd heb, wil ik graag uitbeelden. Rino: In het illustratiewerk ben je op een heel andere manier beeldend bezig. In zekere zin zit je op het gebied van lesgeven. Een voorbeeld: je leest een verhaal. En net zoals een kunstenaar iets uit de natuur licht dat hem ontroert, pak je iets uit het verhaal dat je treft om uit te beelden. Zodoende ziet de lezer stukjes van het verhaal als het ware door de ogen van de illustrator. Hij bepaalt dus mede hoe de lezer het verhaal opvat. Dat maakt het werk verantwoordelijk.

Is het bezig zijn met kunst voor jullie een roeping?

Mar: Wat is roeping? Mijn niet-christelijke buurman zegt ook: kunst is een roeping.

Rino: Ik ervaar het meer als een talent dat je ontwikkelen mag. Arie: Ik vind het altijd mooi om te lezen dat Bezaleël geroepen is. Ook Adam werd geroepen de aarde te bebouwen. In het verlengde daarvan

t ook de opdracht kunstwerken te aken.

het dagboek van Kohlbrugge ond ik onlangs een mooie gedach-. Voor alles waaraan een mens ehoefte kan hebben in dit leven, eeft de Heere aan bepaalde mensen aven gegeven. De Heere zorgt in ijn wijsheid dus dat er wel ergens ensen zijn die kunnen voldoen aan nze behoeften.

ino: Ik denk dat het doel van onze hepping tegelijk onze roeping is. je ezig zijn is altijd roeping, al wordt at niet altijd zo ervaren. Je mag je lenten niet begraven, op welk terin dan ook. Niet vanuit een ikericht standpunt, maar vanuit een erichtheid op de Schepper. Dan rvaar je ook dat je alleen door het eloof in Christus aan het schepingsdoel, de eer van God, kunt eantwoorden.

Kunst, waar hebben we het over?

Mar: Ik ben er de hele week mee bezig en dan nog is het moeilijk onder woorden te brengen wat kunst is. Ik heb er maar wat boeken bijgepakt. Ik vond een prachtig citaat van Augustinus. "Iets stoffelijks maken uit iets stoffelijks, " schrijft hij. "Iets weergeven volgens de opvattingen van de ziel, die in staat is iedere mogelijke gedaante uit te drukken, die zij in zichzelf ziet met haar innerlijk oog." Kijk, dat herken ik. Je ziet inwendig iets, en dat wil je maken.

Arie: Kunst heeft ook te maken met gevoel, met menselijke ervaringen. Een kunstenaar wil vat krijgen op de werkelijkheid en iets weergeven van wat hem zelf heeft getfoffen.

Rino illustreert dit vanuit de geschiedenis. "Er zijn heel oude grotschilderingen bekend. Daar zie je dat men afbeeldingen maakte van dieren om via magische rituelen controle te krijgen op de werkelijkheid. Dat ontstond vanuit een wereld van angst. Wat je in de geschiedenis van kunst ook veel terugziet, is het thema 'als God willen zijn'. Een goed voorbeeld is in dit verband Michelangelo. Hij zag in brokken marmer als het ware mensen zitten, die hij wilde bevrijden. Zijn houding was: ik maak geen beelden maar mensen. In feite maakte hij daarmee zichzelf tot God."

Weergeven wat kunst is valt niet mee. Een bekende vraag komt op: gaat het bij kunst om het idee dat uitgebeeld wordt of om de uitvoering?

Mar: et trof me kortgeleden in een museum hoe een bepaald begrip knap uitgebeeld was, op een manier die ik niet direct aansprekend vond. Toch heb ik de neiging dat ook kunst te noemen. Het doet je iets. Arie: et esthetische aspect is voor mij een norm, ik denk aan Filippenzen 4:8. Als het bij mij geen esthetische ontroering teweegbrengt, is het voor mij geen kunst. Kunst moet jou boven het alledaagse uittillen. Ook is kunst communicatief. De kunstenaar gaat als het ware een relatie aan met anderen via zijn werk.

Een volgende vraag speelt in de discussie: wie bepaalt wat kunst is? De maker, het product of de toeschouwer?

Arie: In musea beschouwt men iets als kunst, wanneer dat gepresenteerd wordt als kunst. De toeschouwer mag bepalen of hij het ook

kunst vindt. Dat gebeurt dus in de relatie tussen het kunstwerk en de toeschouwer.

Mar: Met andere woorden: kunstervaring is persoonlijk.

Wat is de waarde van beeldende kunst voor ons?

Mar: Eigenlijk is het heel opmerkelijk dat je vaak moet uitleggen wat de waarde van kunst is. Kunst verwijst toch naar zaken die boven het hier en nu uitstijgen? Juist in kerken zouden mensen moeten weten dat er meer is dan het materiële.

Ik vond het heel mooi dat de koningin in haar kersttoespraak inging op het genieten van schoonheid door kunst. Zij bracht dat ook in verband met eerbied en respect hebben. Door het uitbeelden van iets moois uit de schepping roep je een gevoel van eerbied op. Het gewone is niet vanzelfsprekend. Calvijn stelde zich in dit verband eens de vraag waarom God bloemen heeft geschapen...

Arie: Dat is heel wezenlijk. Wij zeggen snel: wat heb ik eraan, wat doe ik ermee. Wat is het nut van klaprozen? Ze lijken schijnbaar nutteloos. God geeft ze om het leven te veraangenamen. Mar: Ze kunnen je in verwondering brengen.

Arie: Kunst kan je uittrekken boven het alledaagse zien. De kunstenaar nodigt je uit op een andere manier te kijken naar de dingen. Kunst heeft ook iets in zich van een zingeving. Het laat zien hoe ik dingen beleef.

Rino: Het nut van kunst is ook het laten zien hoe mooi de schepping is. Je neemt mensen mee om door jouw ogen te kijken om tot lofverheffing te komen. God als Schepper en Onderhouder van alles wat

je ziet, merken mensen vaak niet op.

Arie: Ik vraag me alleen af of ik daar wel een kunstenaar voor nodig heb.

Rino: Ik denk dat ook een schoenmaker ons inderdaad kan laten zien hoe goed de Heere is,

namelijk dat Hij ons schoeisel geeft. Een kunstenaar laat dat via een kunstwerk zien.

Wat is christelijke kunst? Of kun je beter spreken van christen en kunsti

Arie: Is kunst christelijk om de inhoud, of is het de christen die de kunst christelijk maakt? Ik denk dat laatste. Kunst is een gav die God geeft aan christenen en aai niet-christenen.

Het kan een hele belasting zijn vooi een christelijk kunstenaar om uitdrukkelijk 'christelijke' kunst te moe ten maken. Als een vogeltje zingt zoals dat door de Heere bedoeld is, is dat tot Zijn eer. Zo zal het ook tot Gods eer zijn wanneer een christen werkt op de manier die bij hem pas God zal dan Zelf voor de vruchten zorgen. Het is namelijk onmogelijk dat wie in Christus is ingelijfd geen vruchten zal voortbrengen.

Rino: Ik denk hierbij ook aan kunst gemaakt door een christen in de zin van zondag 12 vraag en antwoord 32. Het gaat daar over Christus' zalving deelachtig zijn. Als Gods wet zeggingskracht krijgt in je leven, geeft dat z'n weerslag in je werk. Je ervaart: "Zonder Mij kun je niets doen".

Is christelijke kunst met name realistisch (naar de natuur getekend) of

juist abstract (los van een voorbeeld uit de natuur)?

Mar: Dit vind ik een ontzettend leuke vraag. De manier waarop ik schilder, wordt soms abstract genoemd, alhoewel ik gebruik maak van beelden uit de werkelijkheid.

Ik vind het heel frappant dat abstracte kunst in christelijke kring wel eens afgewezen wordt. Als je naar de geschiedenis kijkt, zie je namelijk dat het natuurgetrouw tekenen, is ontstaan in de tijd van de Renaissance, een tijd waarin de mens in het middelpunt kwam te staan.

Arie: De Bijbel verbiedt het maken van realistische kunst niet. Bij joden kom je juist abstracte kunst tegen. Dit heeft te maken met hun uitleg van het tweede gebod.

Rino: Abstract of realistisch maakt niet uit. )e geeft uiting aan je emotie, je verwerkt de realiteit met je emotie. Wel is het zo dat abstracte kunst minder toegankelijk is. Het laat zich moeilijker ervaren. Het is meer voor ingewijden.

Kan de Bijbel inspiratiebron zijn voor beeldende kunst?

Mar: Absoluut. In de Bijbel komen heel veel 'beelden' voor. De Heere jezus spreekt veel in gelijkenissen en gebruikt veel voorbeelden. In het schilderij van de afgehouwen tronk heb ik een beeld uit de Bijbel genomen.

Soms is het een zin in een preek, en dat wil je dan schilderen, je komt soms op een gebied waarvan ik me afvraag hoe ver ik mag gaan in het uitbeelden.

Arie: Kijk je naar de kunstgeschiedenis, dan zie je heel veel invloed van de Bijbel. De kerk is altijd een belangrijke opdrachtgever geweest. Rino: Het is wel een verschil of de inspiratie weer terugkaatst naar de oorspronkelijke bedoeling.

Stel: ik ben reformatorische en wil wat met kunst... jongere

Arie: Als je schilder wilt worden, moet je beseffen dat niemand op je werk zit te wachten. Daar moet je persoonlijk tegenop gewassen zijn. Mar bevestigt: je moet ontzettend eigenwijs zijn, wil je in kunst verdergaan. Je wordt in de opleiding keihard aangepakt. Ze vragen niet hoe goed je kunt tekenen. Maar: wat kunnen we jou leren.

Rino: Het is een verschil of het je broodwinning is of een vrijetijdsbesteding. Iemand die de neiging heeft zich sociaal afhankelijk van zijn omgeving op te stellen, vraagt veel van zichzelf in dit beroep. Je kunt je niet richten op je omgeving èn kunst maken.

Arie: Maar, als 't in je bloed zit, wfl je dingen maken, komt het er uit. Dan mag ook je conclusie zijn: de Heere heeft mij deze gave gegeven, daar mag ik mee aan 't werk.

Maar het vraagt doorzettingsvermogen. Kunst legt beslag op heel je persoon. Je wilt altijd het maximum; het is nooit genoeg. Dat kan frustrerend zijn. Het volmaakte is niet bereikbaar. Wat dat betreft, is kunst een bloedzuiger. In een schilderij zoek je naar een antwoord op: wie ben ik nou en wat is de werkelijkheid.

Rino: Je stelt je in wezen heel kwetsbaar op. Je laat in je ziel kijken. Arie: Als leerlingen vragen naar welke academie ze het beste kunnen gaan, zeg ik vaak: ga maar kijken. Wat voor werk hangt er; wat spreekt je aan. De docenten die er zitten, zijn belangrijk, ook voor de sfeer.

Waar kun je in de praktijk lopen? tegenaan

Mar: Het eenling zijn, herken ik. Je werk wordt niet geaccepteerd door kunstenaars, en vaak ook niet in de

Den Haag Veenendaal

Peter Dekker Anneke Jansen

Arie: Ik merk weieens dat jongeren na hun opleiding in een gat vallen. Dan is het goed van mede-kunstenaars met christelijke visie te weten. Mar: Als vrij kunstenaar heb je geen directe collega's.

Rino: Als je in opdracht werkt, kun je er tegen aanlopen dat je tekeningen moet maken waar je vanuit je principe niet aan mee wilt doen. Dan komt je werk onder enorme spanning te staan. Dat komt in de reclamewereld nog wel eens voor.

Mar: Ook moet je in dit vak eigenlijk zakelijk zijn...

Arie: Het is een luxe positie wanneer je een opdracht die je minder trekt, kunt afwijzen. Ik heb ook opdrachten gehad waar ik erg van genoten heb. Zoals het werken aan de ramen van de kerk in Middelburg of evangelisatiefolders. Het geeft veel voldoening om werk te doen in dienstbaarheid, aan broeders van hetzelfde huis.

Mar: In Dordrecht zijn alle exposities op zondag. Daar doe ik dus niet aan mee. Voor mij ligt daar een grens. Maar je telt niet meer echt mee als je niet op zondag exposeert. Je ziet daarbij dat kunst letterlijk de plaats van de kerk in gaat nemen: kerken worden tentoonstellingsruimten.

Arie: Ook speelt mee tussen wie je werk hangt. Jaren terug zijn met een kring van beeldende kunstenaars exposities georganiseerd op de beurs 'Wegwijs' en voor SGP-jongeren.

Organisatorisch is het een enorme klus. Ik doe het daarom niet meer. Ik besteed mijn tijd liever aan het directe schilderwerk.

Mar: Een tijdje terug heb ik meegewerkt aan een expositie in Salem. Arie: Er zijn inderdaad positieve voorbeelden van instelllingen of bedrijven waar een collectie een aantal maanden mag hangen. Kijk dat is leuk. Dan proef je een stuk waardering voor kunst. Dat is ook een goede gelegenheid voor toeschouwers om een werk te kopen.

Mar: Soms zeggen mensen al bij voorbaat: het is toch niet voor ons, want kunst is duur. Je kunt echter ook kunst huren. Je belt een kunstenaar op om eens naar zijn of haar werk te komen kijken. Huurkoop is mogelijk: je betaalt dan een bepaald bedrag per maand, net zolang tot het je eigendom is. Als ik naar huizen en auto's kijk, denk ik dat het toch ook een kwestie van kiezen is...

Tenslotte...

Arie: Wat ik verder trouwens heel belangrijk vind, is het beeld van de gemeente. Zoals Paulus schrijft over de kerk: vele leden, één lichaam. Waar elk lid een eigen taak en plek heeft. Ook een kunstenaar is lid van diezelfde gemeente. Kwetsbare leden. Als één lid lijdt, lijden alle leden.

Rino: Dat vind ik ook, ja. Ik hoop dat wij door Gods genade mogen komen tot het 'bekennen' waar het dankgebed van het doopformulier van spreekt. Dat er liefde tot Christus mag komen, zodat het beslag legt op je leven. Opdat ook wij Hem eeuwig zouden loven.

Mar: Daar stem ik mee in.

Peter Dekker Anneke Jansen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen