Streven naar onsterfelijkheid?

Fantasie is nog geen werkelijkheid. Maar is de werkelijkheid al dichterbij dan we denken? Is het al mogelijk om mensen te klonen? Dieren wel! Het schaap Dolly is daar een beroemd voorbeeld van! Wat is klonen, welke mogelijkheden er op dit moment zijn en wat voor problemen er zich kunnen voordoen? Mag de mens alles doen wat hij kan?

"De heldere glazen potten stonden in oplopende grootte op tientallen planken. Het begon met kleine flesjes met een label erop; achterin de ruimte stonden potten die te groot waren om op een plank te passen. Meer dan tien potten, bijna even groot als vaten, stonden op de vloer. De bovenkant van de potten was ongeveer net zo breed als de potten zelf.

De potten waren van glas en gevuld met een heldere vloeistof. Samen met de lichtval op de rondingen van de grotere potten zorgde dat voor een vergrotend effect van de inhoud ervan, vergelijkbaar met dikke brillenglazen die de ogen vergroten tot uitpuilende knikkers. En precies die ogen zag S. in iedere pot."

"Hij ging op de knieën zitten om de dunne, getypte letters op het witte, vierkante etiket van de pot te lezen. Er stonden twee regels, ieder keurig gecentreerd. Op de eerste stond een nummer. Op de tweede een datum. Zittend op een knie, en tegen zijn wil kijkt hij naar de jongen die in de pot zat. S. hoorde een gil van verbazing. Kort, hoog, jammerend. Zijn eigen geluid.

Het gezicht van de jongen met het omhoog drijvende haar was hetzelfde als de drieling. En op zijn voorhoofd stond de tatoeage. Nummer 73. Zelfde nummer als op het label. S. beet op zijn knokkels om zichzelf onder controle te houden. Hij stond op en liep langs de rij potten op de plank. Hij durfde haast niet te kijken. leder vlugge blik bevestigde de verschrikkelijke waarheid..."

"Genummerde jongetjes, allen identiek..."

Nevenstaand fragment komt uit het boek 'Dubbele helix' van S. Brouwer. In deze thriller vertelt de schrijver 'het verhaal van de hedendaagse wetenschap die de ethiek uit het oog dreigt te verliezen'. De strijd tegen een professor die in zijn vrije tijd voor God speelt en onsterfelijkheid wil creëren.

Wat is klonen

Is dit mogelijk? Is de mens in staat om mensen te klonen? Mag dit wel? Om dit te beantwoorden, is het eerst nodig om te kijken wat klonen is en of het in de natuur voorkomt. Klonen is een vorm van ongeslachtelijke voortplanting waarbij de nakomelingen genetisch gelijk zijn. Nu komt het in de natuur wel vaker voor dat nakomelingen genetisch gelijk zijn aan elkaar, bijvoorbeeld bij deling van bacteriën. Ook planten kunnen zich ongeslachtelijk voortplanten, zoals door bollen en knollen. Aardappels hebben dus dezelfde eigenschappen als de plant waaraan ze gegroeid zijn. Bij sommige dieren vind je ook wel ongeslachtelijke voortplanting. Dit wordt ook wel afgewisseld met geslachtelijke voortplanting waardoor variatie ontstaat in de erfelijke eigenschappen. Dat laatste is in de natuur heel belangrijk in verband met de overlevingskans van organismen bij veranderende milieu-omstandigheden.

Tweeling

Bij mensen kun je alleen spreken van genetisch gelijke organismen als we het hebben over een-eiïge tweelingen. Doordat de bevruchte eicel zich na een aantal delingen in tweeën snoert, ontstaan er twee embryo's die zich beiden kunnen innestelen in het slijmvlies van de baarmoeder. Eigenlijk is dit dus een natuurlijke vorm van een kloon.

Klonen door mensen

Maar wat bedoelen we precies met klonen? je kunt het omschrijven als het kweken van nakomelingen of delen ervan (eiwitten, DNA) die genetisch identiek zijn, en die men - in het eerste geval-laat uitgroeien tot zelfstandige individuen.

Als je een plant aan het stekken bent, maak je dus klonen van de oorspronkelijke plant. Want uit een

enkele plant kun je enorm veel nieuwe planten kweken, die precies aan elkaar gelijk zijn. Vandaar dat deze techniek vanouds veel toegepast is bij planten. Gunstige eigenschappen worden op deze manier doorgegeven aan de volgende generatie.

Eén cel is voldoende

Tegenwoordig kan men uit één enkele cel van een plant al nieuwe planten kweken op een speciale voedingsbodem. Soms is een extra hormoonbehandeling nodig. Deze cellen kunnen uit alle delen van een plant komen, zoals een stukje blad, een knop of een deel van een wortel. Uit één plant verkrijgt men dan miljoenen nieuwe planten.

Ziekte bestrijden

Veel planten zijn vatbaar voor ziektes en plagen. Door het inbrengen van een nieuwe eigenschap (=genetische manipulatie) probeert men resistente planten te maken. Door het klonen kan men zeer snel een heel groot aantal van deze planten krijgen.

Toepassing van gekloonde planten

In de tuinbouw wordt het klonen al op grote schaal toegepast. Voorbeelden hiervan zijn de teelt van orchideeën, tabak, andijvie, peen, asperge en raap. Potplanten en snijbloemen vormen meer dan de helft van de produktie. Alleen al van de varen Nephrolepis worden er meer dan vijftien miljoen kopieën per jaar geproduceerd, terwijl tien jaar geleden de produktie nog op gang moest komen!

De techniek bewijst ook haar verdienste op een andere wijze. In Mexico kon een agave-plant via deze techniek voor uitsterven worden behoed. Het is ook gelukt om bamboe - een veelgebruikt en economisch belangrijk materiaal - te veredelen door ze via weefselcultuur in bloei te brengen. Door de enorme lange generatietijd (meestal zo'n dertig jaar) was veredeling van bamboe langs de 'klassieke weg' onbegonnen werk.

Klonen van dieren

Bij dieren is het klonen veel moeilijker dan bij planten. Het is mogelijk om embryo's te klieven (=delen), maar hierdoor krijgt men slechts enkele nakomelingen per keer. In de veehouderij gebeurt deze vorm van klonen wel bij kalveren. Het wordt ook veel toegepast bij wetenschappelijk onderzoek. Op deze manier krijg je gelijke proefdieren en dit levert een groot voordeel: het aantal proefdieren kan worden verminderd. Tegenwoordig probeert men een andere techniek van klonen waarbij het nieuwe aantal embryo's vele malen groter is dan bij klieven. Op deze wijze is Dolly ontstaan. We zullen zien hoe dit gegaan is.

(Gemanipuleerd schaap

Sinds 1990 bestaat er in Schotland een schaap dat erfelijk zodanig veranderd is dat het een menselijk eiwit kan produceren. Met het eiwit uit deze schapenmelk kunnen patiënten geholpen worden met longemfyseem. Tot nu toe is het eiwit uit schapenmelk erg duur. Het is ook erg moeilijk om deze eigenschap bij schapenembryo's in te brengen zodat ze later dit eiwit gaan maken. Wetenschappers willen het schaap waarbij dit gelukt is, klonen zodat men snel een groot aantal van dergelijke schapen krijgt. Elk gekloond schaap zal dan ook dit medicijn gaan maken.

Dolly

Om te kijken of het klonen van schapen mogelijk is, hebben Schotse onderzoekers daarom eerst geprobeerd een gewoon schaap te klonen. Uit de uier van een schaap werd een cel gehaald. De kern van die cel werd vervolgens in een eicel gezet. Na een aantal delingen werd het embryo teruggezet in het schaap. Enkele maanden geleden is het gelukt een schaap via deze kloontechniek te klonen. Het nieuwe schaap, Dolly, blijkt dezelfde erfelijke eigenschappen te hebben als haar zes-jaar oudere 'moeder'.

Discussie

Het klonen van dit schaap heeft veel discussie opgeleverd. Sommige onderzoekers zeggen dat binnenkort mogelijk ook mensen gekloond kunnen worden, zoals dat bijvoorbeeld in het bovengenoemde boek van Brouwer beschreven wordt. Tegen het klonen van mensen bestaat veel protest. Zo zouden in de toekomst dictators misschien klonen van zichzelf kunnen laten maken, of een heel volk van allemaal mensen die eruit zien als een-eiïge meerlingen.

Theoretisch is dat al mogelijk. Daarom vinden veel wetenschappers en politici dat er een wereldwijd verbod moet komen op het klonen van mensen. Sommigen vinden ook dat wetenschap helemaal moet stoppen met het onderzoek naar klonen. Er zijn namelijk nog veel meer bezwaren, die je tegen klonen kunt kunt hebben.

Risico's

In de eerste plaats is de afname van de genetische variatie in de natuur een groot bezwaar, hoewel dit ook geldt voor veel andere gebruikte

technieken. Er wordt wel gesproken over 'genetische erosie'.

In de tweede plaats komt het voor dat de nakomelingen afwijkingen vertonen. Zo kunnen er bij het klonen van planten ineens planten ontstaan die dwerggroei vertonen of een afwijking in de kleur. Omdat het onvolspelbaar is waar het genetische defekt plaatsvindt, weet je ook niet of je schadelijke planten voor de natuur aan het kweken bent. Bij dieren wordt dit probleem alleen nog maar groter. Door de vergrote kans op genetische defecten ontstaan er veel organismen die afwijkingen vertonen. Zo schijnt er tientallen malen geprobeerd te zijn om het gekloonde schaap Dolly te krijgen. Embryo's sloegen niet aan en er ontstonden 'afwijkende resultaten'. Het zal duidelijk zijn dat dit bij het klonen van mensen ook onaanvaardbare risico's oplevert!

Nieuw individu

Een heel ander probleem vormt de vraag of je bij een gekloond organisme ook kunt spreken van een nieuw individu. Bij I.V.F. ^reageerbuisbevruchting) heb je het probleem van de overtollige embryo's. Elke bevruchte eicel vormt een nieuw uniek individu. Maar bij klonen is geen sprake van bevruchting. Moet je dan toch spreken van een nieuw organisme? Stel datje een kloon van mensen hebt. Heeft deze toch een eigen ziel? Rabbijn Van de Kamp ziet hier een mogelijke vorm van onsterfelijkheid in. Hij spreekt niet over een eigen ziel voor een kloon. Maar bij een-eiïge tweelingen spreek je van aparte individuen en beide hebben een eigen ziel.

Mening

Op grond van bovenstaande informatie zou je alle vormen van klonen af kunnen wijzen. Hoewel klonen in de natuur zelf wel voorkomen kun je het klonen door mensen in alle gevallen ongeoorloofd vinden. Als je consequent bent, moetje dan afzien van alle voordelen die klonen oplevert. Veel soorten potplanten en snijbloemen moet je dan bijvoorbeeld niet meer kopen.

Kun je voor je meningsvorming verschil maken in het klonen van microorganismen, planten, dieren en/of mensen?

Je kunt onderscheid maken in het handelen van de mens met organismen. Alle vier zijn ze schepsel van God. Maar de Bijbel spreekt wel verschillend over planten, dieren en mensen. Zo neemt de mens in de schepping een duidelijke aparte plaats in. Bij dieren moet men nadrukkelijk rekening houden met het welzijn.

Een duidelijk verbod op het klonen van mensen is noodzakelijk. Hoe zit dat bij dieren? Is een verbod op het klonen van dieren - omdat er teveel onvoorziene risico's zijn-dé oplossing? Een verbod van de overheid om deze reden geeft wel duidelijkheid, maar ook problemen. Als de risico's over een aantal jaren minder zijn of ze zijn er helemaal niet meer, mag het dan wel? Het antwoord is niet makkelijk te geven. In de wetenschap wordt het klonen al gebruikt en in de veeteelt ook. (Wat moet trouwens een boer doen, die - onwetend - een gekloond kalf koopt? Is hij daarvoor verantwoordelijk? ) In ieder geval moet men uiterst terughoudend zijn en mag men alleen onder stringente voorwaarden het klonen verrichten omdat men absoluut niet kan overzien waar men mee bezig is; maar daarmee is nog lang niet alles gezegd. Moet men niet veel meer de hele context, waarin het klonen plaatsvindt, betrekken in de beoordeling? Wil de mens alles naar eigen hand zetten? Probeert hij niet alles te doen wat kan? Waarom wil men het? Zijn er geen andere middelen en overziet men de gevolgen? Het is belangrijk voor de regelgeving om het doel, het middel en de gevolgen van het onderzoek in beeld te krijgen. Mijns inziens zou de overheid het klonen van dieren terug moeten dringen en verbieden. Maar een verbod op het klonen van mensen en dieren betekent niet dat het klonen van andere organismen altijd toegestaan is. Ook daarbij moet de mens steeds bedenken waarom hij wil ingrijpen in de natuur.

Doel

Is het doel van het onderzoek geoorloofd? Is er alleen sprake van wetenschappelijke nieuwsgierigheid? Is het alleen om door productieverhoging er economisch nog beter van te worden? Wordt de mensheid ermee geholpen? Wordt de Derde Wereld niet steeds afhankelijker omdat zij steeds verder achterblijft met de techniek? Wil men onsterfelijkheid creëren?

Middel

Is het klonen als middel geoorloofd? Bestaat er geen alternatief middel waardoor de mens hetzelfde resultaat krijgt? Welke kosten zijn er nodig voor de financiering van dergelijke onderzoeken en wat levert het op?

Gevolgen

Overziet men de gevolgen? Welke schadelijke gevolgen kan het resultaat opleveren? Welke onbeperkte mogelijkheden gaan er zich voordoen bijvoorbeeld bij het klonen van genetisch veranderde organismen? Wil men deze richting wel uit? Is het niet beter dat men zich gaat richten op alternatieve mogelijkheden?

Verantwoordelijkheid

De gevolgen van de toepassing brengen een zware verantwoordelijkheid mee voor de mens en ze zijn in het geheel niet te overzien. Wetenschappers moeten bedenken dat de mens wel verantwoordelijk is voor zijn daden. Ook moet men beseffen dat men heel technisch bezig is met de natuur en dat deze vertechnisering enorm toeneemt. De mens wil graag de natuur geheel naar haar eigen hand zetten. Dit streven is iets anders dan het 'bouwen en bewaren' van de schepping. Kan men op deze manier nog rentmeester zijn? Niet alles wat kan, is toegestaan! Ook moet men beseffen dat de vertechnisering gevolgen heeft voor onze houding. Het doet afbreuk aan onze verwondering voor de natuur en aan eerbied voor onze Schepper. Daarom moeten we ons steeds bezinnen op ons bezig-zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen